Dizileri Bitiren Kriz Nasıl Başladı? 140 Dakikalık Bölümlerden Kaşe Tartışmasına Uzanan Perde Arkası!
Ekim ayında son 30 yılın en düşük reklam gelirini gören kanallar, dizilerin yeni bölümlerini art arda yayın akışından çıkarınca ekran başındaki izleyiciler de krizin tam ortasında kaldı. Kanalların yapımcılardan bütçe indirimi istemesiyle top oyunculara geçti ve milyonluk kaşeler bir anda sektörün en çok konuşulan başlığına dönüştü. Oyuncular Sendikası'ndan sert bir açıklama gelirken ünlü isimler de ikiye bölündü; kimi herkesin taşın altına elini koyması gerektiğini söyledi, kimi faturanın oyunculara kesilmesine kesinlikle karşı çıktı. Dizilerin nasıl bu kadar uzadığından krizin ilk sinyallerine, şimdi masada duran senaryolara kadar tüm perde arkasını derledik.
Dizi sektöründeki krizin ilk sinyali mayıs ayında gelmişti. Ekimde ise altı dizinin yeni bölümü ertelenerek kendini iyiden iyiye gösterdi.
Dizi sektöründeki daralma aslında birkaç sezondur sürüyordu; sektör analisti Burak Sakar'ın değerlendirmesine ve Yamaç Okur'un derlediği istatistiklere göre 2022-2023 sezonunda 57 olan dizi sayısı, 2025-2026 sezonunda 36'ya kadar geriledi. Aynı dönemde ekrana gelen bölüm sayısı 860'tan 712'ye inerken bölüm başı ortalama bütçe 14 milyon liradan 22,5 milyon liraya fırladı.
İlk ciddi sinyal mayıs ayında geldi ve Akşam'ın haberine göre kanallar, 20-30 milyon lira arasındaki bölüm bütçelerinin 15-18 milyon lira bandına çekilmesini istedi; yeni sezona da oyunculara zam yapılmadan girildi. Asıl sarsıntı ise ekimde yaşandı, çünkü Odatv'ye konuşan televizyon yöneticilerine göre reklam piyasası normalde ocakta yavaşlarken bu yıl kriz ekimde patlak verdi ve gazeteci Birsen Altuntaş ekimin son 30 yılın en düşük reklam gelirine sahne olduğunu aktardı.
29-31 Ekim arasında Halef: Köklerin Çağrısı, Sevdiğim Sensin, Muhtemel Aşk, Kızılcık Şerbeti, Başkalarının Hayatı ve Güller ve Günahlar'ın yeni bölümleri yayın akışından çıkarıldı, Tuzlu Kahve'nin 3 Kasım'daki bölümü de ertelenen yapımlar arasına katıldı. Ertelemelerin reklam gelirleriyle bağlantılı olduğu öne sürülse de kanallardan resmi bir doğrulama gelmedi; Gold Film ise Kızılcık Şerbeti'ndeki aranın Cumhuriyet Bayramı haftasından kaynaklandığını açıkladı. Çirkin, Aşk ve Taht, Mercan Köşk ve A.B.İ. sezonun ilk haftalarında final kararı alırken Sevdam Karadeniz de 2 Kasım'da yayınlanan dördüncü bölümüyle ekrana veda etti.
Türk dizilerinin bölüm süreleri 90 dakikadan 140 dakikaya uzadı, yapımcılar şimdi 110 dakikayı konuşuyor.
Bütçeleri bu kadar şişiren kalemlerin başında her sezon biraz daha uzayan bölüm süreleri geliyor. Dizi süreleri neden uzun sorusunun cevabı reklam kuşaklarında saklı; 45 dakikalık bir bölüme iki, 90 dakikalık bir bölüme dört reklam kuşağı sığdığı için uzayan her dakika kanala yeni reklam alanı açıyor.
Dönemin RTÜK Başkanı Davut Dursun 2011'de Avrupa'da dizilerin 20 ila 60 dakika arasında sürdüğünü, Türkiye'de ise 80-90 dakikayı aştığını açıklamış ve bölüm başına sabit ücret alan başrollerin uzun bölümleri yapımcı için ucuzlattığına dikkat çekmişti. Ondan bir yıl önce senarist, oyuncu ve set çalışanları 'Yerli dizi yersiz uzun' sloganıyla Galatasaray Meydanı'nda toplanıp sürelerin 90 dakikadan 45 dakikaya indirilmesini istemiş, ancak yayıncılarla yapılan görüşmelerden sürenin yasayla belirlenmesinin uygun olmadığı kanaati çıkmıştı.
Dizi süreleri sonraki yıllarda da uzamayı sürdürdü, 2020'lerde 120 dakikayı aştı ve senaryolar 120-140 sayfaya çıktı. Bugün bazı bölümlerin 140 dakikayı bulduğu konuşulurken yapımcıların kriz masasına getirdiği ilk öneri de bölümleri 110 dakikaya sabitlemek ve son reklam kuşağı olmadan bitirmek oldu.
Atakan Özkaya ve Bergüzar Korel, krizde herkesin taşın altına elini koyması gerektiğini söyledi.
Süreyi kısaltma önerisinin yanına 4 Kasım'daki toplantıda çok daha çetin bir başlık eklendi. Birsen Altuntaş'ın aktardığına göre kanallar, bölüm maliyeti 27 ila 40 milyon lira arasında değişen yapımlar için yapımcılardan yüzde 25 indirim istedi, Türkiye gazetesi ise talebin yüzde 30 olduğunu yazdı. İkinci ekiplerin kaldırılması, ekstralarla birlikte 5 milyona varan kaşelerin artık ödenmemesi ve ücretini düşürmeyen oyuncularla çalışılmaması da konuşulan senaryolar arasında yer aldı; yönetmen ve yapımcı Ahmet Sönmez bazı dizilerde bütçenin yüzde 40'ının, hatta yarısının oyunculara gittiğini söyleyerek 'Doğal olarak şu anki durumda yapımcı önce oyuncu ücretlerini indirmek zorunda kalacak' dedi.
Ünlü isimlerin bir kısmı bu tabloya ortak sorumluluk çağrısıyla yanıt verdi. Uzak Şehir'in Kaya'sı Atakan Özkaya 'Kötü bir dönemden geçiyorsak tabii ki herkes taşın altına elini koymalı' derken Bergüzar Korel de sorunun dürüstçe ele alınıp herkesin taşın altına elini koyması gerektiğini vurguladı, ancak 'Direkt bu sorumluluğu oyunculara yüklemek haksızlık olur' diyerek 150 dakikalık bir dizinin çalışan ekip için adil olmadığını da ekledi. Tuzlu Kahve'nin yapımcısı Polat Yağcı ise benzer bir krizin 2004'te de yaşandığını hatırlatıp herkes elini taşın altına koyarsa bu dönemin geçici olacağını söyledi ve 'Hep beraber hareket etmezsek ana akım diye bir televizyon kalmaz' uyarısında bulundu.
İlker Aksum, Hazar Ergüçlü ve Zuhal Olcay oyunculardan istenen kaşe indirimine karşı çıktı.
Ortak sorumluluk çağrılarına rağmen bazı oyuncular indirim fikrine baştan karşı çıktı. Altı Üstü İstanbul'un yıldızı İlker Aksum, bir oyun galasında kendisine yöneltilen fedakârlık sorusuna 'İstenmemeli, istenirse de yapılmamalı' yanıtını verdi.
Hazar Ergüçlü 'Oyuncuların feragat etmesi bir şeyleri kökünden çözer mi bilmiyorum. Herkes zaten kısıyor ekonomiye ayak uydurmak için' diyerek pek çok kişinin işsiz kaldığına dikkat çekti, Dilin Döğer ise bu sorunun yapım şirketleri ve kanallar tarafından yanıtlanması gerektiğini söyledi. Zuhal Olcay da krizin yapısal olduğunu savunarak 'Sadece oyuncu kaşelerini indirmekle sorunu halletmek mümkün değil' dedi ve oyuncuların yurt dışı yayınlardan telif alamamasını, başrollerle yardımcı oyuncular arasındaki ücret uçurumunu ve yapımcıların da taviz vermesi gerektiğini gündeme getirdi. Kaan Urgancıoğlu ise bu süreçte en zor durumda kalanların set çalışanları olduğunu hatırlattı.
Oyuncular Sendikası krizin faturasının oyunculara kesilemeyeceğini açıkladı, bölüm süreleri ve kaşeler yeniden masada.
Oyuncular arasındaki bu ayrışmanın ardından Oyuncular Sendikası da tartışmaya dahil oldu ve krizin yükünün tek tarafa bırakılamayacağını açıkça dile getirdi. Sendika, 'Sektördeki daralmayı anlıyoruz, ancak krizin faturasını oyuncuların kazançlarına kesmek, sorunun yapısal nedenlerini görmezden gelmektir' diyerek yüksek ücretli başrolleri hedef göstermenin çözüm olmadığını ve ücretlerin yapımcılarla karşılıklı anlaşmayla belirlendiğini hatırlattı. Açıklamada uzun bölüm süreleri, artan prodüksiyon maliyetleri, yurt dışı satış gelirlerinin paylaşımı ve telif haklarının yanı sıra uzun çalışma saatleri, ödenmeyen fazla mesailer ve 'kelepçe sözleşmeler' birlikte ele alınması gereken sorunlar olarak sıralandı.
Özge Özpirinçci de sorunun yalnızca başrollerin indirim yapmasıyla çözülemeyeceğini söyleyip 'Fedakârlık olarak adlandırılmasını da doğru bulmuyorum' dedi. Şimdilik kanallardan ya da yapımcılardan resmi bir karar açıklanmadı; Akşam'ın haberine göre oyuncular yeni sezonda geçen yılki bölüm başı ücretleriyle devam edecek, 110 dakikalık bölüm ve ikinci ekipsiz çekim gibi öneriler ise görüşülmeyi bekliyor. İzleyicilerin 'dizi sektörü bitiyor mu' diye sorduğu bu dönemde asıl tablo, önümüzdeki haftalarda yayın akışından çıkarılan dizilerin ekrana dönüp dönmemesiyle belli olacak.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın