Kafa Sondajı 19 - 'Bu Kadar İnsan Yanılıyor Olamaz' Diyerek Aklı Emekli Etmek, Çoğunluğa Güvenin Yan Etkileri

74PAYLAŞIM

19. Kafa Sondajı'nda çoğunluğun sesini biraz kısıp azınlığa mikrofon uzatacağım, aslında onları da çok konuşturmadan kendi meramımı anlatacağım.

Burada birbiriyle yer yer alakalı, sık sık alakasız fakat zihinlerde karıncalanma yaratacak konulardan bahsediyorum. Bu sebeple aşağıdaki satırlar bir köşe yazısı da sayılabilir, sonra "Ne okudum ben ya?" demeyin, ne okuduğunuzu bilin.

Önce hafızaları biraz mıncıklayalım, hazır 2018'in son sondajındayken bu yıla damgasını vuran Çiftlik Bank macerasını bir hatırlayalım.

Bu vurgun sonrasında sisteme dahil olan kişilerle bir mülakat yapılmıştı, hatırladınız mı? Bir kadın "Bu kadar insan yanılıyor olamaz diye düşündüm" demişti, hepimiz de müstehzi bir tonda bu açıklamaya gülmüştük. Aslında olay gerçekten de komik, daha doğrusu trajikomikti. Fakat bu "çoğunluğun aklına iman", sadece bu tip olaylarda mı karşımıza çıkıyor?

Ya da daha açık sorayım, sırf çoğunluk imzasını attı diye bizim de altına imzamızı attığımız 'sözleşmeler' yok mu?

Çiviler üzerinde yürüyelim ve dini inançlara dair yaklaşımımıza bir bakalım.

İnanç tartışmalarında bazı mucizelerden bahsedilir, hipotetik bir evrene bilet keselim ve düşünelim:

Tüm dünyada 1 milyar kişinin inandığı bir Kahve dini olsun ve bu dine inananlar Kahve tanrısı olan Espressona'yı mutlu etmek için günde en az 5 fincan kahve içmemiz gerektiğine iman etsin. Bilimsel araştırmalar yürüten bir grup araştırmacı bu seviyede kafein alımının bünyenin sağlığını adeta topuğundan vuracağını söylediğinde tartışma şuraya evrilir.

"Bir milyar kişi yanılıyor, bir sen mi biliyorsun?"

Verilecek yanıtın önemi yok, bu öylesine kuvvetli bir tavırdır ki siz ne derseniz diyin bu zihinden bir taşı yerinden oynatamayabilirsiniz. İnançlar klasörünü kapatalım ve içinde yaşadığımız dünyaya geri dönelim.

Ya da durun, biraz daha ilginçlik katalım. Sizi daha önce hiç gitmediğiniz bir şehre ışınladık, sokakta yürüyorsunuz, karnınız guruldamaya başladı, ne yaparsınız? Bir şeyler yemek için etrafa göz gezdirmeye başlarsınız.

Muhtemelen sıfır ön bilgiye sahip olduğunuz bu şehirde karnınızı doyurmak için in cin top oynayan şöyle bir mekânı seçmezsiniz:

Onun yerine görece dolu mekânları gözünüzün ucuyla bir süzer ve kendinize daha yakın gördüğünüz müşteri profiline sahip bir yerde karnınızı doyurursunuz. Muhtemelen memnun da kalırsınız fakat ya herkes oraya sadece ucuz diye geldiyse ve bir ihtimal, zehirlenirseniz ne olacak?

Bu kadar insan yanılıyor olacak, çünkü çoğunluğun onay verdiği hemen hiçbir şey sadece çoğunluk etkisiyle gerçeği yansıtmaz.

Bir anda doğru olduğuna inanıp bu sefer bize doğrulayıcı biçimde kafa sallayan çoğunlukla çevrili olduğumuzda neler olduğunu aylar evvel şurada anlatmıştım. 👇

'Bu Gerçeği Göremiyorsan Satılmışsın' Sözünün ve Tutarsız Seçim Tahminlerinin Ardında Saklı Etki: Yankı Odası - onedio.com
'Bu Gerçeği Göremiyorsan Satılmışsın' Sözünün ve Tutarsız Seçim Tahminlerinin Ardında Saklı Etki: Yankı Odası - onedio.com

Hatta bu yazımda şu örneği vermiştim:

George Orwell'ın 1949 yılında kaleme aldığı kitabı 1984'te geçtiği gibi, "Deli dedikleri şey tek kişilik bir azınlıktı". İşte bu azınlık yankı odasının dışında kalan, bilgisiz addedilen çoğunluk.

Siz de çoğunluğun fikir beyan ettiği bir konuda o şeyin doğru bilgisine sahipken aptal yerine koyuldunuz mu? Hepimiz en az bir sefer yaşamışızdır bunu.

Çoğunluğa imanın yanıltıcı etkisi elimizdeki en iyi, en güvenilir aygıt bilimde bile geçerli olabilir.

Bilim felsefesi üzerine çalışan Macar filozof Imre Lakatos, bilginin her ne kadar insan iradesinden münezzeh de olsa madalyonun diğer yüzünü göz önünde bulundurmanın şart olduğunu söyler. Bilimsel aktivitelere fon sağlayanların, araştırma sonuçlarını derleyip yayınlayanların insanlar olduğunu, bu yüzden de insan faktörünü yok saymak komiktir.

Bu sebeple bilimsel yöntem tartışmalarında da çoğunluğun kuvvetini gözümüzde büyütmeme konusunda uyarır ve sorar: Bir gün bilimsel yetkiyi elinde tutan çoğunluk "Biz yanılmışız, Dünya dönmüyor, Güneş onun etrafında dönüyor" dese bunu sırf kişi olarak sayıları fazla diye kabul edecek miyiz?

"2019 yılına giriyoruz, kim bu soruyu sorabilir?" diyenlerin saçını okşuyor ve insanın her daim içinde doğaüstüne, gerçeküstüne ve akıl dışı olana açık bir kapısı olduğunu hatırlatıyorum.

Her ne olursa olsun Britanyalı filozof Bertrand Russell'a kulak vermeyi öneriyorum: 

"Aptalca bir şeyi milyonlarca kişi söylese de o şey yine aptalcadır." 

Güzel söz, değil mi?

Güzel tabii, hakkıyla uygulamak önemli. Neyse, bu sondajı Çoğunluğun Sondajcısı Partisi Genel Dans Başkanı'nın önerisiyle kapatalım.

Bir sonraki sondajda görüşmek üzere.

Takipte kalınız, sevgi dolu selamlar! 🌹

Çok uzaklaşmadan, bu içeriklerin de ilginizi çekeceğini düşünüyorum. Bir bakın derim. 👇

Sanatın Bile Fazlası Zarar! Büyüleyici Bir Sanat Eseri Karşısında İnsanı Kendinden Geçiren Bir Rahatsızlık: Stendhal Sendromu - onedio.com
Sanatın Bile Fazlası Zarar! Büyüleyici Bir Sanat Eseri Karşısında İnsanı Kendinden Geçiren Bir Rahatsızlık: Stendhal Sendromu - onedio.com
Göğsünüz Kabaracak: 2018 Yılındaki Başarılarıyla Tüm Türkiye’ye İlham Veren 27 Türk Genci! - onedio.com
Göğsünüz Kabaracak: 2018 Yılındaki Başarılarıyla Tüm Türkiye’ye İlham Veren 27 Türk Genci! - onedio.com
BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
merve_ceylan184

Harika bir içerik ve çoğunluğun tercih ettiği şeyleri seçmeyip kendi kafasına göre gidenlerin yapacağı bir şey bu👍👍👍

hipergrafi

Ayrıca demokrasinin riskli yönlerini de gözler önüne seren bir bakış açısı. Demokrasi karşıtı Sokrates ve demokrasi yanlısı öğrencisi Ademantus'un demokrasi konusundaki sohbetleri konuyu gayet güzel özetliyor. Sokrates Ademantus'a sorar. "Eğer ki deniz yoluyla bir yolculuk yapmak isteseydin, geminin kontrolünün kimde olacağına nasıl karar verilmesini isterdin? Rastgele ve herhangi bir grup insan tarafından mı, yoksa deniz seyahatleri konusunda deneyimli, bilgili ve eğitimli insanlar tarafından mı?" Ademantus'un cevabı açıktır. "Elbetteki ikincisi!" Sokrates bunun üzerine şu soruyu sorar. "Peki bu durumda nasıl olur da, bir ülkedeki yetişkin insanların rastgele ve herhangi bir çoğunluğunun bir ülkeyi kimin yöneteceğine karar verebilecek donanımda olduğunu düşünebilmekteyiz?"

hipergrafi

World War Z filminde psikolojinin bu özelliğinin olumsuz etkilerinden korunmak için İsrail'in kurduğu 'Onuncu Adam' sisteminden bahsediliyordu. Yahudiler milli tarihleri süresince bir çok konu da yaklaşan tehlikeleri küçümseyip defalarca kez yok oluşun eşiğine geldikleri için Onuncu Adam sistemini kuruyorlar. Bu sisteme göre hangi konuda olursa olsun İsrail'deki tüm devlet adamları ve askerler bir fikirde birleşiyorsa çoğunluğun aklına uyup diğer fikri yok saymıyorlar. Onuncu adam diye isimlendirilen bir kişi diğer fikri gerçek kabul edip araştırmak ve bu yönde tedbirler almakla görevli oluyor. Böylece çoğunluk yanılıyorsa da onuncu adam sayesinde hazırlıksız yakalanmıyorlar.

technochild

her sondaj isabetli olacak değil ya. arkadaşım çoğunluğun söylediği doğruya mukavemet gösterme fikrinin zaten bir adı var 'muhalefet' ama muhalefet kavramının ihtiva ettiği anlam buradaki sığ ve cıvık değil. mesela körü körüne reddetmek değil idealize etmeye çalışmaktır. çoğunluğun söylediği yanlış olabilir evet ama bu ihtimal bir kişinin yanılıyor olma ihtimalinden güçlü değildir. bu mantıkla %99'u ve %1'i birbirine eşitlemiş oluyorsunuz. sabah bir uyanıyorsun tüm %99lar gitmiş artık herşey %50, %50. böyle bir durumda gerçek ortadan kaybolur. başa dönüp idealize etme durumunu dikkate alırsak %1'in pasta payını arttırdığınızda aynı zamanda %99'dan eksiltmiş olursunuz. bu sayede çatışma yerine uzlaşı, zarar yerine kar elde edersiniz. yani aklıma bir fikir geldi öyleyse herkes yanılıyor demekle olmuyor, fikrinizi nitelendirmelisiniz. ve bu nitelendirme size göre değil umuma göre olmalıdır. ağaoğlu gibi ben yaptım oldu desen de o işler öyle olmuyor güzel kardeşim.

birinci-tekil-birey

Çoğunluk var diye doğru kabul etmek bana ters.

Görüş Bildir