Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

Terceme-i Tercüme-i Telemak

-
4 dakikada okuyabilirsiniz

Terceme-İ Tercüme-İ Telemak

Terceme-İ Tercüme-İ Telemak

Tarih-i edebiyyeye meftun olanların hususî hikâyesini tüm teferruatı ile bildiği bir kitaptır Terceme-i Telemak . Mes’eleye bir nebze aşina olanların ise evvelâ neşrin adını, saniyen muharririnin ve dahi mütercimini, kuvvetle muhtemel an itibariyle olmasa da, mektep yıllarında tüm teferruatıyla bilmekteydiler. Bilhassa, idadîden me’zun olabilmek gayretiyle talebelik yıllarında lisan-ı Türkî ve edebiyat derslerinde imtihanlar müddetince çalışıp, ezber etmişlerdir. Ki, lisan-ı Türkî’ye garbî lisanlardan tercüme edilen evvel, roman nev’inden edebiyat eseri Telemak ’ın şânını cümle âlem bilir.

Fenelon derler bir feylesof-müderrisin, tabiri caizse lalalık yaptığı talebesi olan prense, siyaset ve dahi idari ilimler öğretmek maksadıyla, kaleme aldığı ve akabinde neşredilen bir eserdir. Mevzubahis Telemak nam bu eseri, en nihayetinde lisanımıza Yusuf Kamil Paşa derler Tanzimat faslımızın münevver ve hattâ rical-i devlet bir zat tercüme etmişlerdir. İşte bu yüzdendir ki dâr-ül fünûnların Edebiyat u lisan-ı Türkî kısmında talebelik yapanların haricinde, cümle talebenin, en azından bir kere olmak suretiyle, ismine tesadüf etmiş oldukları bu eser harikulade bir tanzimle yeniden neşrolundu. Gonca Gökalp Alpaslan nam edebiyat hocası tarafından, Yusuf Kamil Paşa ve Tercüme-i Telemak hakkında güzide bir takriz ile birlikte tanzim edilen kitabı, Öncü Kitap’ın hamiliğinde neşrolundu.

Bendeniz de güzide bir dâr-ül fünûn’un Edebiyat u lisan-ı Türki kısmında talebelik eylediğim senelerde biteviye ismini işittiğim, lâkin asrî hurufatla neşrine bir türlü tesadüf edemediğim bu eseri, kıraat eylediğimde, bugünün talebeleri için ne kadar mühim bir faaliyet yapıldığını beyan etmek isterim. Zira Gonca Gökalp Alpaslan da tanzim ettiği kitabın sernâmesinde (Önsöz’ünde), tuhaftır bu vakte kadar etraflıca incelenmemiş ve sadece talebelere ezber edilip bırakılmak suretiyle bir kenarda unutulmuş bu sahasının evvel örneği eserin hususiyetlerini izah etmektedir.

Sernâmede bilhassa Alpaslan kendi hayat hikâyesinde Tercüme-i Telemak ’a tesadüf ettiği vakitleri anıp Latin hurufatlı lisan-ı Türkîye tercüme ederek neşrettiği eserin kaderini de hülasasıyla hikayet ettikten sonra ziyadesiyle teferruatlı, bol misalli ve zengin mehazlı bir takriz ile eserin tarihçesini arzediyor bizlere.

Peki nedir Tercüme-i Telemak?

Ekseriyette, edebiyat dersinden imtihana girmiş tıflın, vatan evladının muhakkak bir kere namını duyduğu bu eser ne hikâyet etmektedir? Telemak, Odysseus/Ulysses namıyla anılan İthakiye diyarının hükümdarının varisi, evladıdır. Ulis nam hükümdâr, Turuva derler senelerce bitmek bilmeyecek bir harbin mühim simalarındandır. Homer namlı kör bir ozanın şiir eylediği bu bitmek bilmeyen harbin nihayete ermesinde bizzat Odysseus’un/Ulis’in çevirdiği alicengiz oyunları ve tertib ettiği hile vesile olmuştur. Lâkin takdir-i ilahiden olsa gerek, mevzu bahis harbin nihayete ermesiyle, memleketine avdet etmek arzusuyla yollara revan olan Ulis, en az harb kadar seneler sürecek olan bir yola girmiş ve türlü maceraya gark olmuştur.

Fenelon namlı feylesof, en başta da zikrettiğimiz üzere, bu Yunani efsaneden hareketle araya yenileri de dahil etmek suretiyle hatteylediği hikâyatta iktidar, hükümet, idare ve siyaset ilimleri gibi türlü babdan dem vuran bir eser yaratmıştır ki, lalası bulunduğu prensin hüsnü misal bir hükümdar olsun.

Klasik edebiyatımızda siyasetname namıyla zikrolunan benze nev’den eserlerin Tanzimat faslına uygun zihniyet ve fikriyyet muhtevası sebebiyle Yusuf Kamil Paşa bu güzide eseri tercih etmiş ve lisan-i Türkîye tercüme etmiştir.

Tarih-i edebiyyemiz için olduğu kadar, tarihi siyasiyyemiz için de pek mühim bu eser, üzerine türlü müellifler, müderrisler, tenkitçiler fikirlerini beyan etmiş olsalar da, efradını câmî ağyarını mani bir tetkikten geçmemiştir ne yazık ki. Dr. Gonca Gökalp Alpaslan, teferruatlı takriz yazısında yaptığı tetkikler neticesinde, hakikatte lisan-i Türkiye terceme edilen evvel eserin bu olmadığını beyan etmektedir. Yusuf Kâmil Paşa’dan evvel, başka edebi eser tercemelerinin de tecrübe edildiğini, lakin mevzu bahis tercemelerin Ermeni hurufatlı Türki lisan ile matbu kılındığını ve haliyle bu sebepten dolayı kısıtlı bir kar’iye hitap edebildiğini belirtmektedir. Sırf bu husustan dolayı Yusuf Kamil Paşa’nın tercemesinin ilk addedileceğini tekrar etmektedir. Lakin hemen akabinde Ermeni hurufatlı Türki lisana tercemelerin yekûnunun hiç de göz ardı edilebilecek miktarda olmadığını dile getirirerek, nitelikli bir incelemeyi hak ettiklerini ve belki de bunun tez vakitte vücuda getirilmesinin ehemmiyetinin de altını çizmekte. Bu mühim hatırlatmanın akabinde Alpaslan, eserin tercüme edilip neşredildiği vakitten bu güne, aradan geçen bir buçuk asrın üzerinde sene, neşrolunmuş cümle nazariye üzerinden beyan edilen tenkitleri, münakaşaları, itirazları ilh, etraflıca izah edip bu mühim eserin ehemmiyetinin ne olduğunu vazediyor.

Hakikaten tarih-i edebiyyemiz nazarından söz edilecek olursa ziyadesiyle mühim bu eser, roman nev’inden addedileceği gibi bir siyasetnâme olması hasebiyle başka cihetlerde de ehemmiyet taşımaktadır. Zira Yusuf Kamil Paşa’nın bizatihi bir Tanzimat münevveri olması, idrak ettiği devir itibariyle kamu oyuna Garb âleminde hüküm süren siyasi ve beşeri nazariyeleri öğretebilmek adına bilhassa bu eseri tercih etmiştir. Tercüme-i Telemak ’ın, tesadüf edilen evvel terceme olması hasebiyle tarih-i edebiyye nazariyesinden mühim bir eser olduğu kadar, tarih-i siyasiyye ve ideolojiyyede de ne kadar mühim bir tesiri olduğuna şahadet edebiliriz.

Lakin her ne kadar kendisi de bizzat unutulmuş bu mühim eserin, bu tarihe kadar adam akıllı asri hurufatlı Türkî ile neşrolunmamasını talihsizlik olduğunu beyan ederken, ne yazık ki Arabî hurufatlı il tab’ı, Latin hurufatlı asrî lisana aktarırken, yalnızca “transkribe” derler, umumiyetle akademik camianın hakim olduğu ve kâmussuz ve lugâtsız bir halde tanzim ve neşretmişlerdir ki, bu mühim kitabı kıraat eylemek arzusu duyabilecek muhtelif kar’ilerin ne yazık ki yanlarında bir lügat veya bir kamus bulundurmak zaruretini doğurmuştur.

Haberin Tamamı İçin:

Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!
YORUMLAR İÇİN TIKLAYINIZ

Başlıklar

KitapTercih
Görüş Bildir