Kuruluşundan Bugüne Kadar Hangi Partiler CHP'den Ayrıldı? Kimler Başarılı Oldu, Kimler Kayboldu?
Özgür Özel ile birlikte 90 milletvekilinin CHP'den ayrılması, parti tarihinde ilk kez yaşanan bir kırılma olarak değerlendirilmiyor. CHP, geçmişte de birçok önemli ayrılığa sahne oldu ve bu kopuşların bazıları Türkiye siyasetinde derin izler bıraktı. Tek parti dönemini sona erdiren Demokrat Parti ile 1999 seçimlerinde iktidara gelen DSP, bu ayrılıkların en dikkat çeken örnekleri arasında yer aldı. Ancak CHP'den doğan her yeni siyasi hareket aynı etkiyi yaratmayı başaramadı.
91 milletvekili Özgür Özel'le birlikte Yeni Parti'ye katıldı.
Özgür Özel ile birlikte 91 milletvekilinin CHP'den ayrılarak Yeni Parti'yi kurması, TBMM'deki siyasi dengeleri önemli ölçüde değiştirdi. Yaklaşık 24 yıldır Meclis'in ana muhalefet partisi konumunda bulunan CHP, sandalye sayısındaki düşüşle birlikte beşinci sıraya geriledi. Ancak yaşanan bu ayrılık, CHP tarihi açısından sıra dışı bir gelişme değil.
Cumhuriyet tarihi boyunca CHP'den ayrılarak kurulan ya da partinin siyasal mirası üzerinde şekillenen birçok siyasi oluşum, Türkiye siyasetinde önemli kırılmalara neden oldu. Bu oluşumların bir kısmı parti içi görüş ayrılıklarının ötesine geçemezken, bazıları ise iktidara yürüyerek seçim kazandı, hükümet kurdu ve ülkenin siyasi tarihine yön veren aktörler haline geldi.
Peki CHP'den hangi partiler doğdu, bu ayrılıklar nasıl gerçekleşti ve Türkiye siyasetine nasıl yön verdi? CHP'den ayrılan isimler tarafından kurulan partileri ve bu oluşumların siyasi etkilerini derledik.
Ali Fethi Okyar'ın SCF'siyle çok partili hayata geçiş denemesi.
CHP tarihindeki ayrılıklar ele alınırken, 1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası da sıkça bu tartışmalara dahil edilir. Ancak SCF, CHP'den ayrılan bir grubun oluşturduğu klasik bir parti bölünmesi olarak değerlendirilemez. Parti, Mustafa Kemal Atatürk'ün teşvikiyle Fethi Okyar tarafından, çok partili siyasi yaşama geçiş amacıyla kurulan kontrollü bir muhalefet denemesi olarak ortaya çıktı.
Bu nedenle Serbest Cumhuriyet Fırkası, CHP'den koparak kurulan siyasi partiler arasında değil, Cumhuriyet'in ilk yıllarında çok partili hayata geçiş için gerçekleştirilen kısa süreli ve planlı bir demokrasi denemesi olarak kabul ediliyor.
Demokrat Parti: CHP’den doğan ilk büyük siyasi kırılma
CHP tarihindeki en büyük kopuş, 1940'lı yılların ortasında yaşandı. Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'ın imzasını taşıyan 'Dörtlü Takrir', doğrudan bir ayrılık bildirgesi olmasa da parti içi muhalefetin kopuşa dönüştüğü sürecin başlangıcı oldu.
7 Haziran 1945'te CHP Meclis Grubu'na sunulan önerge reddedildi. Bunun ardından imzacı isimler partiden ayrılarak 7 Ocak 1946'da kurulan Demokrat Parti'nin (DP) kurucuları arasında yer aldı. Başlangıçta CHP içinden çıkan bir muhalefet hareketi olan DP, kısa sürede tek parti yönetiminin en güçlü alternatifi haline geldi.
DP, 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanarak CHP'nin 27 yıllık iktidarını sona erdirdi ve Türkiye'de iktidarın seçimle el değiştirdiği ilk büyük siyasi dönüşüme imza attı. Parti, 1954 ve 1957 seçimlerini de kazanarak yaklaşık 10 yıl ülkeyi yönetti.
Ancak iktidarının son döneminde artan siyasi gerilim ve krizlerin ardından, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesiyle Demokrat Parti iktidarı sona erdi. Bu süreç, CHP'den doğan bir hareketin Türkiye siyasetini en köklü şekilde değiştiren örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
CHP sola kaydı diye ayrılıp Güven Partisi'ni kurdular.
CHP'deki ikinci büyük ayrılık, 1960'lı yılların sonunda partinin ideolojik yönü üzerinden yaşandı. Bülent Ecevit'in savunduğu 'ortanın solu' politikası parti içinde tartışmalara neden olurken, Turhan Feyzioğlu ve beraberindeki isimler CHP'nin sola yöneldiğini savunarak partiden ayrıldı.
Bu ayrılığın ardından 1967'de Güven Partisi kuruldu. Tanıl Bora'nın Birikim'de aktardığına göre, 30 Nisan 1967'de 47 parlamenterin CHP'den ayrılması bu sürecin önünü açtı.
