KİTAP

Fuardan çıktığım akşam körfezin üzerine erkenden bir karanlık çökmüştü. Kollarımda kitap dolu poşetler, kulaklarımda hâlâ anonsların ve imza masalarının uğultusu vardı. Arabaya doğru yürürken nedense başımı kaldırıp gökyüzüne baktım. Şehrin ışıklarına inat, birkaç yıldız seçiliyordu. İşte tam o an, bu yılki 16. Uluslararası Kocaeli Kitap Fuarı'nın en merak ettiğim konuklarından birinin kitap adı geldi aklıma: Kurşunların Rengini Yıldızlarla Değiştirdim.Amina Şeçeroviç, Saraybosna kuşatmasını yedi yaşında bir çocuk olarak yaşadı. Savaşın ortasından Türkiye'ye uzanan yolu, burada geçen iki yıllık mültecilik günlerini, ardından İstanbul'da aldığı gazetecilik eğitimini ve Stav dergisindeki uzun yıllarını düşündüğümde, onun hikâyesinin bir daire gibi kapanmadığını, bir sarmal gibi genişlediğini görüyorum. Bir zamanlar sığınmak için geldiği topraklara bugün kitaplarıyla, bir yazar olarak dönüyor.Bana göre kitap fuarlarının en az konuşulan mucizesi tam da budur: Bir ülkenin hafızasıyla bir insanın hafızasını aynı masaya oturtabilmek. Kocaeli'deki kalabalığın arasında dolaşırken Bosna'yı yürekten seven ama onu ne kadar az tanıdığını belki hiç düşünmemiş okurları düşündüm. Şeçeroviç'in Şubat 2026'da yayımlanan Bosna Hersek Hakkında Konuşmadıklarımız kitabı, tam da bu boşluğa parmak basıyor: Sevginin her zaman bilgiyle örtüşmediği o hassas yere.Buradan şunu çıkarıyorum: Savaşı anlamanın yolu, büyük tarih anlatılarından çok küçük ayrıntılardan geçiyor. Şeçeroviç de savaşı rakamlarla değil; renklerle, seslerle, soğukla, ekmeğin kokusuyla hatırlıyor. Kurşunların bile bir rengi olduğunu söyleyen bir kalemle konuşmak, bu yüzden benim için bir söyleşiden fazlasıydı.Bu satırları, fuardaki söyleşilerinden aldığım notlarıma bakarak yazıyorum. Defterimin kenarına düştüğüm kısa cümleler, o akşam gökyüzünde gördüğüm birkaç yıldızla birleşince zihnimde yeni sorular belirdi; onları da kendisine yönelttim. Şimdi sözü, hem kurşunun hem yıldızın rengini bilen bu yazara bırakıyorum.

Bazı davetler vardır, gittiğiniz yere değil, kalbinize açılan bir kapıya çağırır sizi. Kocaeli Kitap Fuarı'ndan gelen davet benim için öyle oldu. Yola çıkarken bir kitap fuarına gittiğimi sanıyordum; döndüğümde ise yanımda bir yüz, bir hikâye ve hâlâ boğazımda duran bir düğümle döndüm.Fuarda kıymetli dostum Prof. Dr. Uğur Batı ile birlikteydik. Kongre Merkezi'nin koridorlarını omuz omuza dolaştık. Stantların arasında durduk, yayıncılarla sohbet ettik, kitapların kapaklarını okşadık, yazarlarla selamlaştık. Bir kitap fuarını bir dostla gezmenin ayrı bir tadı vardır; her rafın önünde bir anı, her kitabın kenarında yarım kalmış bir sohbet açılır. Dokuz gün boyunca o salonları dolduran kalabalığın arasında biz de iki okurduk, iki meraklı çocuk.

Fransa'da yaklaşık bir aydır süren eğitim protestolarına bu kez bir yazar da katıldı. Kitapları Türkçeye de çevrilen ve geniş bir okuyucu kitlesine sahip olan Édouard Louis, eylemde hayatında ilk kez polis şiddetinden korktuğunu anlattı. Louis, Macron yönetimini kamu hizmetlerini ve eğitim sistemini tahrip etmekle suçladı.

Her şehrin kendi hikâyesini anlatacak bir kaleme ihtiyacı vardır.” Çok güzel söz doğrusu. Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı’nda Başkan Tahir Büyükakın’dan aldım sözü. Bu özel fuara niçin bu kadar özendiklerini anlatırken ifade ediyordu. Rehber kitaplar bir şehrin nerede olduğunu anlatır. Yerel yazarlar ise neden orada olduğunu. Duvarda üç saat olduğunu düşünün. Biri neredeyse hiç kıpırdamıyor. Biri yavaş yavaş, mevsimler gibi dönüyor. Üçüncüsü deli gibi tıkırdıyor, saniyeler birbirini kovalıyor.Fransız tarihçi Fernand Braudel tarihi böyle okumayı önermişti. Dağların, denizlerin, iklimin neredeyse durağan “uzun süre”si. Ekonomilerin ve toplumların yavaş dalgalanan zamanı. Bir de savaşların, antlaşmaların, kralların hızlı “olay zamanı”. Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı’nın bilgi notunda Braudel’in adını görünce sevindim. Çünkü fuar tarihi sadece büyük olaylar üzerinden değil, onları hazırlayan coğrafi, ekonomik ve kültürel şartlarla birlikte okumaya çağırıyordu. Bu yılın teması “Romanların ve Hatıratların İzinde”ydi. Bence bu üç saati aynı anda işletebilen en iyi tür roman. Bir karakterin hayatına hem dağı hem pazarı hem de savaşı sığdırabiliyor. Hatırat ise o hızlı saatin içinden, tanığın nefes nefese tuttuğu notları getiriyor.Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı bu yıl bu meseleye ayrı bir yer açtı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde hayata geçirilen KÜDEP, yani Kültürel Değerler Destek Projesi, fuarda tanıtıldı. İlk adım, yerel yazarların henüz yayımlanmamış edebî eserlerine dijital telif desteği sağlamak. Fuarın kültür yayınları arasında Yılmaz Dalgalan’ın İzmit’i anlatan şehir romanı “Aslı Gibidir” de vardı, Kocaeli’nin spor hafızasını kayda geçiren kitaplar da. Burada dikkatimi çeken şu: Fuar, uluslararası konuklar ve tanınmış yazarlarla dolu bir programın içinde kendi şehrinin seslerini unutmamış. Bence bir kitap fuarını gerçekten değerli kılan şey de bu. Dünyaya açılırken kendi kapısının önünü süpürmek. Şimdi yeni bir sesi dinleme vakti. Röportajımız sizinle.

Kitap fuarlarında bir süre sonra raflara değil, insanlara bakmaya başlıyorum. Uluslararası 16. Kocaeli Kitap Fuarı’nın koridorlarında da öyle oldu. Bir kitabı eline alıp arka kapağını okuyan, sonra dalıp giden, kitabı bırakıp birkaç adım sonra geri dönen insanlar gördüm. Bana kalırsa insan, bir kitabın karşısında durup kaldığında aslında kendi hikâyesinin bir sayfasıyla karşılaşıyor.Bu yılki fuarın teması “Romanların ve Hatıratların İzinde”ydi. Tema üzerine düşündükçe aklım hep aynı yere gitti: Romanları yazarlar yazar ama hatıratın ilk müsveddesi çoğu zaman bir mutfak masasında, bir anneannenin, bir dedenin sesinde kalır. Kimse kaydetmez, kimse sormaz. Sonra o seslerin taşıdığı sevinçler de kırgınlıklar da hiç tanımadığımız torunların hayatına sessizce yerleşir.Dr. Tuna Tüner’le konuşmak istememin nedeni de buydu. Sinema ve televizyon eğitimiyle başlayıp psikolojiyle derinleşen bir yolculuğun ardından, “Köklerimiz mirasımızdır” diyen ve “Yalnızca hakikat iyileştirir” ilkesinin altını çizen bir isim o. Kuantum Drama yaklaşımından aile diziminin tartışmalı yanlarına, ilişkilerdeki denge arayışından Türkiye’de ailenin geleceğine kadar uzanan bu söyleşide sorularımı yanıtladı. Meseleye buradan baktığımda, fuarın temasına bundan daha uygun bir sohbet düşünemiyorum.