Fas Futbolda Mucizeyi Planlı Çalışmayla Gerçekleştirdi, Türkiye ise Aynı Sorunlarla Boğuşuyor
1998'deki görece etkiletici performansın ardından Fas, Afrika Uluslar Kupası'nda (AFCON) düzenli olarak grup aşamalarında elenen ve birbirini izleyen birkaç Dünya Kupası'na katılmaya hak kazanamayan bir durumdan, FIFA erkekler sıralamasında ilk 10'un içine giren, 2022 Katar Dünya Kupası'nda yarı finale ulaşan ve bu yaz sporun en büyük turnuvası için güvenilir bir aday olarak görülen bir noktaya geldi.
Daha da etkileyici olanı, Fas'ın başarısının sadece A milli erkek futbol takımıyla sınırlı kalmayıp, her yaş grubuna ve kategoriye yayılmış olması.
Peki Fas bunu nasıl başardı?
Her kategoride adım adım başarı geldi.
Fas, Senegal'in unvanı elinden alınmış olsa da, şu anda 2025 Afrika Kupası şampiyonu. Ayrıca 2025 Kadınlar Afrika Uluslar Kupası (WAFCON) finalisti, 2025 FIFA Arap Kupası şampiyonu, 2025 Afrika Uluslar Şampiyonası (CHAN) şampiyonu, 2025 U-20 FIFA Dünya Kupası şampiyonu, 2025 U-17 AFCON şampiyonu, 2024 Olimpiyat erkekler bronz madalya sahibi ve 2024 Futsal AFCON şampiyonu unvanını taşıyor.
Başarının arkasında sihirli bir formül yok. Fas Kraliyet Futbol Federasyonu'na yakın bir kaynak, ülkenin başarısının üç sütuna dayandığını açıkladı: iyi yönetim, finansal yatırım ve yetkin insan kaynakları.
Projede altyapı tüm ülkeye yayılan bir bir sistem haline geldi.
'İlk sütun, Fas futbolunun mali yapısını temizlemeye ve profesyonelleştirmeye yardımcı olan ulusal bir mali kontrol departmanının oluşturulması da dahil olmak üzere yönetişim reformuydu.'
'Bunu, oyunun her seviyesinde altyapıya yapılan devasa yatırımlar izledi. Örneğin, Fas Kraliyet Futbol Federasyonu ve Fas hükümeti ile iş birliği yoluyla, 'yakınlık sahaları' (proximity fields) denilen binlerce yerel futbol sahası inşa ettik. Bunlar, herkes için açık ve erişilebilir olup ülke genelinde kitlesel katılıma hizmet ediyor.'
Bu kamusal altyapıya ek olarak, Fas, Rabat'ın hemen dışındaki Maamoura'da Muhammed VI kompleksini ve akademisini inşa etti. Mükemmel bakımlı sahalar, en son fizik tedavi ekipmanları ve tesis bünyesinde bir otel ile dolu olan kompleks, Fransa'nın Clairefontaine'i de dahil olmak üzere dünya futbolundaki en iyi teknik merkezlerle kıyaslandı.
Afrika futbolundaki lobi çalışmalarını güçlendirdiler.
Akademi, aralarında Olympique de Marseille'den Nayef Aguerd, Girona'dan Azzedine Ounahi ve Al-Ittihad'dan Youssef En-Nesyri'nin de bulunduğu A milli takım kadrosunun birkaç oyuncusu dahil olmak üzere üst düzey yetenekler üretti.
Kuzey Afrika futbol devinin inşasındaki bir diğer büyük yapboz parçası, Afrika federasyonlarının FIFA'ya ulusal uygunluk kurallarını reforme etmesi için lobi yapmasıyla geldi; bu da Avrupa doğumlu diasporalarından gelen oyunculara kapıyı açtı. Bu kural değişiklikleri sayesinde Fas, Hakim Ziyech, Nordin Amrabat ve Brahim Diaz gibi oyuncuların kadroya dahil edilmesini sağladı.
En önemlisi de artık genç oyuncular için Fransa'dan önce pozisyon almayı başardılar. Fransa'daki 17-18 yaşındaki oyuncular milli takım tercihlerini açıklarken Fransa'dan haber beklemeden Fas'ı seçiyor. Milli takım artık bir cazibe merkezi.
İşte Fas'ın adım adım izlediği kronolojik sıra şu şekilde oldu:
2008 — Skhirat Spor Konferansı: Kral VI. Mohammed'in doğrudan devreye girdiği, uzun vadeli millî futbol reformunun ilan edildiği kurucu toplantı.
Mali/yönetişim reformu: Fas futbolunun mali yapısını denetlemek ve profesyonelleştirmek için ulusal bir finansal kontrol birimi kuruldu — altyapı yatırımından önce 'temiz zemin' oluşturuldu.
2009 — Mohammed VI Futbol Akademisi'nin kuruluşu (Salé, Rabat yakını): İlk bütçe 13 milyon dolar; kraliyet kişisel fonu + ONA, Maroc Télécom, Addoha, Bank of Africa, CDG, AttijariWafa Bank gibi özel şirketlerin ortak finansmanıyla.
2010 — Akademinin fiilen eğitime başlaması: 13-18 yaş arası ~50 öğrenciyle açıldı; hem sportif hem akademik eğitim modeli benimsendi.
Ülke geneline yayılan tarama (scouting) ağı: 6 yaşından itibaren çocukları tespit eden yerel tarama hücreleri kuruldu; şehir, kırsal bölge ve Batı Sahra dahil ülkenin her yerinden yetenek toplanıyor. Öğrencilerin yaklaşık %90'ı düşük gelirli ailelerden geliyor.
