Hiç Okul Okumadı, Avrupa Üniversitelerinde Ders Verdi: İşte Koca Usta Hayri Dev'in Hikayesi
İçerik üreticisi Betül Acar'ın yeniden gündeme taşıdığı Hayri Dev, Türkiye'nin kültürel belleğinde yer edinen en ilham verici figürlerden biri. Röportajlarında 'Beni Fransızlar meşhur etti' diyerek içimizi burkan ancak sınırları aşan yeteneğiyle Anadolu'nun sesini dünyaya duyuran bu büyük usta, kendi elleriyle ürettiği enstrümanlara adeta ruh üfleyen gerçek bir sanatçıydı.
İşte, İçerik üreticisi Betül Acar'ın Anlatımıyla Büyük Usta Hayri Dev
Gökçeyaka'dan Yükselen Yöresel Sesler
Büyük ustayı bir kez de bizden dinleyin! 1933 yılında Denizli'nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka (eski adıyla Masıt) köyünde dünyaya gelen Hayri Dev, hayatının büyük bir kısmını çobanlık yaparak geçirdi.
Doğadan Sanata:
İlkbaharda çam ağaçlarından kestiği düzgün dalları, dış odunsu kısma zarar vermeden boydan boya hafifçe vurup kavlatarak dakikalar içinde bir 'çam düdüğüne' dönüştürmesiyle doğanın kalbindeki sanatı keşfetmişti adeta.
Kültürel Taşıyıcı:
Üç telli bağlama, sipsi ve çam düdüğü çalarak bölgenin 'Masıt Kırığı' gibi yöresel ezgilerini köy düğünlerinde, yarenliklerde büyük bir ustalıkla icra etti.
Çobanlıkla Özdeşleşen Müzik:
Yaptığı müzik ve ürettiği enstrümanlar, çobanlık mesleğiyle ve dağların ritmiyle tamamen bütünleşmiş bir yaşam biçiminin yansımasıydı.
Nota Bilmeden Ustalığa Ulaştı
Hayri Dev'i farklı kılan yalnızca çaldığı enstrümanlar değildi. Hayatı boyunca hiçbir konservatuvar eğitimi almadı, nota öğrenmedi. Çaldığı ezgileri kulaktan dinleyerek hafızasına kazıyor, yıllar içinde kendi yorumuyla yeniden hayat veriyordu.
Güçlü müzik hafızası ve doğaçlama yeteneği sayesinde Anadolu'nun sözlü müzik geleneğinin en önemli temsilcilerinden biri olarak kabul edildi.
Jérôme Cler'in Keşfi ve "Ormanın Arkasında" Belgeseli
Hayri Dev'in köy sınırlarını aşan serüveni ise 1992 yılında Fransız etnomüzikolog Jérôme Cler'in bölgede yaptığı araştırmalar sırasında kendisiyle karşılaşmasıyla başladı.
350 Sayfalık Akademik Tez:
Cler, Hayri Dev'in müzikal dehasından o kadar etkilendi ki, onun üzerine 350 sayfalık kapsamlı bir tez hazırladı. Bu çalışma, Cler'in akademik kariyerinde de önemli bir mihenk taşı oldu.
Derrière la Forêt (Ormanın Arkasında):
Hayri Dev'in hayatı ve sanatı, çekilen bu Fransız belgeseliyle ölümsüzleştirildi. Bu belgesel sayesinde Koca Usta, Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde konserler vermeye, hatta İtalya'daki bir kilisede müzik çalan ilk kişi olmaya kadar uzanan bir uluslararası kariyere adım attı.
Hiç Okul Okumadı, Avrupa Üniversitelerinde Ders Verdi
Hayri Dev'in hikayesini daha da sıra dışı kılan ise akademik dünyada gördüğü ilgi oldu. Resmi bir müzik eğitimi almamış olmasına rağmen Fransa başta olmak üzere Avrupa'daki üniversitelerde etnomüzikoloji öğrencileriyle buluştu, Anadolu'nun geleneksel müziğini ve çaldığı enstrümanları uygulamalı olarak anlattı.
Hayatını çobanlık yaparak geçiren bir ustanın üniversitelerde ders vermesi, onu kültürel mirasın en dikkat çekici temsilcilerinden biri haline getirdi.
UNESCO Yaşayan İnsan Hazinesi
Hayri Dev de üç telli bağlama, sipsi ve çam düdüğü geleneğini yaşatması, yöresel ezgileri gelecek kuşaklara aktarması sayesinde 2008 yılında UNESCO'nun 'Yaşayan İnsan Hazinesi' ünvanına layık görüldü.
Köyünde herkesin 'Koca Usta' diye seslendiği Hayri Dev, bu ünvanı yalnızca usta bir müzisyen olduğu için değil; kendi enstrümanlarını üreten, yöresel ezgileri koruyan ve bilgisini genç kuşaklara aktaran bir kültür taşıyıcısı olduğu için de hak ediyordu.
Ancak bu büyük onur, onun mütevazı yaşamını hiç değiştirmedi. Çameli'nden ayrılmayan, köyündeki düğünlerde çalmaya ve kültürünü kendi topraklarında yaşatmaya devam eden usta, 2018 yılında aramızdan ayrıldı.
Röportajlarında sık sık 'Beni Fransızlar meşhur etti.' diyen Hayri Dev, yıllarca köyünde sessizce yaşayan büyük bir ustanın değerinin önce yurt dışında fark edilmesini her zaman buruk bir tebessümle anlatıyordu.
Bugün onun mirası, oğulları ve bölge halkı tarafından yaşatılmaya devam ediyor. Çaldığı ezgiler, yaptığı çam düdükleri ve ardında bıraktığı kültürel miras ise yalnızca Denizli'nin değil, Anadolu'nun ortak hafızasında yaşamayı sürdürüyor.
İçerik üreticisi Betül Acar'ın da ifade ettiği gibi; bu ünvana sahip insanlar, kültürümüzün sinir uçlarıdır ve hatırlanmayı sonuna kadar hak etmektedirler.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi Çekebilir
Yorum Yazın