Dünyayı Ölçen Sayılar: 60 Neden Var, 12 Nereden Geldi ve Greenwich Neden Sıfır?
Telefonumuza bakıyoruz.
Saat: 14:32
Bir toplantı planlıyoruz.
Bir uçak bileti alıyoruz.
Bir takvim açıyoruz.
Ama çoğumuz hiç şu soruyu sormuyoruz:
Zamanı ölçen bu sayıları kim belirledi?
Neden:
• 1 saat 60 dakika?
• 1 gün 24 saat?
• 1 yıl 12 ay?
• Dünya haritalarında başlangıç noktası Greenwich?
Cevap bizi yaklaşık 5000 yıl öncesine, Mezopotamya’ya götürüyor.
Bugün kullandığımız zaman sistemi aslında modern dünyanın değil; Sümerler, Babiller ve eski astronomların mirasıdır.
60 Sayısı: Mezopotamya’dan Gelen Matematik
Bugün saatlere baktığımızda çok doğal geliyor:
• 1 saat = 60 dakika
• 1 dakika = 60 saniye
Ama bu sistemin kökeni Sümerlerin kullandığı 60 tabanlı sayı sistemidir.
Sümerler ticaret, astronomi ve tarım hesapları için farklı bir matematik kullanıyordu.
Neden 60?
Çünkü 60 sayısı inanılmaz “uyumlu” bir sayıdır. Çok sayıda sayıya tam bölünür:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30.
Bu da hesaplamaları kolaylaştırıyordu.
Bu yüzden zaman ölçümü ve astronomi hesapları için 60 tabanı idealdi.
Ve ilginç olan şu:
Bugün akıllı telefonlarımızda gördüğümüz saat sistemi
5000 yıllık bir matematik mirasıdır.
12 Sayısı: Gökyüzünün Ritmi
12 sayısının kökeni gökyüzünde.
Babiller gökyüzünü incelerken Güneş’in yıl boyunca geçtiği 12 takımyıldızı belirlediler.
Bunlar bugün bildiğimiz Zodyak kuşağıdır.
Koç
Boğa
İkizler
Yengeç
Aslan
Başak
Terazi
Akrep
Yay
Oğlak
Kova
Balık
Bu nedenle:
• 1 yıl = 12 ay
• günün bölünmesi de 12 + 12 saat şeklinde düşünülmeye başladı.
12 aynı zamanda pratik bir sayıdır çünkü:
2
3
4
6
gibi sayılara kolayca bölünebilir.
Dairenin 360 Derece Olmasının Sebebi
Bugün bir pusula ya da harita kullandığımızda bir daire 360 derece olarak kabul edilir.
Bu da Mezopotamya’dan geliyor.
Babiller, Güneş’in gökyüzündeki yıllık hareketini yaklaşık 360 gün olarak hesaplamıştı.
Gökyüzünü bir daire gibi düşündüler ve onu 360 parçaya böldüler.
Bu sistem daha sonra:
• denizcilikte
• haritacılıkta
• navigasyonda
• astronomide
standart haline geldi.
Bugün uçakların rotaları bile
Babillerin astronomi hesaplarına dayanır.
Günün 24 Saat Olması
24 saatlik gün sistemi ise Eski Mısır’dan geliyor.
Mısırlı astronomlar gece gökyüzünde 12 yıldız bölgesi tanımladı.
Gece 12 bölüm olarak düşünülüyordu.
Daha sonra gündüz de aynı şekilde 12 parçaya bölündü.
Sonuç:
12 + 12 = 24 saat
Böylece günün bugünkü sistemi ortaya çıktı.
Haftanın 7 Gün Olması
Hafta kavramının kökeni de astronomi.
Antik dünyada çıplak gözle görülebilen 7 gök cismi vardı:
Güneş
Ay
Merkür
Venüs
Mars
Jüpiter
Satürn
Babiller bu gök cisimlerini kutsal kabul etti.
Ve zaman döngüsünü 7 günlük haftalara böldü.
Bugün kullandığımız hafta sistemi
3000 yıldan daha eski bir astronomi geleneğidir.
10 Sayısı: İnsan Bedeninden Gelen Matematik
Bugün kullandığımız modern sayı sistemi 10 tabanlıdır.
Sebep çok basit.
İnsanların 10 parmağı vardır.
İlk sayma yöntemleri parmaklarla yapıldığı için birçok uygarlık doğal olarak 10 tabanlı sistem geliştirdi.
Bu sistem özellikle ticarette, ölçümlerde, günlük hesaplamalarda yaygınlaştı.
Sıfır Sayısını Kim Buldu?
Sıfır modern matematiğin en devrimci fikirlerinden biridir.
Ama Sümerlerde ya da Mısır’da yoktu.
Gerçek anlamda sıfır kavramını geliştiren uygarlık Hint matematikçileridir.
5. yüzyılda Hint matematiğinde sıfır bir sayı olarak kullanılmaya başlandı.
Bu fikir daha sonra Arap dünyasına geçti.
Oradan da Avrupa’ya ulaştı.
Bugün kullandığımız sayılar da aslında bu yüzden
“Hindu-Arap rakamları” olarak bilinir.
Greenwich Neden Dünyanın Sıfır Noktası?
Bugün haritalarda başlangıç noktası:
0° meridyeni – Greenwich
Ama bu seçim çok eski değildir.
19. yüzyıla kadar her ülke kendi meridyenini kullanıyordu.
Paris
Roma
Berlin
İstanbul
Hepsinin kendi sıfır noktası vardı.
1884 yılında Washington’da yapılan Uluslararası Meridyen Konferansı bu sorunu çözmek için toplandı.
O dönemde dünya ticaret gemilerinin büyük kısmı İngiliz haritaları kullanıyordu.
Ve o haritaların sıfırı Greenwich idi.
Sonuçta dünya bu meridyeni kabul etti.
Metre Sisteminin Doğuşu
Bugün kullandığımız ölçü sistemi de modern sayılmaz.
Metre sistemi Fransız Devrimi sırasında geliştirildi.
Amaç şuydu:
Her ülkede farklı ölçüler yerine
evrensel bir ölçü sistemi oluşturmak.
Metre başlangıçta şu şekilde tanımlandı:
Dünya’nın kutuplarından ekvatora kadar olan mesafenin
10 milyonda biri.
Bu fikir bilimsel ölçümde devrim yarattı.
Modern Dünya Aslında Çok Eski Bir Sistemle Yaşıyor
Bugün teknoloji çağındayız.
Telefonlar, uydular, GPS sistemleri…
Ama zaman ölçümü söz konusu olduğunda dünya hâlâ:
• Sümer matematiğini
• Babil astronomisini
• Mısır gökyüzü gözlemlerini
• Hint matematiğini
• ve 19. yüzyıl denizcilik sistemlerini
kullanmaya devam ediyor.
Bir saate baktığınızda gördüğünüz rakamlar
aslında binlerce yıllık bir insanlık hikâyesidir.
Ve her saniye bize şunu hatırlatır:
Zamanı ölçen ilk insanlar
Mezopotamya’da gökyüzüne bakan astronomlardı.
Biz ise hâlâ
onların saydığı yıldızların ritmiyle yaşıyoruz.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
