Silinen Kelimeler
Bu hafta sonu kitaplığımın en alt rafındaki ağır ciltleri masaya taşıdım. Benim yas tutma biçimim biraz böyledir; kâğıt kokusuyla başlar, kurşun kalemle sürer. Her 10 Kasım'da Nutuk'u elime alırım ve her seferinde o ünlü ilk cümleden başlarım: '1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım.' Bu yıl tersini yaptım. Son sayfadan başladım.Çünkü son sayfanın, pek az konuşulan bir el yazması hâli var.Nutuk'un müsveddesi 506 sayfa tutar. 36'ya 22 santimlik kâğıtlara yazılmıştır. Âfet İnan, 1966'da Belleten'de son iki yaprağı ilk kez yayımlarken bir ayrıntıya dikkat çeker: Hemen her sayfası düzeltmelerle dolu bu metnin 505 ve 506. sayfalarında neredeyse hiç düzeltme yoktur. Yazı Atatürk'ün kendi elinden çıkmıştır. Yalnızca birkaç yerde kalem durmuş, geri dönmüş, bir şeyi silmiştir.Ben bu 10 Kasım'da o silinen şeylere bakmak istiyorum.Önce o yaprakların yazıldığı yeri gözümün önüne getireyim. Belgelerin büyük bölümü Ankara'da toplanmış, metnin esası orada yazılmış, son bölümler ise 1927 yazında İstanbul'da tamamlanmıştır. Dolmabahçe'de her gece kalabalık bir sofra kurulur; Atatürk yazdıklarını kimi zaman kendisi okur, kimi zaman okutur, itirazları dinler, metnin üzerinde o sırada değişiklik yapar. Yani Nutuk, tek başına bir odada değil, tartışarak yazılmış bir metindir.Âfet İnan da o gecelerde Lozan'daki öğreniminden yeni dönmüş genç bir dinleyicidir. 'Tarihi tarih yapanlardan dinliyordum' der. Bu cümleyi her okuyuşumda biraz kıskanırım.Bir de yerin kendisi var. Âfet İnan hatırlatır: Aynı saray, 1919 baharında Büyük Komutan Mustafa Kemal'in son Osmanlı padişahını son kez gördüğü, önünde düşman donanmasının toplarının durduğu saraydır. Sekiz yıl sonra o adam, aynı çatı altında, ülkenin geleceğini gençlere devreden satırları yazmaktadır. Bana kalırsa hiçbir romancı böyle bir mekân tesadüfüne cesaret edemezdi.