Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

13 Gerçeğiyle Terzi Fikri Önderliğinde Türkiye'deki İlk Komün: Fatsa

 > -

Gezi direnişinin yıldönümünde anımsadıklarımızdan biri de "Taksim Komünü" veya "Gezi Komünü" olarak adlandırılan o dönemki Gezi Park'ı yaşamı ve düzeni. Yardımlaşma, paylaşım ve ortaklık üzerinden şekillenen düzenin Türkiye'deki ilk örneği Gezi'den önce bir yer daha var orası da 1970'lerin Fatsa'sı...

1. Adı Fikri, ilk öğrendiği meslek Terzilik.

Terzi Fikri yani gerçek adıyla Fikri Sönmez, 1938 yılında Ordu'nun Fatsa ilçesinin Kabakdağı köyünde gözlerini dünyaya açar. İlkokula burada devam eden Fikri Sönmez, eğitime maddi yetersizliklerden ötürü devam edemez ve ilkokuldan sonra bir terzinin yanında çıraklığa başlar. Ona lakabını verecek de işte budur.

2. Politikayla, sokakla iç içe genç bir adam yetişmekteydi.

20'li yaşlarının ortalarında Türkiye İşçi Partisi'ne üye olur ve burada aktif siyasi yaşama katılmaya başlar. 6. Filo'ya karşı düzenlenen eylemlere Dev-Genç saflarında katılır. Dönem 70'leri gösterdiğinde ise Mahir Çayan'ın liderliğini yaptığı Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi'ne katılır.

3. Mahir Çayan'ın izinden korkusuzca ilerledi ve tutuklandı.

1971-1972 yıllarında Mahir Çayan ve arkadaşlarının Maltepe Askeri Cezaevi'nden kaçışlarından sonra, Karadeniz Bölgesi'ne geçmelerinde ve bu bölgedeki ilişkilerinde ve eylemlerinde yardımcı olduğu gerekçesiyle THKP-C Davası'nın diğer sanıkları ile beraber 2 yıl kadar tutuklu olarak yargılanır ancak 1974 affıyla tahliye olur.

4. Belediye başkanı olmaya kararlıydı.

Tahliye olduktan sonra da sol hareketten kopmayan Terzi Fikri, o sırada sol grupların hakim olduğu 1978 yılıdır. 1979 yılında ise belediye başkanı Nazmiye Komitoğlu'nun vefatı nedeniyle bir ara seçim yapılır. Bağımsız belediye başkan adayı olur ve seçimi kazanır. Seçildikten sonra Fatsa'yı özelliklerine göre 11 bölgeye ayırarak halk komitelerini oluşturur.

5. Halkın desteğini alan bir belediye başkanı olmak kolay değildi.

Terzi Fikri'nin iddialı ve kendinden emin duruşu, halkın onu desteklemesinde en büyük etkenlerden biri olmuştu. Bu sırada iki ayda bir yapılan halk toplantıları ile de halkın belediye yönetimine katkıda bulunmasına çalışır. Bu komitelerin üyeleri bu toplantılarda belediye çalışmalarını denetler, gerekirse komite üyelerini görevlerinden alırlardı.

6. Fatsa'nın hastalık taşıyan çamurlu yollarına çare oldu.

Fikri Sönmez'in belediye başkanlığına seçilmesinden önce Fatsa'nın en büyük sorunlarından biri çamurlu yollarıydı. Kanalizasyon yetersizliğinden ötürü her yer haşere ve mikropla dolu olduğundan halk hastalıktan kırılmaya başlamıştı. Bütün bunlar olurken belediye çalışanları paralarını alamıyor; halk ise ne şekere ne yağa ne sigaraya ulaşabiliyordu. Kumar, rüşvet, yolsuzluk şehre hakim olmuş; tüm düzen darmadağın haldeydi.

7. Halk komiteleri kuruyordu, gece gündüz Fatsa için çalışıyordu.

Komitelerde belediye faaliyetlerinden başka içki, kumar sorunları, kadının evde gördüğü şiddet gibi diğer konular da ele alınmaya başlanmıştı. Bu komitelerin gerçekleştirdiği önemli çalışmalardan biri "Çamura Son" kampanyası idi. Çamurlu yollar artık olmayacaktı. Terzi Fikri, yönetime geçtiği ilk günden itibaren canla başla Fatsa için çalışmaya başlamıştı.

8. Fatsa, ilk kez sol bir yönetimle tanışmıştı ve bir de halk şenliği düzenlenmişti.

Kampanyanın ardından bir deFatsa Halk Şenliği düzenlenir. İlçe kısa bir süre içinde sosyalist solun simgesi olurken sağcı basın organları ve politikacılar tarafından da eleştirilere hedef oldu. Terzi Fikri, sanatçıların da dizelerine konu oldu. Can Yücel hakkında şunları yazdı: 

Terzi Fikri öyle bir giysi dikti ki Fatsa’ya
O Gürcü öyle bir gürledi ki arkadaşlarıyla
Noktalar, noktalı virgüller, askeri operasyonlar
Kimseler çıkaramaz Fatsa’nın sırtından!
Emek hakkının sımsıcak çıplaklığını

9. Fatsa Komünü, 8 ayda tarihe geçti.

İşte bir rüya gerçekleşmek üzereydi. Fatsa adeta bir komün düzenine ilerlemekte, halk dönüşüme kısa sürede ayak uydurmaktaydı. Özellikle rüşvet ve karaborsanın üzerine giden Terzi Fikri, tüm borçları kapattıktan sonra çalışanların ücretlerini de düzenli ödemeye başlamıştı. Bütün bunları da 8 ay gibi kısa bir sürede yapmıştı.

10. Muktedirin yapmadığını yapınca iktidarın gözüne batmaya başladı.

Halkın desteği her zaman Fikri'nin yanındaydı. Fatsa'da olup bitenden yoğun rahatsız duyan sağ, Fatsa'da gerçekleştirilen kampanyaları engellemek için ellerinden geleni yapmaya başlamıştı. Araçlara benzin bile yollamayan iktidara en sert cevap aslında halktan gelmişti: Her şeyi ortaklaşa kullanıyorlardı, önce benzini.

11. Süleyman Demirel sahaya çıktı: "Çorum'u bırakın, Fatsa'ya bakın."

Fatsa'da komün düzeni kurulmuşken o esnada Çorum'da Alevilere yönelik bir katliam yaşanmıştır. Ülkücülerin saldırısına uğrayan Alevi mahallelerinden sonra Türkiye, kutuplaşmanın en yüksek olduğu dönemlerden birine girmekteydi. Bu esnada o dönemin başbakanı Süleyman Demirel, toplumsal gerilimi yükseltecek bir cümle kurmuştu: "Çorum'u bırakın, Fatsa'ya bakın."

12. Fatsa'ya askeri operasyon yapılarak bu eşi benzeri olmayan komün dağıtıldı.

11 Temmuz 1980'de ilçeye "'nokta operasyonu'" diye tabir edilen bir askeri operasyon düzenlendi. Operasyon bizzat Kenan Evren tarafından yönetilmişti. Operasyondan önce Fatsa AP, CHP ve MSP ilçe başkanlarının yaptıkları "Fatsa'da komünist işgal yoktur. Fatsa'da ateş ile barut yok, böylesine huzurlu bir yerde olay çıkartmayı istemek niye?" açıklamaları operasyonu durduramadı. Sokağa çıkma yasağı konulan Fatsa askerler ve faşistler tarafından mahalle mahalle, ev ev, oda oda arandı. İnsanlar kadın erkek ayırımı yapılmadan hakaretlere uğradı, dövüldü, işkenceye uğradı. Maskeli faşist muhbirlerin işaret ettiği kişiler derhal gözaltına alındı. Gözaltına alınanların sayısı kısa sürede 400'e yaklaştı.

 11 Temmuz günü gözaltına alınan Fikri Sönmez 4 Mayıs 1985 günü cezaevinde kalp krizi sonucu yaşamını yitirdi. Fatsa ise her daim bir sosyalist yerel yönetim deneyimi olarak görüldü ve Türkiye'nin ilk komünü olarak tarihe geçti.

13. Kenan Evren'in Terzi Fikri hakkındaki sözlerine sıra geldi.

Orada Terzi Fikri diye biri çıkmış. Devlet benim diyor. Komite kurmuş. Fatsa'yı o komite yönetiyor. Ne yapılıp, yapılmayacağının kararını halk veriyor. Veya halk adına o komite. Yani kararı devlet vermiyor. Devlet otoritesi sıfır. Devletin kanunları Fatsa'da işlemiyor.

Bu içerik Onedio üyesi kullanıcı tarafından üretilmiş, Onedio editör ekibi tarafından müdahale edilmemiştir. Siz de Onedio’da dilediğiniz şekilde içerik üretebilirsiniz.

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
erhan-papila1

Fikri Sönmez o makamda Devrimci Yol terör örgütü tarafından vitrin süsü idi. Belediye askeri kanat militanlarınca yönetiliyordu. Bunlar 91 affı ile çıkıp Gürbüz Çapan tarafından Esenyurt Belediyesinde işe alındı. Şimdi Esenyurt’un kaymağını yemekle meşguller.

mesut-esen1

Güneş bir gün Fatsa'dan doğacak .

nebusimdi

Karadeniz otobüsleri Fatsa'da durdurulup yolcuların içinden belirlenen "faşist"ler vuruluyor, sonra otobüs devam ediyordu. Biz Ordu'da okuyorduk, Fatsa'dan gelen arkadaşlar şehre girmeden gizlice köylerine gidiyorlardı. Çünkü Fatsa'ya girdiklerinde "ölüyorlardı". Askerin operasyonundan sonra Fatsa'ya Türkiye'nin dört bir yanından toplanan "yoldaş"lar, çevreye yayıldı. Sonuç, köylerde akşam saat 17'den sonra evlere kapanmaya, pencere önüne yaklaşmamaya başladık. Aksi halde "devrim şehidi" olma ihtimalimiz fazlacaydı. Çünkü, bellerinde tabancalı bir sürü insan, köylerde, dağlarda taşlarda dolaşmaya başladı. İnsanlar, köylerde evlerinden çıkmaya korkmaya başladı. Bu arada bir çok köylüyü "faşist" diye öldürdüler. Bir Ünye'li olarak kimse bana terzi Fikri'yi cici göstermeye kalkmasın.

murat-turkmen

adısız arkadaş senin o dediklerini biz de çorumda yaşadık senin o masum üniversiteli arkadaşların bir gece çoruma sünni kısmı alevilerden korumak için geldiler polislerle el ele vererek alevileri katlettiler hani sen diyorsunya evlerden çıkamıyordular diye işte çorumda aleviler kendi evlerine giremiyoru zira faşistler tecavüz cinayet ve dayakla zorla evlerinden dışarı atıyorlardı sen bi ara çoruma gel ben sana faşizimin etkilerinin hala nasıl sürdüğünü göstereyim hala mahalleler bile ayrı çorumda sevdiğiniz faşizim sizin olsun tepe tepe kullanın adsız arkadaş

nebusimdi

Afedersin de, faşizmi sevdiğimi nerden çıkarttın, "adlı" arkadaş? Ben olanları anlatıyorum. Bunların olmadığını iddia ediyorsan, buyur. Çorum'da bunun aksi şeylerin olduğunu söyleyebilirsin, eyvallah. Lakin, benim faşizm sever olduğumu nerden çıkarıyorsun? Eski sağcı-solcu saçma ikilemine devam etmek istiyorsan da, o senin paşa gönlünün bileceği bir şey. Ama bil ki, bunun toplumda karşılığı yok. Bu ikilem, 27 mayıs darbesinin memlekete hediye ettiği sentetik kamplaşma malzemesidir. Bunlar durup dururken ortaya çıkar, bileni de yoktur, okuyanı da. Ama taraftarı maşallah çoktur.

huseyin-cosgun

Helal Olsun.

erhan-papila1

Fatsa 12 Eylül'ü yapan Gladiocular tarafından bizzat ya 1960lı yılların sonlarından itibaren Marksist sol orada örgütlendirilmiş ya da hareketlerine göz yumulmuştur. Komünistlerin mağdurluk edebiyatına sığındığı 16 Haziran 1977 Kemal Kara olayı bile şüphelidir. Üç kişi olduğu iddia edilen Dev-Yolculara güya Ülkücüler daha fazla kişiyle saldırmış ve Kemal Kara'yı öldürmüş. Yok böyle bir şey. Dev-Yolcuların da sayısı kalabalıktı. Ve meyhaneden çıkmışlar ve Ülkücülere sataşarak o zamanlar yaşı 15-16 olan Ülkücü bir çocuğu tartaklamışlardı. O hengamede Kemal Kara da kim vurduya gitmiştir. Yani sallanan bıçağın kimden geldiği belli değil.

bulentb

insanlar tarafında üretilen, kapitalizm kadar vahşi hiç bir şey yok. kendi sınırlarında kalmayan hiç bir şeyin yaşamasına tahammülü yok çünkü biliyor ki kendi sınırlarının dışında bir oluşum varsa varlığı tehlikeye girecek.

enda

harika bi paylaşımdı teşekkürler..Terzi Fikri yi rahmetle malum şahsıda neyle andıgımı tahmın edersiniz..

Başlıklar

AkaryakıtAleviCumhuriyet Halk PartisiRüşvetSüleyman Demirelolaytahliye
Görüş Bildir