article/comments
article/share
Haberler
BBC Açıkladı: Erken Yaşlanmaya Davetiye Çıkaran 8 Alışkanlık Belli Oldu

BBC Açıkladı: Erken Yaşlanmaya Davetiye Çıkaran 8 Alışkanlık Belli Oldu

google-g-white cross-white onedio-o-white
Onedio’yu Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin plus-blue

İnsanların iki yaşı var: Doğum günleriyle belirlenen kronolojik yaş ve hücre sağlığına kadar vücudun durumunu gösteren biyolojik yaş. Biyolojik yaş, hem yaşam süresinin hem de sağlıklı geçirilen sürenin en iyi göstergesi olarak kabul ediliyor. Bir araştırmaya göre uzun ömürdeki farklılığın yalnızca yüzde 15 ile 20'si genetikten kaynaklanıyor. BBC Science Focus Magazine, uzmanların biyolojik yaşı artırdığını söylediği 8 alışkanlığı derledi.

Detaylar 👇

Kaynak

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

1. Yabancılarla sohbet edin

Yabancılarla sohbet edin

Columbia Üniversitesi psikoloji doçenti Dr. Amir Levine'e göre kulaklığı çıkarıp çevrenizdeki insanlarla iletişim kurmak ömrü uzatabilir. Levine, yabancılarla etkileşimin kendini bağlantıda ve özgüvenli hissetmenin anahtarı olduğunu söylüyor. Bu etkileşim, beynin daha az kaygılı bir düşünce yapısına geçmesine de yardımcı oluyor.

Levine'e göre birçok yeni yaşlanma karşıtı yöntemin ardındaki bilim, sosyal olarak güvende hissetmenin yaşamı uzattığını gösteren kanıtlara kıyasla 'zayıf' kalıyor. 300 binden fazla katılımcının yer aldığı bir meta-analiz, sosyal ilişkilerin ölüm riskini yüzde 50 azalttığını ortaya koymuş. Levine, hiçbir takviyenin bunun yakınına bile gelemediğini belirtiyor. Nedeni ise insanın hayatta kalmak için müttefik arayacak şekilde programlanmış olması. Kendini güvende hisseden beyinde stres tepkisi ve buna bağlı iltihap düşüyor. 1990'lardaki bir çalışmada, soğuk algınlığı virüsüyle enfekte edilen kişilerden sosyal bağları güçlü olanların belirti geliştirme olasılığı daha düşük çıkmış.

2. Stresli ilişkileri geri plana atın

Stresli ilişkileri geri plana atın

Levine'in ikinci önerisi, sorunlu ilişkileri hayatın dışına itmek ya da en azından geri plana almak. Bunu yapmak kolay değil, çünkü stresli ilişkilere daha fazla zihinsel dikkat veriyoruz. Şubat 2026'da ABD'de yapılan bir çalışma, hayatımıza stres katan kişilerle kurulan olumsuz sosyal bağların hem zihni hem bedeni yaşlandırdığını ortaya koydu.

Araştırmacılara göre insanların yüzde 30'unun hayatında, sorun çıkaran ve yaşamı zorlaştıran 'hassler' tipi kişiler var. Bu kişiler kronik strese yol açıyor, stres de iltihabı artırıyor ve sağlıklı yaşam tercihleri yapmayı zorlaştırıyor. Bu ilişkiler, en az iki uzun süreli sağlık sorunu olması anlamına gelen çoklu hastalık riskinin yüksek olmasıyla da ilişkilendirildi. Çevrenizde birden fazla böyle kişi varsa etkiler birikiyor. Her biri biyolojik yaşlanmayı yüzde 1,5 hızlandırıyor, yani yaklaşık dokuz ay ekliyor.

3. Kendinizi genç hissedin

Kendinizi genç hissedin

Regeneratif Tıp ve Biyoterapi Enstitüsü'nde araştırmacı olan ve 'Choose Your Age' kitabının yazarı Dr. Jean-Marc Lemaître'e göre kronolojik yaşından genç hissetmek, biyolojik olarak da daha genç kalmaya yardımcı oluyor. Lemaître, yaşlanmaya bakış biçiminin davranışları, motivasyonu, sosyal katılımı ve hatta biyolojik sağlığı etkileyebildiğini söylüyor. Kendini geleceğe yansıtmayı sürdüren, aktif, meraklı ve sosyal bağlantıları güçlü kişilerin genellikle daha dayanıklı kaldığını belirtiyor.

