Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

Bilim Cevaplıyor: Tarihin En Ölümcül Hastalıklarından Olan Sıtma İnsanlığa Nasıl Bulaştı?

-

Sanıyoruz ki sivrisinekleri sevenlerimiz oldukça az, hatta muhtemelen yok. Her ne kadar doğanın bir parçası olsalar da, insanlar olarak kendileriyle aramızın pek iyi olmadığını söyleyebiliriz.

Sivrisineklerin insanlığa verdiği tek zarar zaman zaman kolumuzdan bacağımızdan aldıkları ısırıklar değil.

Nitekim kendileri insanlık tarihinin en tehlikeli ve en çok can alan hastalıklarından birinin bir numaralı aktörleri: Sıtma.

Sıtma, "Canlı olsun da türünün ne olduğu önemli değil" düşüncesiyle hayvandan insana geçen birçok ölümcül hastalıktan biri.

Bu tehlikeli hastalık, dünya genelinde her yıl yaklaşık 500 bin kişinin ölümüne neden oluyor. Hastalığın bulaşması için de dediğimiz gibi tek bir sivrisinek ısırığı yetmekte.

Halk arasındaki genel kanının aksine, sıtma hastalığının kaynağı sivrisinekler değil.

Bu sevimsiz arkadaşlar, hastalığın yalnızca taşıyıcısı konumunda. Bu nedenle de uzun yıllar boyunca hastalığa sebep olan parazitin asıl kaynağını tespit etmek zor oldu bilim insanları için.

Bu durum 2010 yılında değişti ve bilim insanları önemli bir keşif yaptı.

Gorillerin dışkı örneklerini inceleyen araştırmacılar, sıtma hastalığına neden olan parazite oldukça benzeyen bir mikroskobik canlı türüne rastladı. Bu canlı türü üzerine yapılan araştırmalar sonuç verdi ve insanda görülen sıtma türünün şempanzelerden ya da ilk insan türlerinden değil de, gorillerden insana geçtiği anlaşıldı.

Bu duruma göre, sıtma taşıyan bir gorili ısıran sivrisinek arkadaşlarımızdan biri her şeyi başlatan canlı durumunda.

Aynı sivrisinek, gorilden sonra gidip bir insanı ısırarak parazitin bulaşmasına neden oluyor. Parazit insana bir kez geçtikten sonra, hastalığı yayacak kadar çok sivrisineğin de olmasıyla beraber kısa süre içinde diğer insanlara da yayılmaya başlıyor ve tarihin en ölümcül hastalıklarından biri ortaya çıkıyor.

"Bu olay ne zaman başladı" derseniz araştırmalar, gorilden insana sıtma geçişinin 10 bin öncesine dayandığını gösteriyor.

Bu tarih insanın yerleşik hayata geçtiği ve tarıma başladığı dönemle örtüşüyor. Yani insanların avcılık ve toplayıcılık yaptığı dönemlerdeki kadar dolaşmayıp sabit bir yere yerleşmesi, sivrisineklere onları ısırma şansı veriyordu.

Araştırmacılar sıtmaya karşı etkili bir önlem alabilmek için, hastalığa insanlardan çok daha önce yakalanmış olan maymunların nasıl bir savunma sistemi geliştirdiğini tespit etmek istiyor.

Bu bilgiler kesinleştiğinde parazitlerin insanda neden bu kadar ölümcül olduğu ve daha fazla yayılmasının nasıl önleneceği sorularının yanıtı da bulunmuş olacak.

Bakalım bilim bir kez daha galip gelebilecek mi?

Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
ahmetkral

Türkiyede iyiki goril çk fazla yk

feyk

yeni gelistirililen gene drive teknigi ile dogadaki bir canli grubunun tum bireylerinin genlerini bir kac kusak icinde modifiye etmey yada tamamen kokunu kazimak mumkun. sadece dogaya geneleri degistirilmis bir kac bin birey salmak yeterli. isin dahiyane yonu genleri modifiyeli bireyler sadece modifiye genleri tasimiyor, kendi genleri icinde vucudlarindaki diger kromozonlari modifiye edecek mekanizmayida tasiyor. buda hizli ureyen canlilarda bir kac kusak icinde butun bir canli turunun genlerini degistirmeyi yada soylarini kurutabilmeyi mumkun kiliyor. bu sekilde tum sivrisinek soyunu yada sadece hastalik yayan anofer gibi alt turlerini yok etmek mumkun. gelecekde yapilabilcek bir seyden bahsetmiyorum, su an bu teknoloji mevcut. soru bunun dogaya etkisi ne olur, tehlikeli bir geri tepme olabilirmi.

ugur.gencoglu.7

bu tarz bilgi paylaşımları çok güzel

Gizli Kullanıcı

bu tür hastalıklar hep hayvanları evcileştirmekten kaynaklanıyo

xari-vi-kashwakamak

10 bin yıl önce gorillerin evcilleştirildiğini hiç sanmıyorum

feyk

dogru, hastaliklarin cogunun kaynagi evcillestirilmis hayvanlarla olan yakin temas ama sitmanin kaynagi evcil hayvan degil. onermeyi genisleterek hastaliklarin cogunun kaynagini baska hayvanlarla olan etkilesimler denebilir. cunku hic bir parazitin, mikroorganizmanin asil amaci konagini oldurmek degildir. aksine uyum saglamis basarili bir mikrop-parazit konagini oldurmeden ondan olabildigince uzun sure faydalanandir. keza insan vucudundaki bakteri sayisi insan hucre sayisindan daha fazladir. cogu faydali bakteridir, bazisinin zarari olmaz sadece bizim varligimizdan faydalanirlar. diger canlilardada bu boyledir. sorun baska canlida uyum icinde yasayan faydaki bakteri yada konagini oldurmeden var olan virus, parazit insana gectiginde hemen insan vucuduna adapte olamaz, bu sebebden cok olumcul olabilir. domuz gribi, kus gribi mesela. kusta siradan grip olan bir virus insan icin %90 olumcul olabilir.

Başlıklar

Bilimolay
Görüş Bildir