Ancak Güven Partisi, Demokrat Parti gibi geniş bir toplumsal destek oluşturamadı. Parti, 1969 seçimlerinde yüzde 6,5, 1973'te yüzde 5,2 ve 1977'de ise yüzde 1,8 oy aldı.
Öte yandan CHP, 'ortanın solu' çizgisinden vazgeçmedi. Bülent Ecevit liderliğinde bu siyasi hat güçlenirken, parti 1973 seçimlerinde birinci oldu. Böylece Güven Partisi ayrılığı, CHP'nin ideolojik dönüşümünü durdurmaya yetmedi.
"Ortanın solu" tartışması bir partiyi daha siyaset sahnesine çıkardı.
CHP'deki 'ortanın solu' tartışmaları, Turhan Feyzioğlu'nun Güven Partisi'ni kurmasıyla sınırlı kalmadı. 1972'de bu kez eski CHP Genel Sekreteri Kemal Satır ve beraberindeki isimler partiden ayrılarak Cumhuriyetçi Parti'yi kurdu. Bu ayrılıkta da Bülent Ecevit'in yükselişi ve CHP'nin benimsediği yeni siyasi çizgi etkili oldu.
Ancak Cumhuriyetçi Parti, bağımsız ve kalıcı bir siyasi merkez oluşturamadı. Parti daha sonra Güven Partisi ile birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi adını aldı. Böylece 1960'ların sonu ile 1970'lerin başında CHP'de yaşanan sağ-sosyal demokrat ayrışması, yeni partiler doğursa da kalıcı bir ana akım oluşturamadı.
İktidar hikayesi yazan bir başka parti de Ecevit'in DSP'si oldu.
DSP, klasik anlamda CHP'den ayrılarak kurulan bir parti olmasa da CHP'nin en önemli siyasi figürlerinden Bülent Ecevit'in temsil ettiği ayrı siyasi çizginin adresi oldu. Demokratik Sol Parti (DSP), Bülent Ecevit'in siyasi yasaklı olduğu dönemde, 14 Kasım 1985'te Rahşan Ecevit öncülüğünde kuruldu.
DSP'nin resmi tarihçesinde de partinin kuruluşunda Rahşan Ecevit'in rolü vurgulanırken, Bülent Ecevit'in o dönemde siyasi yasaklı olduğuna dikkat çekiliyor.
1987 seçimlerinde Meclis'e giremeyen DSP, 1990'lı yıllarda istikrarlı bir yükseliş yakaladı. 1995 seçimlerinde yüzde 14,64 oy alarak 76 milletvekili çıkaran parti, 1999 seçimlerinde ise yüzde 22,19 oyla birinci oldu. TBMM seçim verilerine göre DSP, bu seçimde 6 milyon 919 bin 670 oy aldı.
1999 seçimleri CHP açısından da tarihi bir dönüm noktası oldu. CHP, yüzde 10 seçim barajını aşamayarak Meclis dışında kalırken, DSP Bülent Ecevit liderliğinde kurulan DSP-MHP-ANAP koalisyonunun büyük ortağı olarak iktidara geldi.
Ancak DSP'nin yükselişi uzun sürmedi. 2001 ekonomik krizinin ardından yaşanan siyasi yıpranma ve parti içindeki istifalar sonrası DSP, 2002 seçimlerinde yüzde 1,22 oy alarak Meclis dışında kaldı.
Darbeden sonra yeniden CHP!
1992'de siyasi partilerin yeniden açılmasının önündeki engellerin kaldırılmasıyla Deniz Baykal ve arkadaşları CHP'yi yeniden kurdu. Bu gelişme, CHP'den yeni bir partinin ayrılması değil, 12 Eylül darbesiyle kapatılan partinin yeniden siyasi hayata dönmesi anlamına geliyordu.
CHP, 1995 yılında SHP ile birleşerek sosyal demokrat hareketi yeniden tek çatı altında topladı.
Emine Ülker Tarhan ve Muharrem İnce de yeni partilerle ayrıldılar.
CHP'deki yakın dönem ayrılıklarından biri 2014'te yaşandı. Eski CHP milletvekili Emine Ülker Tarhan, partiden ayrılarak Anadolu Partisi'ni kurdu. CHP yönetimine yönelik eleştirilerle yola çıkan parti, beklenen seçmen desteğini sağlayamadı. 2015 seçimlerinde etkili bir sonuç elde edemeyen Anadolu Partisi, aynı yıl faaliyetlerini sonlandırdı.
CHP'den son yıllardaki en dikkat çeken ayrılıklardan biri ise Muharrem İnce'nin kurduğu Memleket Partisi oldu. 2018'de CHP'nin cumhurbaşkanı adayı olan İnce, parti yönetimiyle yaşadığı görüş ayrılıklarının ardından CHP'den ayrılarak 2021'de Memleket Partisi'ni kurdu.
Parti kamuoyunda geniş yankı uyandırsa da seçimlerde Demokrat Parti veya DSP ölçeğinde kalıcı bir siyasi güç haline gelemedi. Muharrem İnce ise yaklaşık 4,5 yıl sonra, 2025 yılında yeniden CHP'ye katıldı.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Özgür Özel'in Kurduğu Yeni Parti'nin Logosu Gündem Oldu
Yorum Yazın