2022'de Almanya'daki Heidelberg Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma, kendini daha genç hissetmekle daha yavaş bilişsel gerileme ve daha düşük ölüm oranı arasında bağlantı buldu. Ölüm oranı, 11 kronik hastalık üzerinden ölçüldü. Uygulamada bu, kanepeden kalkarken inlemekten vazgeçmek anlamına gelebilir. Bu tür hareketler zorlaşmaya başladığında bunu güç kazanmak için bir çağrı olarak görmek öneriliyor. Örneğin uzaktan kumandaya uzanmak yerine yerel bir Pilates sınıfına katılmak ya da yüzmeye gitmek bu yaklaşımın bir parçası.

4. Sanatla ilgilenin

Sanatla ilgilenin

Londra Üniversite Koleji'nin (UCL) bu yıl yayımlanan bir çalışmasına göre, dışarı çıkıp sanatla ilgilenmek biyolojik yaşlanma açısından egzersiz kadar yararlı olabilir. Çalışmanın baş araştırmacısı ve 'Art Cure' kitabının yazarı Prof. Daisy Fancourt, sanata katılımın stres ve iltihap belirteçlerini azaltmaktan bilişi, duygu düzenlemeyi ve sosyal bağları desteklemeye, insanların anlam ve amaç bulmasına yardımcı olmaya kadar çeşitli etkileri olduğunu söylüyor.

Araştırmacılar yaşa bağlı DNA değişikliklerini ölçtü. Haftada en az bir kez sanat etkinliğine katılanlar, bunu nadiren yapanlara göre yüzde 4 daha yavaş yaşlanıyor gibi görünüyordu. Araştırmacılara göre bu fark, haftada en az bir kez egzersiz yapanlarla hiç yapmayanlar arasındaki farkla aynı. Çalışmaya şarkı söyleme, dans, resim, fotoğraf ve el sanatları gibi katılımcı etkinlikler, sergi ve etkinlik ziyaretleri, tarihi park ve yapıları gezmek, müze ve kütüphaneye gitmek gibi geniş bir faaliyet yelpazesi dahil edildi. Araştırmaya göre katılımın çeşitliliği arttıkça biyolojik yaşlanma üzerindeki etki de artıyor.

5. Diş ipi kullanın

Diş ipi kullanın

Diş eti hastalığı çok yaygın. İngiltere ve ABD'deki yetişkinlerin yaklaşık yarısında ya hafif formu olan gingivit ya da dişlerin diş etinden ayrılmasına yol açan periodontit görülüyor. 2025'te yayımlanan bir çalışmaya göre periodontit, sistemik sağlık sorunlarının ve ölüm oranının belirgin biçimde artmasıyla ilişkili. Çünkü iltihap ağızda kalmıyor. Bakteriler kana karışıyor, atardamarları tıkayabiliyor, kanın kıvamını değiştirebiliyor ve pıhtı ile inme riskini artırabiliyor. Kalp-damar hastalığı olan kişilerin yüzde 90'a kadarında diş eti hastalığı da bulunuyor.

Metabolik sağlık da etkileniyor. 2025'te yapılan önemli bir çalışmada, hasarlı ya da enfekte bir dişin kanal tedavisinin kan şekerini ve kolesterolü düşürdüğü görüldü. Diş eti hastalığı olan diyabetlilerde ölüm riski, olmayanlara göre üç kat yüksek. Demansla bağlantılar da var ancak bunlar daha az anlaşılmış durumda. King's College London'dan 2016 tarihli küçük bir çalışma, diş eti hastalığının altı ay içinde bilişsel gerilemede altı kat artışla ilişkili olduğunu buldu. Uzmanlar diş fırçalamanın ötesinde tatlı atıştırmalıklardan, sık atıştırmaktan, çok alkolden ve meyve suyundan kaçınılmasını ve diş ipi kullanılmasını öneriyor.

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

6. Öğün arası atıştırmayın

Öğün arası atıştırmayın

Almanya'daki Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü'nden Dr. Sebastian Grönke'ye göre sürekli yemek yiyip insülin düzeyini yüksek tutmak sağlık için muhtemelen en iyisi değil. Grönke, genel olarak daha seyrek yemenin daha iyi olduğunu söylüyor. Orucun uzun ömüre etkisi hala tartışılan bir konu olsa da, bu alanda uzmanlar hiçbir şey yenmeyen dönemlerin kan şekerini iyileştirebileceğini ve tansiyonu düşürebileceğini savunuyor.

Mide boşken, göç eden motor kompleks denen bir süreç devreye giriyor. 90 ile 120 dakikalık bu döngüde koordineli kasılmalar sindirim sistemini sindirilemeyen kalıntılardan ve ölü hücrelerden temizliyor. Ayrıca bakterileri ince bağırsaktan kalın bağırsağa geri taşıyor. Çalışmalar orucun bağırsak mikrobu çeşitliliğini ve Lachnospiraceae, Prevotellaceae ve Bacteroidetes gibi yararlı bakterilerin varlığını artırdığını gösterdi. Meyve ve sebze gibi sağlıklı gıdalarla bile ara öğün yapmanın yüksek tansiyonla ilişkilendirildiği belirtiliyor. Daha az atıştırmak ağız sağlığına da yardımcı oluyor, çünkü gün boyu yemek yemek dişlere ve diş etlerine yönelik bakteri saldırılarını artırıyor.

7. Tek ayak üzerinde denge çalışın

Tek ayak üzerinde denge çalışın

British Journal of Sports Medicine'de 2021'de yayımlanan bir çalışma, tek ayak üzerinde 10 saniye duramayan kişilerin sonraki on yılda herhangi bir nedenle ölme riskinin yüzde 84 daha yüksek olduğunu buldu. Çalışma, dengenin 50'li yaşların ortasından sonra hızla azaldığını ve bunun düşme riskini artırdığını belirtiyor.

Danimarka'daki Kopenhag Üniversitesi'nde hücresel yaşlanma üzerine çalışan doçent Morten Scheibye-Knudsen'e göre iyi bir denge sağlıklı yaşlanma için şart. Düşmelerin ve iyileşme dönemlerinin kırılganlığa yol açtığını, yaşlıyken kalça kırmanın kanser teşhisiyle aynı riski taşıdığını söylüyor. Düşmeden sonra yaşanan hastane yatışları ve ameliyatlar sistemik strese ve iltihaba neden olarak biyolojik yaşlanmayı hızlandırıyor. Günlük rutine denge çalışması eklemek için sık yapılan bir öneri diş fırçalarken tek ayak üzerinde durmak. Ancak Scheibye-Knudsen'i bu öneri nedeniyle bir Danimarkalı diş hekimi eleştirdi, çünkü yaşlıların aynı anda hem dengede durmakta hem de düzgün fırçalamakta zorlanabileceğinden endişe ediyordu. Scheibye-Knudsen artık çay için su ısıtıcısının kaynamasını beklerken denge çalışmanın daha mantıklı olacağını söylüyor.

8. Kahve ve çay için

Kahve ve çay için

Scheibye-Knudsen, kafein uykuyu etkiliyorsa azaltılabileceğini ama aksi halde bol tüketilmesi gerektiğini söylüyor. Kahvenin uzun yıllardır sağlıklı olduğu biliniyor. Yakın zamanda yapılan bir çalışma ise siyah çayın da Alzheimer riskini azaltmaya yardımcı olduğunu gösterdi. Nature Translational Psychiatry'de 2022'de yayımlanan bir çalışmada, günde bir ile altı fincan çay içmek yüzde 16 ile 19 daha düşük Alzheimer riski ve yüzde 25 ile 29 daha düşük vasküler demans riskiyle ilişkilendirildi.

Scheibye-Knudsen'e göre kahve, zevk için yiyip içtiğimiz nadir şeylerden biri ve yaşa bağlı hastalıkların neredeyse tamamında riski azalttığına dair güçlü veriler var. Bunun bir kısmı kafeinden kaynaklanıyor. Bu içeceklerin sağlığı neden desteklediği tam olarak bilinmiyor. Kuramlara göre kafeinle birlikte meyve, sebze, çay, kahve ve bitter çikolatada bulunan antioksidan polifenoller iltihapla mücadele ediyor ve faydaların bir bölümünden sorumlu. Ne kadarının yeterli olduğuna gelince, Scheibye-Knudsen kahvede dört ile beş fincanın daha uzun ve sağlıklı yaşam için en uygun miktar gibi göründüğünü söylüyor.

Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

category/test-white Test
category/gundem-white Gündem
category/magazin-white Magazin
category/video-white Video

İlginizi çekebilir;

Yorumlar ve Emojiler Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
2018’de Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nde başladığım İngiliz Dili ve Edebiyatı lisans eğitimimi 2022’de tamamladım. 2024’te Ege Üniversitesi’nde aynı alanda yüksek lisans eğitimime başladım. Üç yılı aşkın süredir Onedio’da yaşam kategorisinde içerik üretiyorum. Yabancı medyanın ve popüler kültürün içinde büyümüş biri olarak, trendleri paylaşmayı ve hikayeleri insanlarla buluşturmayı seviyorum.
Tüm içerikleri
right-dark
category/eglence BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
0
0
0
0
0
0
0
Yorumlar Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?
Yorum Yazın