Kültür hiçbir zaman sıfırdan başlamıyor, her nesil kendinden öncekinden bir şeyler alıp dönüştürüyor. İnsan beyni ise karmaşık dünyayı anlamlandırmak için sürekli kısa yollar ararken bazen çok tehlikeli istatistiksel hatalara düşebiliyor. Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bu durum, başarı öykülerinden geçmişe duyulan özleme kadar her alanda kararlarımızı sinsice etkiliyor.
Uzman Psikolog Taner Görüryılmaz, insan zihninin en yaygın algı yanılmalarından biri olan 'Hayatta Kalma Yanılgısı'nı (Survivorship Bias) çarpıcı örneklerle masaya yatırdı. Videoda, başarısızlıkların görünmezliği ve sadece kazananlara odaklanmanın yarattığı büyük mantık hatası tarihsel bir olay üzerinden anlatıldı.
Hayatta Kalma Yanılgısı Nedir ve Bizi Nasıl Kör Ediyor?
Kavramın bilimsel kökeni İkinci Dünya Savaşı yıllarına, Amerikan ordusunun uçakları korumak için zırh kaplama kararına dayanıyor. Cepheden dönen hasarlı uçakları inceleyen komutanlar, mermi izlerinin en yoğun olduğu kanat ve gövde bölgelerini zırhlamak istiyordu. Ancak matematikçi Abraham Wald bu fikre şiddetle karşı çıktı; çünkü incelenen uçaklar zaten o darbeleri alıp üsse geri dönebilen 'hayatta kalmış' uçaklardı. Asıl zırhlanması gereken yerler, mermi izi hiç olmayan motor ve kokpit gibi ölümcül bölgelerdi; çünkü oradan vurulan uçaklar okyanusun dibini boylamıştı ve geri dönüp veri sağlayamamıştı.
İşte günlük hayatımızdaki önyargılar da tam olarak bu noktadan besleniyor. Günde bir paket sigara içip 90 yaşına kadar yaşayan dedeyi örnek gösterip sigaranın zararsız olduğunu düşünmek, üniversiteyi bırakıp milyarder olan birkaç girişimciye bakarak okulu terk etmenin başarı getireceğine inanmak bu yanılgının en net örnekleridir. Başarısız olan milyonlarca insan belgesel çekmediği, kitap yazmadığı veya sahneye çıkıp kendi hikayesini anlatmadığı için onları tamamen yok sayıyoruz. Bir dahaki sefere bir başarı hikayesi dinlerken sahnede parlayanlara değil, okyanusun dibinde sesi hiç duyulmayan sessiz uçaklara odaklanmak gerçeği görmenin tek yoludur.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu videolar da ilginizi çekebilir;
Yorum Yazın