Kandırıldık! Son Günlerde Hepimizin İnanarak Paylaştığı Ama Doğru Olmadığı Ortaya Çıkan Haberler

-

Teyit.org işbirliği ile...

Geçtiğimiz günlerde oldukça viral olup, sosyal medyada, web sitelerinde ve hatta gazetelerde paylaşılan bazı haberler gerçeği yansıtmıyordu. Teyit.org da sağ olsun, yine bu haberleri bizim için araştırıp gerçekleri ortaya çıkardı. 

Bakalım neler olmuş ve işin aslı neymiş?

1. "Türkiye’deki beş markanın ürünlerinde domuz eti kullandığı iddiası."

Bir süredir sosyal medyada paylaşılan metinde, Çerkezo, Polonez, Nuta, Namet ve Şütte firmalarının ürünlerinde domuz eti ve yağı kullandığı ve domuz etlerini İstanbul Hacımaşlı Köyü’ndeki domuz çiftliğinden satın aldığı iddia edildi. “Ehli Sünnet” isimli bir Facebook sayfasında 16 Şubat 2019 tarihinde paylaşılan iddia metin 50 bin kişi tarafından paylaşılırken yaklaşık 6 bin kişi tarafından beğenildi.

Fakat, metinde bahsi geçen firmaların ürünlerinde domuz eti kullandığı ve etleri Hacımaşlı Köyü’ndeki domuz çiftliğinden satın aldığı iddiası doğru değil.

Polonez, Namet ve Nuta isimli firmaların helal gıda belgesi bulunmakta. Şütte’nin domuz ürünü kullanmadığına dair ise Tarım ve Köy İşleri Bakanlığının açıklaması bulunuyor. Çerkezo firması ise artık faaliyette değil. Ayrıca, metnin sonunda ismi geçen TÜBİTAK – SAGE eski çalışanı Ömer Kızılırmak’ın iddialarla bir ilgisi olmadığına dair açıklaması var. Metin İnternet'te, 2003 yılında atılan bir e-posta zinciriyle yayılmaya başladı.

İddia metninde bahsedilen firmaların isimleri listelenmeden önce İstanbul Hacımaşlı Köyü’nde faaliyette olduğu iddia edilen bir domuz çiftliği iddiasına değinilebilir. Çiftliğin Sazlıdere Barajı’na 300 metre mesafede olduğu ve katı atıkların barajın suyuna karıştığı da belirtiliyor. Köyde hala faaliyette olduğu iddia edilen domuz çiftliği ile ilgili iddia teyit.org tarafından yakın zaman önce incelenmişti. 5 Şubat 2019 tarihinde yayımlanan analize bakıldığında, Hacımaşlı Köyü’ndeki domuz çiftliğinin, üretim koşullarının uygunsuz bulunması sebebiyle, 2004 yılında faaliyetine tamamen son verildiği görülebiliyor. Analizde Türkiye’deki domuz çiftliği sayıları ve yerleri de belirtiliyor.

2. "Görüntülenen canlının nesli tükenmekte olan beyaz gelincik olduğu iddiası."

Sosyal medyada ve bazı haber sitelerinde Tunceli, Gümüşhane ve Hakkari’de nesli tükenmekte olan beyaz gelincik türünün görüntülendiğine dair haberler yer aldı.

Fakat görüntülerdeki canlı, beyaz gelincik isminde ayrı bir tür değil. Gelinciklerin tüyleri yaz mevsiminde kahverengi, kışın ise beyaz renk alıyor.

Bu görüntülerin her birindeki gelincikler de kış aylarında görüntülendiği için beyaz renkte. Buna ek olarak gelincikler dünya üzerinde birçok yerde koruma altında olmasına rağmen nesli tükenme tehdidi altında değil. Görüntülerdeki canlı beyaz gelincik adında ayrı bir tür değil. Gelincikler mevsime göre renk değiştirebiliyor. Yaz mevsiminde karınları beyaz, üst bölgesi ise kahverengi olan gelinciklerin  kışları tüylerinin rengi tamamen beyaza dönüyor. Özellikle yüksek rakımlı yerlerde gelinciklerin kış aylarında tamamen beyaz renge büründüğüne dair farklı kaynaklara da ulaşılabiliyor. Gelincikler genellikle kahverengi, gri, siyah üstüne sarı veya beyaz tonlarla çizgili tüylere sahip olurlar. 

teyit.org’un ulaştığı Evrimsel Biyolog Emrah Çoraman da gelinciklerin renk değiştirdiğini doğruladı. Çoraman, yapılan görüşmede “Gelinciklerin yaşam ortamları kış renklerini etkiliyor. Kuzey’de veya yüksek irtifada yaşayanlarda, karın daha uzun süre kaldığı bölgelerde ortama uyum sağlamak için kışın kürklerini değiştiriyorlar.” ifadelerini kullandı.

3. "Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve Kemal Kılıçdaroğlu’nun ‘mason’ üye kartları bulunduğu iddiası."

Sosyal medyada uzun zamandır paylaşılan ve adeta bir şehir efsanesine dönüşen iki görselin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun Türkiye Masonlar Locası üyelik kartlarını gösterdiği iddia edildi.

Ancak görsellerin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ve Kemal Kılıçdaroğlu’nun Türkiye Masonlar Locası üye kartını gösterdiği iddiaları doğru değil. Görseller, Mustafa Sarıgül’ün Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) üye kimlik kartı kullanılarak montajlanmış.

Görseldeki “Üye No” kısmı Sarıgül’e 2014’te Kemal Kılıçdaroğlu tarafından verilen parti üye kimlik kartı üye numarasından alınmış. Erdoğan’a ait olduğu iddia edilen görseldeki vesikalık fotoğrafn Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İETT’de çalıştığı dönemdeki resmi belgelerden. Kemal Kılıçdaroğlu’na ait olduğu iddia edilen üye kartındaki görsel ise Kılıçdaroğlu hakkında Milliyet Gazetesi’nde 1996 yılında yayımlanan bir haberde yer alıyor.

Üye kartı görseli üzerinde Recep Tayyip Erdoğan’a ve Kemal Kılıçdaroğlu’na ait doğum yılı, anne ve baba adı gibi bilgiler doğru olsa da en altta bulunan “Üye No” ibaresi dikkat çekiyor.

DIG320687812556 numarası İnternet'te aratıldığında bu numaranın, İstanbul Şişli Belediyesi eski Başkanı Mustafa Sarıgül’ün 9 Kasım 2013’te CHP’ye üyelik töreninde Kemal Kılıçdaroğlu’ndan aldığı parti kimliğindeki üye numarası ile aynı olduğu anlaşılıyor. Sarıgül parti kimlik kartını daha sonra Twitter hesabından paylaşmıştı. Montaj görseldeki kart tasarımının bu fotoğraftaki kartla benzerliği de görülebiliyor.

4. "Fotoğrafın CHP, İYİ Parti ve HDP’nin ortak seçim afişini gösterdiği iddiası."

Sosyal medyada paylaşılan ve teyit.org’a ihbar olarak gönderilen fotoğrafın CHP, HDP ve İYİ Parti’nin ortak seçim afişini gösterdiği iddia edildi.

Fakat fotoğrafın CHP, HDP ve İYİ Parti’ye ait, ortak bir seçim afişini gösterdiği iddiası doğru değil. Fotoğraf montajlanarak hazırlanmış.

Fotoğrafın orijinalinde “Mustafa” yazısının altında CHP, HDP ve İYİ Parti’nin logoları bulunmuyor. Söz konusu afiş, “Mustafa. Sonuna kadar Bursa sloganıyla CHP’nin Bursa Büyükşehir Belediye Başkan adayı Mustafa Bozbey’in seçim çalışmaları için hazırlandı.

Afişin Bursa’nın farklı bölgelerinde çekilmiş başka fotoğraflarına da ulaşılabiliyor.

“Forensically” isimli İnternet sitesinden fotoğrafta manipülasyon olup olmadığına bakıldığında fotoğrafa sonradan eklenen logoların afişin geri kalanından daha farklı göründüğü söylenebilir. Logo kısmındaki piksel farklılıkları fotoğraf üzerindeki oynamadan kaynaklı. Bursa’nın yerel İnternet haber sitelerinde söz konusu afişle ilgili “Kim bu Mustafa?” başlıklı haberler yapıldığı görülebiliyor. İddia görselini içeren paylaşımlarda da afişin kime veya nereye ait olduğu ile ilgili bir açıklama bulunmuyor. Söz konusu afiş, CHP’nin Bursa Büyükşehir Belediye Başkan adayı Mustafa Bozbey’in seçim çalışmalarına ait. Beyaz üstüne yeşil renk ile yazılmış “Mustafa” yazısı ve altında bulunan “Sonuna kadar Bursa” sloganı bu çalışmalar için hazırlandı. Mustafa Bozbey’a ait İnternet sitesinin açılış animasyonunda ve sitede de bu tasarımın kullanıldığını görmek mümkün.

5. "Fotoğrafın Çekmeköy’de helikopter kazasında ölen askerleri gösterdiği iddiası."

Sosyal medyada paylaşılan ve teyit.org’a ihbar olarak gönderilen bir fotoğrafta, 11 Şubat 2019 günü İstanbul’un Çekmeköy ilçesinde askeri bir helikopterin düşmesi sonucu gerçekleşen kazada yaşamını yitirdiği belirtilen askerlerin fotoğrafları paylaşıldı. Görselde Göksenin Şaylan, Aykut Yurtsever, Emre Vahit Bekli, Şahin Arslan’ın isimleri ve fotoğrafları yer alıyor.

Fakat görselde isimleri ve fotoğrafları bulunan askerlerin 11 Şubat 2019 günü İstanbul’un Çekmeköy ilçesinde askeri bir helikopterin düşmesi sonucu gerçekleşen kazada hayatını kaybeden askerler olduğu iddiası doğru değil.

Fotoğrafları bulunan Göksenin Şaylan, Aykut Yurtsever, Emre Vahit Bekli ve Şahin Arslan 26 Kasım 2018 tarihinde İstanbul Sancaktepe’de gerçekleşen helikopter kazasında yaşamını yitiren askerler. 11 Şubat 2018 tarihinde gerçekleşen kazada ise Semih Özcan, Ümit Özerli, İlyas Kaya ve Yakup Avşar hayatını kaybetti. Sosyal medya paylaşımlarında 11 Şubat 2019 tarihinde İstanbul Çekmeköy’de gerçekleşen helikopter kazasında yaşamını yitirdiği iddia edilen askerlerin fotoğrafları 26 Kasım 2018 tarihinde İstanbul Sancaktepe’de yaşanan helikopter kazası sonucu hayatını kaybedenlere ait.

Milli Savunma Bakanlığının resmi Twitter hesabından İstanbul Sancaktepe’deki kazanın yaşandığı gün olan 26 Kasım 2018 tarihinde yapılan paylaşımda kazada hayatını kaybedenlerin isim ve fotoğrafları paylaşılmıştı.

26 Kasım 2018 tarihinde gerçekleşen helikopter kazasında hayatını kaybedenlerin Kara Pilot Albay Göksenin Aytural Şaylan, Kara Pilot Üsteğmen Aykut Yurtsever, Teknisyen Astsubay Üstçavuş Emre Vahit Bekli ve Piyade Uzman Çavuş Şahin Aslan olduğu görülebiliyor.

11 Şubat 2019 tarihinde İstanbul Çekmeköy’de gerçekleşen helikopter kazasında yaşamını yitirenler için de Milli Savunma Bakanlığının resmi Twitter hesabından yapılan bir paylaşım bulunuyor. Bu paylaşımda Kara Pilot Yüzbaşı Semih Özcan, Kara Pilot Yüzbaşı Ümit Özerli, Teknisyen Astsubay Üstçavuş İlyas Kaya ve Teknisyen Astsubay Üstçavuş Yakup Avşar’ın isimleri yer alıyor.

6. "Fotoğrafın 1982’deki Hama katliamında çekildiği iddiası."

Yeni Akit gazetesinin 2 Şubat 2019 tarihli sayısında yer alan bir fotoğrafın, Suriye’nin Hama kentinde 1982’de yaşanan katliamda çocuklarını kaybeden bir kadını gösterdiği iddia edildi. Gazetenin sol alt kısmında yer alan ve üzerinde “Hama katliamının 37. yılı” yazısının olduğu fotoğrafta hayatını kaybeden beş çocuğun başında ağlayan bir kadın görülebiliyor. Söz konusu fotoğrafın, Yeni Şafak gazetesi tarafından Hama katliamıyla ilgili bir haberde de kullanıldığı görülebiliyor. Bunlara ek olarak fotoğrafın geçmiş yıllarda Dağlık Karabağ’da yaşanan Hocalı katliamı ve İsrail’in düzenlediği Sabra ve Şatilla katliamlarından olduğu iddiasıyla paylaşıldığını da söylemek mümkün.

Ancak fotoğrafın, 1982 yılında Suriye’nin Hama kentinde yaşanan katliamdan olduğu iddiası doğru değil. Fotoğraf, 30 Ekim 1983’te Erzurum’da meydana gelen deprem sonrasında Mustafa Bozdemir tarafından çekilmiş.

Hayatını kaybeden çocukların başında ağlayan annenin olduğu fotoğraf 1984 yılında World Press Photo tarafından da yılın fotoğrafı seçilmiş. World Press Photo’nun İnternet sitesinde gazeteci Mustafa Bozdemir tarafından 1983 yılında Erzurum’da meydana gelen depremin ardından çekilen fotoğraf görülebiliyor. Koyunören köyünde beş çocuğunu yitiren Kezban Özer’in yer aldığı kare, 1984 yılında yılın fotoğrafı seçilmiş. Fotoğrafın Anadolu Ajansı’nın arşivlerinde yer aldığı da görülüyor. Buna ek olarak fotoğraf, World Press Photo’nun Ağustos 2002 yılında İstanbul’da açtığı sergide de yer almış. Yine BBC’deki bir haberde fotoğrafın 1983 yılında Erzurum’da çekildiği ifade ediliyor. Buzzfeed isimli İnternet sitesinde bulunan ve 1955 ila 2011 yılları arasında World Press Photo tarafından yılın fotoğrafı olarak seçilen karelerin derlendiği bir listede de Bozdemir’in Erzurum’da çektiği fotoğraf görülebiliyor.

7. "Fotoğrafların dünyada bir tane kalan nesli tükenmiş siyah aslanı gösterdiği iddiası."

Sosyal medyada paylaşılan fotoğrafların dünya üzerinde bir tane kalmış ve nesli tükenmiş olan siyah aslanı gösterdiği iddia edildi.

Fakat fotoğrafların nesli tükenmiş olan siyah aslanı gösterdiği iddiası doğru değil.

Siyah aslanları gösteren fotoğraflar montajlanarak hazırlanmış. Fotoğrafların orijinalinde aslanların siyah değil sarı renkte olduğu görülebiliyor. Fotoğrafları montajlayan kişi, fotoğrafları paylaştığı DevintArt hesabında görsellerin montajlandığını “Hep siyah aslan görmek istemişimdir.” ifadeleriyle belirtiyor. İddia görselde kullanılan ilk fotoğraf montajlanarak hazırlanmış. Fotoğrafın orijinali bir stok fotoğraf ve aslanın siyah değil sarı olduğu görülebiliyor.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
melkid

onedio'nun salak editörü o koyduğun anneleri başında ölmüş çocukların fotolarını paylaştığın için mutlu musun şimdi. insan bulanıklaştırır. insanlar da yaşatacağın infialin farkında mısın

asli.unsal2

En kötüsü 5 çocuğunu kaybeden ana. :/

kadir-ulusoy

2. Maddeyi Onedio da yayınlamıştı yorumlar yapmıştım altına ve kaldırmıştı, keşke "Biz de yapmıştık böyle bir içerik, Sorry" falan deseydiniz :D

ufukdiyoki

Yalanla dikkat çekilebiliyorsa yalanla dikkat çekerler. Amaç dikkat çekip daha çok tık almak. Yalan haber yapan yerlere ısrarla giren toplumda sorun var.

kerem-pek

at yalanı öpeyim inananı:S ne zevk alırsınız yalan yanlış bılgıler (gerçı ona bılgıde denmez ama ) yaymaktan.

Görüş Bildir