Bu i├žerik Onedio ├╝yesi kullan─▒c─▒ taraf─▒ndan ├╝retilmi┼č, Onedio edit├Âr ekibi taraf─▒ndan m├╝dahale edilmemi┼čtir. Siz de OnedioÔÇÖda diledi─činiz ┼čekilde i├žerik ├╝retebilirsiniz.

­čôî Bir Sand─▒k Analizi: Bug├╝ne Kadar Yap─▒lan Erken Se├žimler Kime Yarad─▒?

 > -

Kas─▒m 2019ÔÇÖda yap─▒lmas─▒ gereken genel milletvekili ve Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ se├žimleri i├žin 24 Haziran 2018ÔÇÖde sand─▒─ča gidiyoruz. Asl─▒nda erken se├žim bize hi├ž de yabanc─▒ bir durum de─čil. Bug├╝ne kadar erken se├žim sonu├žlar─▒na giden s├╝re├ž ve bir ├Ânceki se├žim sonu├žlar─▒ incelendi─činde, genellikle erken se├žim talebinde bulunan iktidar─▒n ├Ânceki se├žime g├Âre oy oran─▒ d├╝┼čerek iktidar─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ veya iktidar─▒n el de─či┼čtirdi─či g├Âr├╝l├╝yor. Biz de bug├╝ne kadar ger├žekle┼čen erken se├žimlerin asl─▒nda kime yarad─▒─č─▒n─▒ bir inceleyelim istedik.

Not: T├╝rkiye Cumhuriyeti tarihinde teknik olarak ilk erken se├žim, ayn─▒ zamanda ilk ├žok partili genel se├žim olma ├Âzelli─či de ta┼č─▒yan 21 Temmuz 1946 se├žimi olsa da, burada incelemek istedi─čimiz temel nokta, erken se├žimlerin mecliste bulunan partilere yans─▒mas─▒n─▒ de─čerlendirmek oldu─čundan ├Âncelikle 27 Ekim 1957 erken se├žimine odaklan─▒yoruz.

1957 Erken Se├žimi

Erken se├žim talebi o d├Ânemde tek ba┼č─▒na iktidarda olan Demokrat PartiÔÇÖden geldi. DPÔÇÖnin erken se├žim karar─▒ndaki en b├╝y├╝k neden de muhalefetin DP kar┼č─▒t─▒ g├╝├ž birli─čini olu┼čturmas─▒n─▒ engellemek ve iktidar s├╝relerini g├╝vence alt─▒na almakt─▒. Bir y─▒l ├Âne al─▒narak 27 Ekim 1957ÔÇÖde yap─▒lan erken genel se├žimle ilgili, oy verme i┼člemleri halen devam ederken radyodan DPÔÇÖnin kazand─▒─č─▒n─▒n anons edilmesiyle sand─▒k hilesi yap─▒ld─▒─č─▒na dair iddialar ortaya ├ž─▒kt─▒. Bir├žok yerde oylar─▒n tekrar say─▒lmas─▒yla tamamlanan s├╝re├ž sonunda, 1954 tarihli bir ├Ânceki se├žimlere g├Âre oy oran─▒ %10 gerileyen DP, yeniden iktidar oldu.

1977 Erken Se├žimi

Siyasetin g├╝ndemine tekrardan 1974ÔÇÖte giren erken se├žim karar─▒ ise o tarihte ger├žekle┼čemedi. 1973 genel se├žimlerinde en ├žok oy oran─▒na sahip CHP tek ba┼č─▒na iktidara gelecek ├žo─čunlu─ču sa─člayamay─▒nca, MSP ile koalisyon h├╝k├╝meti kurdu. Bu d├Ânemde K─▒br─▒s Harek├ót─▒, ekonomik kriz ve ├╝lkede artan ┼čiddet olaylar─▒ gibi geli┼čmeler siyaseti de olduk├ža etkiledi ve b├Âylece T├╝rkiyeÔÇÖde bir kez daha erken se├žime gidilme karar─▒ al─▒nd─▒. Ekim 1977ÔÇÖde yap─▒lmas─▒ ├Âng├Âr├╝len se├žim, 5 Haziran 1977ÔÇÖde yap─▒ld─▒. Se├žim ├Âncesi d├Ânemde Necmettin ErbakanÔÇÖ─▒n partisi MSP ile B├╝lent EcevitÔÇÖÔÇÖin CHP ├Âne ├ž─▒k─▒yordu. Se├žimden CHP, 1973 se├žimiyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda oy art─▒┼č─▒ kaydederek birinci parti olarak ├ž─▒kt─▒. Ancak, tek ba┼č─▒na h├╝k├╝met kuracak milletvekili say─▒s─▒n─▒ yine elde edemedi. CHP ile birlikte bu se├žimde AP ve MHP de oy oranlar─▒n─▒ artt─▒rd─▒. CHPÔÇÖnin kurdu─ču az─▒nl─▒k h├╝k├╝metinin g├╝venoyu alamamas─▒ sebebiyle, AP, MSP ve MHP birlikte h├╝k├╝met kurdu.

1987 Erken Se├žimi

1987 se├žimleri ├Âncesinde yap─▒lan 6 Eyl├╝l 1987 referandumu ile, 12 Eyl├╝l darbesi sonras─▒ y├╝r├╝rl├╝─če giren siyasi yasaklar kald─▒r─▒ld─▒. D├Ânemin Ba┼čbakan─▒ ve Anavatan Partisi(ANAP) Ba┼čkan─▒ Turgut ├ľzal, bu yasa─č─▒n kald─▒r─▒lmas─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒ksa da muhalefet yasaklar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde kampanya izledi. Sadece 75.066 oyluk fark ve %50,1ÔÇÖlik oran ile referandum sonunda halktan siyasi yasaklar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde karar ├ž─▒kt─▒. Referandumda kaybeden ├ľzal, erken se├žim karar─▒ alarak ANAPÔÇÖ─▒n iktidar─▒n─▒n ikinci d├Ânemini ba┼člatm─▒┼č oldu. Siyasi yasaklar─▒ kald─▒r─▒lan eski liderlerin tekrar partilerinin ba┼č─▒na ge├žmelerini ├Ânlemek isteyen ├ľzal, ├Âncelikle 2839 say─▒l─▒ ÔÇťMilletvekili Se├žimi KanunuÔÇŁnda bir de─či┼čiklik yaparak, "se├žimlere meclis├že karar verilmesi halinde en erken 90 g├╝n i├žerisinde se├žimlerin yap─▒laca─č─▒naÔÇŁ dair h├╝km├╝ kald─▒rtt─▒ ve se├žimler 1987 y─▒l─▒n─▒n Kas─▒m ay─▒nda ger├žekle┼čti. Oy oran─▒nda b├╝y├╝k bir d├╝┼č├╝┼č g├Âzlense de ANAP iktidar─▒n─▒ bu d├Ânemde de s├╝rd├╝rd├╝. 1983ÔÇÖteki 399 milletvekili aras─▒nda 211 sandalyesi bulunan ANAP, 29 Kas─▒m 1987ÔÇÖde yap─▒lan erken se├žimle 450 sandalyenin 292ÔÇÖsini elde etti.

1991 Erken Se├žimi

ANAPÔÇÖta ortaya ├ž─▒kan parti ba┼čkanl─▒─č─▒ ve ba┼čbakanl─▒k gibi liderlik sorununu ├ž├Âzmek i├žin, Turgut ├ľzel ve Y─▒ld─▒r─▒m AkbulutÔÇÖun ard─▒ndan Ba┼čbakan se├žilen Mesut Y─▒lmazÔÇÖ─▒n karar─▒yla 1991ÔÇÖde yeniden erken se├žime gitme karar─▒ al─▒nd─▒. Olmas─▒ gerekenden bir y─▒l ├Ânce yap─▒lan se├žimlerin sonucunda ANAP iktidardan d├╝┼čt├╝. 1991 erken se├žimlerinde S├╝leyman DemirelÔÇÖin Do─čru Yol Partisi en ├žok oy oran─▒na sahip parti olarak ├ž─▒ksa da h├╝k├╝met DYP ve SHP koalisyonu ile kurulabildi.

1995 Erken Se├žimi

CHP ve SHPÔÇÖnin birle┼čmesiyle beraber CHP koalisyonun ortaklar─▒ndan biri haline gelmi┼č oldu. DYPÔÇÖnin hem kendi i├žerisinde hem de CHP ile ya┼čad─▒─č─▒ anla┼čmazl─▒klara 1994 y─▒l─▒ yerel se├žimlerinde ├Âzellikle b├╝y├╝k┼čehirler olmak ├╝zere bir├žok belediye ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ Refah PartiÔÇÖnin kazanmas─▒ da eklenince, ├╝lke yeniden bir erken se├žim s├╝recine girmi┼č oldu. B├Âylelikle 25 Aral─▒k 1995 tarihinde bir erken se├žim yap─▒lmas─▒na karar verildi. 1995 se├žimleri sonucunda hi├žbir parti tek ba┼č─▒na iktidar olabilecek ├žo─čunlu─ča ula┼čamad─▒. B├Âylelikle h├╝k├╝met, ANAP-DYP koalisyonu ile kuruldu ancak 3 ay sonra, RP ve DYP h├╝k├╝meti d├Ânemi ba┼člad─▒.

1999 Erken Se├žimi

1999 erken se├žimlerinde ise %10ÔÇÖluk se├žim baraj─▒n─▒ a┼čan 5 siyasi parti bulunuyordu. DSP, bu se├žimlerden %22 oy oran─▒ ile birinci parti olarak ├ž─▒kt─▒. DSP, MHP ve ANAPÔÇÖ─▒n koalisyon h├╝k├╝metiyle sonu├žlanan bu se├žimlerde CHP, %9ÔÇÖluk bir oy oran─▒ ile meclis d─▒┼č─▒nda kald─▒.

2002 Erken Se├žimi

─░ktidar partileri aras─▒nda artan uyu┼čmazl─▒klar ve ekonomik kriz, 2002 erken se├žimlerinin en b├╝y├╝k sebeplerinden oldu. Gelen bask─▒lar sonucu ├╝├ž partili koalisyon h├╝k├╝meti erken se├žim karar─▒ ald─▒ ve bu se├žimlerde hen├╝z yeni kurulmu┼č olan AK Parti en ├žok oy oran─▒na sahip oldu. 2002 se├žimleri sonucunda ├Ânceki d├Ânemde mecliste bulunan t├╝m siyasi partiler y├╝zde 10 baraj─▒na tak─▒larak meclis d─▒┼č─▒ kald─▒. Bir ├Ânceki 1999 se├žimlerinde %8,7 ile se├žim baraj─▒n─▒ a┼čamayan CHP ve yeni kurulan AK Parti meclise girmeyi ba┼čaran iki parti oldu. Se├žime kat─▒l─▒m sa─člayan di─čer 16 parti ise milletvekili ├ž─▒karacak yeterli oy oran─▒n─▒ sa─člayamad─▒. Meclisteki sandalyelerin neredeyse %65ÔÇÖine tek ba┼č─▒na sahip olarak AK Parti, uzun s├╝redir h├╝k├╝m s├╝ren koalisyon h├╝k├╝metlerinden sonra tek ba┼č─▒na iktidara gelmi┼č oldu.

2007 Erken Se├žimi

G├Ârev s├╝resi dolan d├Ânemin Cumhurba┼čkan─▒ Ahmet Necdet SezerÔÇÖin yerine kimin gelece─či tart─▒┼čmalar─▒ ve 27 Nisan 2007ÔÇÖde yay─▒nlanan ve ÔÇťe-muht─▒raÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan bildiri, 2007 y─▒l─▒nda ├╝lkede tekrar bir erken se├žimin ya┼čanmas─▒na sebebiyet verdi. O y─▒lda ise di─čer erken se├žimlere g├Âre planlanan se├žim tarihine nispeten daha yak─▒n bir tarihte, 4 ay ├Âncesinde se├žime gidildi. 2007 se├žimlerini yine tek ba┼č─▒na h├╝k├╝meti kuracak ├žo─čunlu─ču elde eden AK Parti kazand─▒. Ancak, MHP ve Ba─č─▒ms─▒z milletvekillerinin meclise girmesiyle AK Parti milletvekili say─▒s─▒ 2002 y─▒l─▒na g├Âre azald─▒.

Kaynak: Do─čruluk Pay─▒

Bu i├žerik Onedio ├╝yesi kullan─▒c─▒ taraf─▒ndan ├╝retilmi┼č, Onedio edit├Âr ekibi taraf─▒ndan m├╝dahale edilmemi┼čtir. Siz de OnedioÔÇÖda diledi─činiz ┼čekilde i├žerik ├╝retebilirsiniz.

BU ─░├çER─░─×E EMOJ─░YLE TEPK─░ VER!
Helal olsun!
Ho┼č de─čil!
Yerim!
Çok acı...
Yok art─▒k!
Çok iyi!
K─▒zg─▒n!
YORUMLAR İÇİN TIKLAYINIZ

Ba┼čl─▒klar

Adalet ve Kalk─▒nma PartisiBa┼čbakanCumhuriyet Halk PartisiMilliyet├ži Hareket PartisiS├╝leyman DemirelTurgut ├ľzal
G├Âr├╝┼č Bildir