Garip Bir İddia: Erkeklerin Küpe Takmaları Eski Bir Türk Geleneği Olabilir mi?

-

Ekşi Sözlük'teki ''Ufku İki Katına Çıkaran Bilgiler'' adlı başlık altına bir yazarın girmiş olduğu entry, küpe takma adetinin aslında İslam öncesi Türklere dayanan kadim bir adet olduğunu iddia ediyor.

Ekşi Sözlük yazarı ''basbag'' erkeklerde küpe takmanın eski Türklerde yaygın bir adet olduğunu söylüyor. Bunun ise belirli bir amaca yönelik olduğunu şu satırlarla iddia ediyor:

Herhangi bir sebeple ailede tek oğul olursa delikanlının kulağına bir küpe takılırdı.
Askerde komutan küpeli askeri görünce onu tehlikeli görevlere vermezdi çünkü Türk töresi ona bu yetkiyi vermezdi. Soyu içerisinde sonuncu erkek olan kişi ise kulağında iki küpe taşırdı. Türk töresi, soyunu sürdürebilmesi için onu bilhassa korurdu... Küpe, böylesine sert ve kesin törenin hüküm sürdüğü Türk topraklarında bir ailenin neslini sürdürebilme imkanını koruması açısından cengaverler için toplumsal bir nişan görevi görmüştür.

Peki nereden çıktı bu bilgi ve doğru olabilir mi?

İslam Öncesi Türkler dendiğinde ilk akla gelen teşkilat Göktürklerdir. Gerçekten o devirlerde toplum içerisinde erkeklerin de küpe aksesuarını kullandıklarına dair işaretler mevcuttur.

Eski Türk Tarihinin ilk isimlerinden olan merhum Prof. Bahaeddin Ögel, Göktürkler devrinde erkeklerin küpe taktıklarını belirtiyor. Arkeolojik kalıntılardan elde edilen veriler bunu gösteriyor olmalıdır.

Aşağıda Göktürkler devrine ait görülen tasvirde kişilerin küpe taktıkları açıkla görülüyor.

Sözlükteki yazarın iddiası bu şekilde gerçekten teyit ediliyor. Fakat, söz konusu yazar bunun ötesinde, Türklerin ve özellikle Kıpçakların ailenin tek erkeği veya tek erkek çocuğunun küpe takarak kendini işaretlediğini ve bu tek çocukların askere alınmadığını iddia ediyor. Oysa bizim araştırmalarımızda bu adetin içeriği hakkında bilgiye rastlanmadı.

Evet İslam öncesi Türkler'in küpe taktıklarına dair kanıtlar var. Fakat ne sıklıkla takıyorlardı, toplumda yaygın bir adet miydi yoksa törensel bir gelenek mi? Bu soruların cevabını bilemiyoruz.

Küpe takan erkeklerin bunu sadece bir aksesuar için mi kullandıkları, yoksa özel bir sebebinin mi olduğu sorusuna şu anda cevap veremiyoruz. Fakat devrin şartları göz önünde tutulduğunda, erkeklerin gündelik yaşam içerisinde her zaman küpe kullanmaları çok mantıklı gelmiyor. 

Zira bütün günlük hayatı Türkistan coğrafyasında hareket içerisinde geçen bireyler kulaklarında küpe ile rahat edemezlerdi. Ayrıca savaş ve av gibi durumlarda küpeyle beraber kulaklarının kopması veya yırtılması gibi  dezavantajlar olurdu.

Neticede bu bilgileri göz önünde bulundurduğumuzda diyebiliriz ki evet, eskiden Türk erkekleri küpeyi bir aksesuar olarak kullanıyorlardı.

Fakat bunu ne sıklıkla ve ne sebeple taktıklarını bilemiyoruz. Bizce küpeler yalnız aksesuar olarak ve özellikle de düğün, kutlama, toy, şenlik gibi belirli günlerde gösteriş ve süs amaçlı kullanılıyordu. Peki ya İslam dönemi?

Yavuz Sultan Selim hakkındaki en yaygın anlatılardan birisi de küpeli bir tablo üzerine yapılan yorumlardır.

Tablodaki tasvirin Sultan Selim'e değil Şah İsmail'e ait olduğu veya gerçekten padişaha ait olup hatta padişahın küpe takmakla çok övündüğü, köleliğin simgesi addedip kendisini de Allah'ın kölesi saydığı gibi anlatımlar çoğu kişi tarafından duyulmuştur. Bir ihtimal de bunun gerçekten padişaha ait olup, batılı ressamın kendi bakış açısıyla küpeyi ilave etmiş olmasıdır.

Mevcut tarih bilgilerimiz İslam sonrası devirde erkeklerin küpe takmak gibi bir adeti olmadığını gösteriyor.

Hükümdarlar aksesuar olarak daha çok kıyafetlerinde ve özellikle de silahlarında gösterişi tercih ederlerdi. Çoğu zaman zırhları da altın süslemelerle kaplanıyordu. Önceden de belirttiğimiz gibi zaten savaşta küpe, kolye gibi aksesuarların takılması dezavantaj olacaktı. 

Osmanlı'da hiçbir padişahın da küpe takmak gibi bir ilgisi olduğuna dair işaret mevcut değildir. Yavuz Sultan Selim'in söz konusu hadisesi hala tartışılsa da biz onun da küpeyi tercih etmediğine kaniyiz. Zira böyle bir alışkanlığı olsaydı, padişahın kişisel özelliklerini detaylıca anlatan devrin tarih kaynakları buna da rahatlıkla değinirdi.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
soslu_alexander

Etnoloji mezunu olarak durum şu en azından Köprülüyü okutan hocalarımızın anlattığı . Sadece savaş dönemlerinde takıyorlar. Özellikle Kipçak ailelerinde bu mevcut. Bir de Türkle Kipçak ayrı yazılmış mantıksız olmuş. Türk ismi bozkırda ok tutan vaktinde hun Birliği içinde bulunmuş akraba toplulukların (örneğin tacikler ve tibetler bu toplulukta var ama akraba sayılmıyor) yeni bir birlik adıyla toplanıp tek bir millet olmasına veriken addır. Linç yemeden Ahmet Ercilasun okuyun diyip kaçıyorum.

ozturk-sadri-alisik

ok kullanabilmek için kullandığı adını hatırlayamadığım edevatı küpe diyen takan Selçuklular varmış mesela

berkeemrasln

Aksesuar işte amk niye illa bir anlamı olsun isteyen takar isteyen takmaz

ozturk-sadri-alisik

Yavuz un küpe takma sebebi kutsal toprakları fethedince ona hicazın emiri diye isim vermişler hilafeti ele aldığı için, Yavuz da buna kızarak " ben hicazın emiri değil, hizmetkarıyım " demiş vede kulağıma küpe olsun diyerek küpe takmış

soslu_alexander

O hikaye uydurma :)

ozturk-sadri-alisik

sanmam, Yavuz un sert mizacı öğretmenlerine ve hocalarına gösterilmeyen bi huyuymuş onu biliyoz, o halde bu hikayenin gerçek olma olasılığı yüksektir kiiii ben küpe falan takmam, takacak olan varsada banane, sadece bahane uydurmasınlar, istiyosan yap istiyosan yapma felsefe bu bende

sila-guzel2

Moda gelip geçici bir şeydir. İnsanlar neden bir aksesuarı erkekliğe ya da töreye mal eder anlamış değilim.

Başlıklar

AltınSavaşTercihkulak piercingleri
Görüş Bildir