2015 — Bölgesel akademilerin çoğaltılması: Agadir, Tanca (Tanger) ve Saïdia gibi şehirlerde benzer akademiler açılarak model tek merkezden ülke geneline yayıldı.
Kitlesel taban yatırımı — 'proximity fields' (mahalle sahaları): Devlet ve federasyon iş birliğiyle binlerce açık-erişimli, ücretsiz mahalle sahası inşa edildi; amaç elit akademiler dışında kitlesel katılımı tabana yaymaktı (toplamda 7.000'e yakın saha).
Yerel antrenör yetiştirme programları: Sadece oyuncu değil, antrenör kadrosunun kalitesini yükseltmeye yönelik ayrı bir yatırım kalemi oluşturuldu.
2019 — Mohammed VI Futbol Kompleksi'nin açılması: Rabat yakınında, Afrika'nın en modern tesislerinden biri sayılan, millî takımların kamp ve antrenman merkezi.
Eğitim-spor entegrasyonu: Akademide son on yılda %100 lise mezuniyet oranı korunmuş — sakatlık riskine karşı oyunculara 'diploma güvencesi' sağlanmış.
2021 — Kraliyet Fas Futbol Federasyonu'nun ikinci dalga stratejisi (L'Equipe'in tabiriyle 'hırslı plan'): Yerel yetiştirmeyi, Avrupa doğumlu çifte vatandaşlıklı yeteneklerin (Hakimi, Brahim Diaz gibi) tespiti ve millî takıma kazandırılmasıyla birleştiren ikinci bir strateji katmanı eklendi — bu, akademiden ayrı, doğrudan federasyonun yürüttüğü bir 'diaspora scouting' hattı.
2030 Dünya Kupası ev sahipliği hazırlığı (İspanya-Portekiz ile ortak): Stadyum yenileme ve inşasına büyük bütçe ayrıldı; bu yatırım paketi 2025 AFCON ev sahipliğiyle de örtüştürüldü.
Peki biz nelerle uğraşıyoruz?
Altyapı-üst yapı kopukluğu: 18-20 yaş grubunda yetenekli çıkan gençler, profesyonel kadrolarda forma şansı bulamıyor; akranlarından üstün başladıkları hâlde bir üst seviyeye taşınamıyorlar. Kulüpler U-16/U-17/U-19 turnuvalarında başarı almayı yeterli görüyor, asıl mesele olan 'genci birinci takıma kalıcı taşımak' ihmal ediliyor.
Akademilerin stratejiden zorunluluğa dönüşmesi: Süper Lig kulüplerinde gençlere sistematik yatırım kültürü yok; altyapı, çoğunlukla finansal sıkıntı yaşayan kulüplerin (örn. Adana Demirspor) mecburen başvurduğu geçici bir çözüm hâline gelmiş, uzun vadeli bir strateji değil.
Oyuncu ihracatında ağır tablo: Türkiye'de yetişip yurt dışı liglerde oynayan futbolcu sayısı sadece 33. Buna karşılık çok daha küçük nüfuslu Hırvatistan (394), Sırbistan (386) ve İsveç (298) yüzlerce oyuncusunu Avrupa'nın üst liglerine gönderebiliyor — hem kendi liginde alan açamıyor hem uluslararası pazara sunamıyor.
Akademilerin 'değirmene' dönüşmesi: Özellikle dört büyükler başta olmak üzere kulüp altyapıları, yetiştiricilik misyonundan uzaklaşıp rekabetçi/bonservis odaklı bir yapıya evrilmiş; genç yetenek üretmek yerine tüketen bir mekanizmaya dönüşmüş.
Federasyon yönetişim sorunları: TFF başkanları değişse de hakem atamalarındaki güven eksikliği, kulüp-federasyon arasındaki şeffaflık sorunu ve liyakat yerine siyasi/ekonomik ilişki ağlarının etkili olduğu yönündeki yaygın eleştiriler sürüyor.
Kısa vadeci, tepkisel karar alma kültürü: Uzun vadeli vizyon eksikliği yüzünden altyapı yatırımından hakem eğitimine, millî takım stratejisinden lig düzenlemelerine kadar her alanda anlık, kriz yönetimi odaklı kararlar alınıyor.
Millî takımın yurt dışı ağırlıklı kadroya bağımlılığı: Millî takımın omurgasının büyük ölçüde yurt dışında oynayan oyunculara dayanması, yerli ligin ve altyapının gelişmesini teşvik etmiyor — ihtiyaç dışarıdan kapatıldıkça içeride reform baskısı azalıyor.
Ekonomik istikrarsızlık: Kulüplerin süregelen mali sıkıntıları, hem altyapı yatırımlarını hem oyuncu geliştirme sürecinin sürekliliğini doğrudan zayıflatıyor.
Kriz yönetimi zaafları — somut örnek: Süper Kupa finalinin Riyad'da oynatılması kararı ve sonrasında İstiklal Marşı/bayrak/Atatürk formalarına yönelik saygısızlık nedeniyle maçın oynanamaması, TFF'nin öngörü eksikliğinin ve sadece maddi gerekçelerle karar almasının somut bir göstergesi olarak eleştirildi.
Zihniyet/kültür sorunu (daha tartışmalı bir tez): Bazı yorumcular meseleyi yapısal değil, kültürel görüyor — Galatasaray-Fenerbahçe rekabetinin düşmanlığa evrilmesi ve genel toplumsal sabırsızlığın, uzun vadeli sabır isteyen altyapı yatırımıyla çeliştiğini öne sürüyorlar.
Antrenör eğitimindeki yetersizlik: Akademik çalışmalar, antrenör yetiştirme sisteminin ilkesel ve yapısal sorunlarla malul olduğunu, bunun da genç oyuncu gelişiminin kalitesini doğrudan etkilediğini gösteriyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın