Kadınlarımız 83 Yıl Önce Bugün Seçme ve Seçilme Hakkına Kavuştu: '1935'te 2. Sıradaydık, Şimdi 133'

 > -

Bugün 5 Aralık Dünya Kadın Hakları Günü... Fakat bu tarihin Türkiye'deki kadınlar için daha farklı bir önemi var. 5 Aralık 1934 tarihinde Atatürk devrimlerinin en önemlilerinden biri gerçekleşti: Kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkına sahip oldu. Genç Cumhuriyet, 83 yıl önce kadınlara bu hakkı çok sayıda Avrupa ülkesinden bile önce tanıdı, fakat bir asra yaklaşan sürede istenen ilerleme ne yazık ki sağlanamadı. Kadınlar, TBMM’de en fazla yüzde 17.8 oranında temsil edilebildi.

Türkiye'de kadınlara milletvekili olma hakkının tanınmasının ardından yapılan seçimde Meclis'e 18 kadın milletvekili girmiş ve yüzde 4.5 oranında temsil edilmişlerdi. Bu temsil oranı ile o dönem dünyada 2. sırada yer aldığımızı belirten Prof. Dr. İpek Altınbaşak, şimdi ise 133. sırada olduğumuzu söyledi.

Gelin kadınların seçme ve seçilme hakkı üzerinden, geçmişten günümüze ufak bir yolculuk yapalım ve geldiğimiz noktaya birlikte göz atalım...

Türkiye'de kadınlar, 1930 yılından itibaren çıkarılan bir dizi yasa ile yerel ve genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkına sahip oldu.

1930: Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı

Kadınlar ilk önce, 1930 yılında belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına kavuştu.

3 Nisan 1930’da Belediye Kanunu'nunda yapılan düzenlemeyle yerel siyasette yer alma ve yöneticileri belirleme hakkı elde eden cumhuriyet kadınları, en demokratik haklarını  ilk kez bu yılın sonuna doğru gerçekleşen seçimlerde kullandı. Çok sayıda kadın belediye meclislerine girdi.

1933: Muhtar seçme ve seçilme hakkı

1933 yılına gelindiğinde Köy Kanunu’nunda yapılan değişiklikle kadınlar artık muhtar ve heyetlerine seçme ve seçilme hakkına da sahip oldu.

İlk kadın muhtar: Gül Esin

Yapılan ilk yerel seçimde, Aydın’ın Çine ilçesine bağlı Demirdere köyünde, (Bugünkü Karpuzlu ilçesi)  seçimi kazanan Gül Esin, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın muhtarı olarak tarihe geçti.

Ve 1934: Milletvekili seçme ve seçilme hakkı

Kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkını veren yasal düzenleme, 1934 yılında Anaayasa ve Seçim Kanunu’nda değişiklik yapılması sonucu gerçekleşti. 5 Aralık 1934 tarihinde görüşülen öneri, 317 sandalyeli Meclis'te, 258 milletvekilinin katıldığı oturumda ve tamamının oyuyla kabul edildi. Böylece kadınlar 22 yaşında seçme, 30 yaşında seçilme hakkına sahip oldu.

Çok sayıda Avrupa ülkesinden önce

Atatürk, kadınlara çok sayıda Avrupa ülkesinden daha önce bu demokratik hakkın verilmesini sağlamıştı. 

Türkiye, Fransa, İtalya, Hırvatistan, Slovenya’dan 11, Romanya’dan 12, Bulgaristan’dan 13, Belçika’dan 14, Yunanistan’dan 15, İsviçre’den ise 36 yıl önce kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanımıştı.

7 Haziran seçimlerinde 'rekor': Yüzde 17.8

Kadınların ilk kez oy kullandığı ve aday olabildiği TBMM V. Dönem seçimleri 8 Şubat 1935’te yapıldı. 17 kadın milletvekili ilk kez TBMM’ye girdi. Ara seçimlerde bu sayı 18’e ulaştı. Böylece 400 vekilin bulunduğu TBMM'de tüm milletvekillerinin  yüzde 4,5'ini oluşturdular. Bu oranın uzun yıllar üzerine çıkılamadı. 

7 Haziran 2015 seçimlerinde Meclis'te kadın temsili açısından en yüksek seviyeye ulaşıldı. Meclis'e 98 kadın milletvekili girdi ve kadınlar Meclis çatısında yüzde 17.8 oranında temsil edildi. Bu Cumnuriyet tarihinin en yüksek oranıydı. Ancak rekor kısa ömürlü oldu. 1 Kasım seçimlerinde Meclis'e girebilen kadın sayısı 81'e, oran yüzde 14.5'e geriledi.

"O dönemde dünya ikincisiydik, şimdi 133'üncü sıradayız"

Bahçeşehir Üniversitesi (BAU), Türk kadınına seçme ve seçilme hakkının tanınmasının 83'üncü yılı ve Dünya Kadın Hakları Günü kapsamında "Atatürk ve Kadın" başlıklı bir söyleşi düzenledi. 

Söyleşide, kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesinin Mustafa Kemal Atatürk'ün yıllar önce Türk kadınına duyduğu inanç ve güveni ortaya koyduğunu belirten Prof. Dr. İpek Altınbaşak,  "1934 yılına baktığımızda kadınlarına seçme ve seçilme hakkı veren 28 tane ülke var ve sadece 17'sinde bu hak kullanılıyor. Dolayısıyla Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan 11 yıl sonra kadınlarına erkekleriyle beraber karar mekanizmalarında yer alma hakkını vererek gerçekten çok büyük bir adım atmış ve Türk kadına verdiği değeri ortaya koymuştur" dedi. Altunbaşak sözlerini şöyle sürdürdü:

 "Mecliste yüzde 4.6 gibi bir oranla 18 kadın milletvekili vardı. Bu sayıyla o dönemde dünyada ikinciydik.  Fakat şu anda yüzde 14.7 temsil oranı ile maalesef dünyada 133'üncü sırdayız. Kadınların temsil oranı belediye meclislerinde yüzde 10.7, il genel meclislerinde yüzde 4.8, belediye başkanlıklarında yüzde 3, muhtarlıklarda ise yüzde 2. Bu nedenle yapmamız gereken çok şey var"

Peki sokak ne düşünüyor? Kadın Adayları Destekleme Derneği, kadınların siyasete katılımı hakkındaki görüşlerini vatandaşlara sordu 👇

83 yıl önce bugün kadınlarımıza verilen seçme ve seçilme hakkı sosyal medyanın da gündeminde...

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!
YORUMLAR İÇİN TIKLAYINIZ

Başlıklar

AydınBelçikaFransaHırvatistanİsviçreİtalyaRomanyaSlovenyaTürkiye Büyük Millet MeclisiYunanistandizikadınlar
Görüş Bildir