Bahşiş Verme Kültürü Nasıl Ortaya Çıktı? Ekonomik Bir Zorunluluk mu Yoksa Sosyal Bir Nezaket mi?
Garsonla göz göze gelinen o kritik an, 'Üstü kalsın' demenin verdiği o tuhaf özgüven ya da cüzdanı kurcalarken yaşanan o hafif gerginlik... Bahşiş vermek artık hayatımızın ayrılmaz bir parçası. Peki, bu gelenek tam olarak nasıl doğdu? Gerçekten bir nezaket göstergesi mi yoksa sistemin bize dayattığı bir ekonomik zorunluluk mu?
Her şey 16. Yüzyıl İngiltere’sinde bir kupa çay ile başladı.
Sanılanın aksine bahşiş bir Amerikan icadı değil. 16. yüzyıl İngiltere’sinde malikanelere giden misafirler, kendilerine hizmet eden uşaklara 'vails' adı verilen küçük paralar verirdi. Yani olay tamamen 'zahmet verdik, helal et' mantığıyla başladı.
"T.I.P." kısaltmasının gizemli hikayesi...
Bahşişin İngilizcesi olan TIP kelimesinin kökenine dair en popüler teori 18. yüzyıl Londra’sındaki kahvehanelere dayanıyor. O dönemde popüler olan mekanlarda, hızlı hizmet almak isteyen müşteriler için masaların üzerine veya girişlere özel kumbaralar konulurdu. Bu kumbaraların üzerinde To Insure Promptitude, yani çabukluğu garanti altına almak için ifadesi yer alırdı. Müşteriler garsonu hızlandırmak için parayı hizmetten sonra değil, hizmeti almadan önce bu kutuya atardı.
Amerika bu kültürden nefret ederek başladı.
Bugün bahşiş denince akla gelen ilk ülke Amerika olsa da, başlangıçta Amerikalılar bu duruma şiddetle karşı çıkmıştı. 1900’lerin başında bahşiş vermek aristokratik, antidemokratik ve hatta aşağılayıcı bir eylem olarak görülüyordu. Hatta o dönemde birçok eyalette bahşişi yasaklayan kanunlar çıkarıldı. Halk, bir insanın iyi hizmet vermesi için ekstra paraya ihtiyaç duymasını onur kırıcı bir rüşvet olarak nitelendiriyordu.
Peki ne oldu da Amerika dünyanın bahşiş merkezi haline geldi?
Cevap 1929 ekonomik krizi. Büyük Buhran sırasında restoran sahipleri çalışanlarına maaş ödeyemez hale gelince, işçilerin tamamen müşteriden gelen paralara bel bağlamasına göz yumuldu. İşverenler bu durumu bir fırsata çevirerek yasal düzenlemelerle düşük asgari ücret verme hakkını elde etti. Böylece bahşiş bir nezaket göstergesi olmaktan çıkıp, hizmet sektöründeki insanların hayatta kalma yöntemi haline geldi.
Sosyal bir statü göstergesi mi?
Bahşiş bazen sadece hizmetin karşılığı değildir; masadaki gücünüzü ve cömertliğinizi kanıtlama çabasıdır. Yapılan araştırmalar, insanların yanındakileri etkilemek için (özellikle ilk randevularda!) daha yüksek bahşiş bıraktığını gösteriyor.
Dünya turuna çıkarsanız yanınıza alacağınız en önemli bilgi bahşiş kuralları...
Japonya’da bahşiş bırakmak, işini zaten onuruyla yapan birine hakaret etmek anlamına gelebilir ve garson paranızı iade etmek için arkanızdan koşabilir. İzlanda’da hizmet bedeli zaten fiyata dahildir ve ekstra para şaşkınlıkla karşılanır. ABD’de ise bahşiş vermemek, o kişinin emeğini çalmakla eşdeğer görülür ve ciddi sosyal tepki çeker.
Gelelim nezaket mi, zorunluluk mu?
Bugün geldiğimiz noktada bahşiş; gelişmiş ülkelerde işverenlerin düşük maaş yükünü müşteriye devrettiği bir ekonomik modeldir. Bizim gibi daha duygusal odaklı kültürlerde ise gönülden koptu felsefesiyle yapılan bir teşekkür biçimidir. Ancak her iki durumda da, hizmet sektörünün sürdürülebilirliği artık tamamen bu küçük ek ödemelerin üzerine inşa edilmiş durumda.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın