Georgi Gospodinov: Bir Baba, Bir Bahçe ve Solan Bir Hayatın Hikayesi
Avrupa edebiyatının en köklü ödüllerinden biri, bu yıl Bulgar yazar Georgi Gospodinov'a verildi. 2026 Jean Monnet Avrupa Edebiyat Ödülü'nü kazandıran eser, yazarın son romanı 'Bahçıvan ve Ölüm' oldu. Kararın, Gospodinov'un yalnızca bu kitabını değil, edebiyata kattığı bütün bir külliyatı onurlandırdığı da özellikle vurgulandı.
Ödülün adını taşıdığı Jean Monnet, modern Avrupa'nın kurucu düşünürlerinden biri olarak bilinir. 1995'te kurulan ve bu yıl otuz ikinci kez sahibini bulan ödül, her yıl Fransa'nın Cognac kentinde düzenlenen Avrupa Edebiyatları Festivali kapsamında veriliyor. Ödülün ayırt edici bir kuralı var: Bir önceki yıl Fransızca yazılmış ya da Fransızcaya çevrilmiş eserler arasından, kıtanın herhangi bir ülkesinden bir yazara yöneliyor. Böylece ödül, tek bir ulusal edebiyatı değil, Avrupa'nın ortak edebî hafızasını temsil etme iddiası taşıyor.
Ödülün bugüne dek uzanan sahipleri listesi, onun edebiyat dünyasındaki ağırlığını gösteriyor. Aralarında Nobel ödüllü Patrick Modiano, İtalyan edebiyatının usta ismi Antonio Tabucchi ve İngiliz romancı Ian McEwan gibi yazarlar bulunuyor. Gospodinov, bu isimlerin arasına katılan son yazar oldu.
1968'de Bulgaristan'ın Yambol kentinde doğan Georgi Gospodinov, bugün ülkesinin uluslararası alanda en çok tanınan çağdaş yazarı kabul ediliyor.
Şiirle başladığı edebiyat serüvenini roman, öykü, tiyatro ve senaryo türlerinde sürdürdü. Adını dünya edebiyatının merkezine yerleştiren gelişme ise 2023'te yaşandı: 'Zaman Sığınağı' adlı romanıyla, çevirmeni Angela Rodel'le birlikte Uluslararası Booker Ödülü'ne değer görüldü. Bu, Bulgarca yazılmış bir eserin kazandığı ilk Booker olmasıyla da ayrı bir öneme sahipti.
'Zaman Sığınağı', nostaljinin çekiciliğini ve tehlikesini konu alıyordu. Romanda, Alzheimer hastaları için geçmişin birebir yeniden canlandırıldığı bir klinik kuruluyor. Zamanla bu fikir kliniğin duvarlarını aşıyor ve bütün bir kıta, hangi geçmişte yaşayacağına karar vermek üzere sandık başına gidiyor. Gospodinov bu kara mizahlı distopyada, 'eski güzel günler' özleminin bir sığınak mı yoksa bir tuzak mı olduğunu sorguluyordu. Eser Türkçeye de çevrildi ve Metis Yayınları tarafından okurla buluşturuldu.
Yazara bu kez ödülü getiren "Bahçıvan ve Ölüm" ise çok daha kişisel bir kaynaktan besleniyor.
Gospodinov romanı, kendi babasının hastalığı ve ölümü üzerine kaleme aldı. Anlatının merkezinde, ölmekte olan babasının başucunda oturan bir oğul var. Oğul, babasının hayatını ve birlikte geçirdikleri son saatleri, o son sabaha kadar kayda geçiriyor.
Ne var ki romandaki baba, yalnızca bir kayıp figürü değil. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Bulgaristan'da doğan, komünizmi ve Demir Perde'yi bizzat yaşayan, ardından Berlin Duvarı'nın yıkılışına ve yeni bir Avrupa'nın kuruluşuna tanıklık eden bir kuşağın temsilcisi o. İnatçı, asi ve kendi yenilgilerini bile bir tür onurla taşıyan bir adam. Çorak bir köy avlusunda kendi elleriyle kurduğu bahçe, onu önce hayata bağlıyor, sonra ölümüne giden yolda ona eşlik ediyor. Geriye kalan miras ise o bahçeden çok daha kalıcı: anlatılmış, aktarılmış sayısız hikâye.
Gospodinov, kitabının ne üzerine olduğunu yalın bir cümleyle tarif ediyor: 'Bu, ölüm üzerine değil, yavaş yavaş solan bir hayat üzerine bir kitap. İkisi arasında fark var.' Ödülün jüri başkanı Gerard de Cortanze ise romanı 'ölümün kara deliğine karşı bir ışık kitabı' sözleriyle tanımladı. Nitekim adında ölüm geçse de eser, asıl olarak hatırlamanın, aktarmanın ve bir baba ile oğul arasındaki bağın romanı olarak okunuyor.
Eserleri bugüne dek yirmi beşten fazla dile çevrilen Gospodinov, Türk okuru için de yabancı bir isim değil. 'Zaman Sığınağı', 'Doğal Roman' ve 'Hüznün Fiziği' hâlihazırda Türkçede yayımlanmış durumda. 'Bahçıvan ve Ölüm' için düzenlenecek ödül töreni ise 21 Kasım'da Cognac'ta gerçekleştirilecek.
Bu ödül, bir bakıma edebiyatın en mahrem ile en evrenseli nasıl birleştirebildiğinin de bir kanıtı. Bir oğulun babasına yazdığı özel bir veda, Avrupa'nın ortak edebî hafızasında kendine yer buldu ve kıtanın en saygın ödüllerinden biriyle taçlandırıldı.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio'nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
