Milyonlarca Kişi Tarafından Oynandıktan Sonra Kaybolan 2000 Yıllık Oyun Keşfedildi!
Bundan 2 bin yıl önce Çin'de sarayda imparatorların, sokakta sıradan halkın tutkuyla oynadığı bir masa oyunu vardı. Adı Liubo'ydu ve bugünkü satranca dönüşecek oyunun icadından yaklaşık 500 yıl önce ortaya çıkmıştı. Ama bir gün ortadan kayboldu ve kurallarını da yanında götürdü.
Şimdi Çin'in kuzeyindeki Shaanxi eyaletinde yapılan kazılar, bu gizemli oyuna dair yeni ipuçları sundu. Han hanedanı dönemine ait mezarlarda yaklaşık 2 bin yıllık Liubo tahtaları gün yüzüne çıkarıldı.
Liubo, milyonlarca kişi tarafından oynanmıştı
Buluntular, Shaanxi Eyaleti Arkeoloji Enstitüsü tarafından kamuoyuyla paylaşıldı. Tahtalar, Çin'in kuzeybatısında kentsel gelişime açılacak bir alanda yapılan kazılarda bulundu.
Adı Çince 'altı çubuk' anlamına gelen Liubo (六博), Han hanedanının ilk yarısı olan Batı Han döneminde (MÖ 206 - MS 9) popülerliğinin zirvesine ulaştı. Yeni buluntular da oyunun o dönemde ne kadar yaygın olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Liubo nasıl oynanıyordu?
Liubo'ya dair bazı bilgiler tarihi metinler sayesinde kesin olarak biliniyor. Oyun iki kişiyle oynanıyordu ve altısı siyah, altısı beyaz olmak üzere 12 taş kullanılıyordu. Oyunda ayrıca zar işlevi gördüğü ya da oyun sırasında bir tur pazarlık aracı olarak kullanıldığı düşünülen altı atış çubuğu vardı.
Tahtanın üzerinde 12 'yol' ve ortada 'su' adı verilen bir alan bulunuyordu.
Balık tutan kuşlar, baykuşa dönüşen taşlar
Oyunun nasıl oynandığına dair en ilgi çekici yorumlardan biri Carnegie Mellon Üniversitesi'ndeki tarihçilerden geliyor. Araştırmacılara göre Liubo, aslında balık tutan kuşların oyunu.
Bu yoruma göre her oyuncu kuşları temsil eden altı taşı yönetiyordu. Kuşlar tahta üzerinde ilerledikçe baykuşa dönüşebiliyor ve içi balık dolu bir gölü temsil eden ortadaki 'su' alanına doğru yol alıyordu. Balığı yalnızca baykuşlar yakalayabiliyordu. Yakalanan balık, rakibin tarafındaki 'yuva' alanlarına bırakıldığında puan kazanılıyordu. Skor tablosunda altıya ilk ulaşan oyuncu oyunu kazanıyordu.
Araştırmacılara göre bir Liubo oyunu 10 ila 45 dakika sürüyordu. Ancak ekip, taşların tahtada nasıl hareket ettiğini, oyunun farklı versiyonlarını ya da kazanmanın tam olarak neye bağlı olduğunu belirleyemediklerini kabul ediyor.
Efsanevi bir krala kadar uzanan hikaye
Bazı arkeolojik bulgular, Liubo'nun kökenini Xia hanedanı (MÖ yaklaşık 2070-1600) hükümdarı Kral Jie'ye kadar götürüyor. Ancak Xia hanedanının gerçekten var olup olmadığı hala tartışma konusu.
South China Morning Post'un aktardığına göre oyuna dair kesin ilk kanıt, Savaşan Devletler dönemine (MÖ 475-221) ait bir kralın konuşmasını aktaran antik bir metinde yer alıyor.
1973'te ise Hunan eyaletinin Changsha kentindeki Mawangdui Han mezarında, içinde eksiksiz bir Liubo takımı bulunan mühürlü, cilalı bir kutu bulundu. Bu keşif oyunu yeniden gündeme taşıdı ve tarihçiler o günden beri oyunun nasıl oynandığını çözmeye çalışıyor.
Kuralların anahtarı bambu şeritlerde olabilir
Araştırmacılar en büyük ipucunu 2019'da elde etti. Jiangxi eyaletindeki Haihun Markisi'nin mezarından, kağıt icat edilmeden önce yazı yazmak için kullanılan binden fazla bambu şerit çıkarıldı. Pekin Üniversitesi araştırmacılarına göre bu şeritlerin üzerinde Liubo'nun oyun kuralları yazıyordu.
Ancak şeritlerin çürümesi ve antik Çincenin yorumlanmasındaki zorluklar nedeniyle çalışmalar hala sürüyor. 2026'da açıklanması beklenen sonuçlar ise henüz ortaya çıkmadı.
Oyunun izleri Jin hanedanından (MS 265-420) sonra kayboluyor; bu dönemden sonrasına ait hiçbir Liubo eseri bulunmadı. Oyunun sırlarının ise Tang hanedanı döneminde (MS 618-907) tamamen unutulduğu düşünülüyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın