Türk Müziğine 5 Makam Kazandıran Padişah: 60'tan Fazla Eseri Var!
Osmanlı tarihinde III. Selim denince akla ilk olarak Nizam-ı Cedit ve ordudaki büyük reform girişimi gelir. Oysa 1789'da tahta çıkan padişahın sarayda bir de sessiz saltanatı vardı: Müzik.
Çocukluğundan itibaren kendini bu sanata adayan III. Selim, yalnızca iyi bir dinleyici değil, tanbur çalan, ney üfleyen ve eser okuyan usta bir icracıydı. Bestelerinin 60'tan fazlası bugün hâlâ çalınıp söyleniyor. Klasik Türk müziğine kazandırdığı makamlar ise hâlâ onun adıyla anılıyor. Hocasına saygısızlık eden bir harem ağasına verdiği cevap da saray tarihinin en çok anlatılan hikâyelerinden biri.
İşte sazıyla tarihe geçen padişahın az bilinen müzik hayatı.
III. Selim, tahta geçmeden yıllar önce tanbur ve neyde usta bir müzisyen olmuştu.
1761'de doğan III. Selim, müzikle şehzadelik yıllarında tanıştı. Sarayda kafes hayatı süren bir şehzade için musiki, hem zamanı dolduran bir uğraş hem de ruhunu besleyen bir sığınaktı. Genç Selim bu yılları boşa geçirmedi; usul, makam ve beste bilgisini ciddi bir disiplinle öğrendi.
Musiki hocaları döneminin en saygın isimleriydi. Kırımlı Ahmed Kâmil Efendi'den usul ve eser meşk etti, tanbur derslerini ise Ortaköylü Tanburi İzak'tan aldı. Zamanla tanbur ve neyde usta bir icracıya, sesiyle de iyi bir hanendeye dönüştü.
1789'da tahta çıktığında devlet işleri, savaşlar ve Nizam-ı Cedit adıyla bilinen reform hamlesi müziğe ayırdığı zamanı daralttı. Yine de fırsat buldukça beste yapmayı sürdürdü. Sarayın kapılarını Sadullah Ağa, Ârif Mehmed Ağa, Abdülhalim Ağa ve Hamamizade İsmail Dede gibi dönemin büyük bestekârlarına açtı; onlarla gece gündüz fasıllar yaptı.
Mevlevi dergâhıyla da yakın bağları vardı. Galata Mevlevihanesi şeyhi Şeyh Galip ile dostluğu bilinen padişah, 'İlhami' mahlasıyla şiirler yazdı ve bu şiirlerden oluşan bir divan bıraktı.
Hocası Tanburi İzak'ı kapıda bekleten harem ağasına: 'Senin gibi binlerce köle bulurum, İzak gibi bir üstat bulamam'
III. Selim'in hocası Tanburi İzak'a duyduğu saygı sarayda dillere destandı. Anlatılana göre İzak huzura geldiğinde padişah ayağa kalkardı. Bir gün İzak, huzurda icra edilecek fasla geç kalınca harem ağaları onu içeri almadı, üstelik kaba davrandı.
Perde arkasından olanları izleyen padişah öfkelendi ve ağayı sert sözlerle azarladı: Onun gibi binlerce kişiyi bulabileceğini ama İzak gibi bir ustayı asla bulamayacağını söyledi. Bu hikâye, padişahın sanatçıyı nasıl gördüğünü anlatan en güçlü örneklerden biri olarak bugün de aktarılıyor.
Bu himaye, dönemin müziğine doğrudan yansıdı. Sanatçıları koruyup teşvik eden bir padişah sayesinde klasik Türk müziği en verimli dönemlerinden birini yaşadı. Mevlevi Nâsır Abdülbâki Dede'nin padişahın isteğiyle bir nota sistemi üzerinde çalıştığı da kaynaklarda geçiyor.
III. Selim'in bestekâr olarak en kalıcı katkısı ise yeni makamlar oldu. Şevkefza, Şevk-u Tarab, Arazbar-Bûselik, Nevakürdi ve Sûzidilârâ makamları ona atfediliyor. Sûzidilârâ makamında bestelediği Mevlevi âyini, türünün en önemli örnekleri arasında sayılıyor.
Günümüze ulaşan 60'ı aşkın eseri arasında Şehnaz makamındaki 'Bir nevcivana dil mübteladır', Nihavend makamındaki 'Olmasın mı mübtelası serseri' ve Sûzidilârâ makamındaki 'Gülşende yine meclis-i rindane donansın' en bilinenleri.
Medine'de Peygamber Mescidi'nin 12 sütununda hâlâ III. Selim'in beyitleri yazılı
III. Selim'in sanatı yalnızca notalarla sınırlı kalmadı. İlhami mahlasıyla yazdığı na't, yani Hz. Muhammed'i öven şiiri, bugün Medine'de. 42 beyitlik bu şiir, Mescid-i Nebevi'nin ön kısmındaki 12 sütuna işlenmiş durumda.
Şiirde padişah kendini Peygamber'in huzurunda bir hizmetkâr olarak tanımlar. Dokuz kat göğün, meleklerin, insanların ve cinlerin O'nun hizmetinde olduğunu, padişahların bile şanlarını bu hizmetten aldığını söyler. Son beyitlerde ise şefaat için izin diler.
Padişahın kabri bugün Laleli Külliyesi'nde, babası III. Mustafa'nın yanında bulunuyor. Müziği tamamlanmış bir miras olarak yaşıyor; Sûzidilârâ'dan Şevkefza'ya kadar adını taşıyan makamlar, iki yüz yılı aşkın süredir fasıllarda çalınmaya devam ediyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Napolyon Osmanlı Ordusu'na Katılmak İstemiş! 1795'te Ne Oldu?
Fransa'nın Ortasında Pierre Loti'nin Osmanlı Hazinesi: 27 Bin Eser
Yorum Yazın