Herkes Yapıyor Ama Kimse Konuşmuyor: Kaka Hakkında Bilmeniz Gereken 9 İlginç Bilgi
Kaka, günde en az bir kez hepimizin hayatına giren ama konuşmaktan kaçındığımız bir şey. Oysa uzmanlara göre tuvalette bıraktığınız şey, bağırsaklarınızdaki mikrop topluluğunun ve genel sağlığınızın en dürüst raporu. Georgetown Hospital'dan gastroenterolog ve 'Gutbliss' ile 'The Microbiome Solution' kitaplarının yazarı Robynne Chutkan, dışkının aslında yediğiniz yemeğin artığı bile olmadığını söylüyor. İşte kaka hakkında muhtemelen bilmediğiniz 9 bilgi.
[Kaynak: Vox]
Dışkınızın yarısından fazlası yediğiniz yemek değil, bağırsağınızda yaşayan bakteriler.
Kakayı sindirimden artakalan yemek olarak düşünmek cazip geliyor. Gerçekte ise su hariç tutulduğunda dışkının %50 ila %80'i, bağırsaklarınızda yaşayan ve yiyecek geçerken dışarı atılan bakterilerden oluşuyor.
Bu bakterilerin çoğu hâlâ canlı. Bir kısmı ise ölü: sindiremediğiniz bitki maddesiyle beslenip hızla çoğalan, sonra kısa sürede ölen türlerin cesetleri.
Geri kalanı ise sindirilemeyen bitki maddesi — sebzelerdeki selüloz gibi —, sindirim sırasında bağırsak duvarından dökülen kendi hücreleriniz ve tabii ki su. Oranlar ne yediğinize göre değişiyor.
Kakanın kahverengi olmasının sebebi ölü kırmızı kan hücreleri ve safra.
Rengi belirleyen madde sterkobilin. Bu kimyasal dışkıya iki yoldan geçiyor: parçalanan kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobinin yan ürünü olarak ve yağın sindirilmesine yardım etmek için bağırsağa salgılanan safradan.
Chutkan, sindirim sistemi ideal çalışan bir insanda 'ideal dışkının erimiş çikolata gibi koyu bir çikolata renginde' olduğunu belirtiyor. Sterkobilin olmadığında dışkı soluk gri ya da beyazımsı çıkıyor; karaciğer hastalığı veya tıkalı safra kanalı olanlarda görülen bu duruma akolik dışkı deniyor.
Diğer renkler de bir şeyler anlatıyor. Sarı dışkı parazit enfeksiyonuna ya da pankreas kanserine işaret edebiliyor. Siyah veya koyu kırmızı, üst sindirim sisteminde kanama demek olabilir — ya da sadece pancar yemişsinizdir. Yeşil yine enfeksiyon işareti olabiliyor. Maviyse, muhtemelen sorun gıda boyasında.
Kadınlarla erkekler farklı kaka yapıyor ve sebebi tamamen anatomi.
Fark o kadar belirgin ki Chutkan, bir kolonoskopide hastanın cinsiyetini önceden bilmeden doğru tahmin edebileceğini söylüyor.
Kadınların leğen kemiği daha geniş ve bu bölgede rahim, yumurtalık gibi ek organlar var. Sonuç olarak kalın bağırsakları biraz daha aşağıda duruyor ve ortalama on santim daha uzun oluyor. Erkeklerin karın duvarı ise daha sert; bu da yiyeceği sindirim sistemi boyunca daha etkili itiyor.
Chutkan bunun 'dışkının geçişini kadınlar için çok daha zorlaştırdığını' ifade ediyor. Yemeğin kadınların çoğunda ilerlemesi daha uzun sürüyor, bu yüzden şişkinliğe daha yatkın oluyorlar. Erkekler ise genelde çok daha düzenli.
İdeal kaka "kesintisiz bir kütük" ve tuvaletin dibine batması gerekiyor.
Chutkan tek bir 'ideal kaka' olmadığı konusunda uyarıyor ama sağlıklı bir sindirim sisteminin bazı işaretleri var. Bazı doktorlar haftada üç kez yeterli derken Chutkan, her gün yemek yiyorsanız her gün tuvalete çıkmanız gerektiğini söylüyor. Düzensizliğin sebebi bazen aşırı stres olabiliyor; adrenalin ve kortizol gibi hormonlar sindirimi yavaşlatıyor.
İdeal koşullarda çıkışın 'çok kolay, neredeyse zahmetsiz' olması gerekiyor. Şekli bir ya da iki kesintisiz kütük, çapı ise işaret parmağınızla başparmağınızı birleştirerek yapacağınız halka kadar. Ve batmalı — yüzen dışkı genellikle besinlerin iyi emilmediğine ya da aşırı gaza işaret ediyor.
University of Bristol'den Ken Heaton'ın oluşturduğu Bristol dışkı skalasına göre ideal olan 3 veya 4 numara. Kakanız kusursuz bir kütük değilse hasta olduğunuz anlamına gelmiyor; ama yeterince lif almadığınızın ya da bağırsak mikrobiyomunuzun pek iyi durumda olmadığının işareti olabilir.
İyi bir dışkının sırrı lifte gizli: Bağırsak bakterilerini besleyen tek şey o.
Chutkan formülü basit anlatıyor: 'İyi bir dışkıyı asıl yapan şey, bağırsak bakterilerini besleyen büyük miktarda sindirilemeyen bitki maddesidir.' Çoğunlukla selülozdan oluşan bu lif, aynı zamanda dışkıya doğrudan hacim katıyor. Yani bitki ağırlıklı beslenme, düzgün ve katı bir boşaltım için kritik.
Ama çeşitli ve sağlıklı bir bağırsak bakterisi topluluğu da şart ve burada antibiyotiklerin aşırı kullanımı ciddi bir sorun. Araştırmalar, tek bir kür siprofloksasinin bile bağırsağımızda doğal olarak bulunan mikrop türlerinin üçte birini bozabildiğini gösteriyor. Bazı çalışmalar ise bazı insanlarda mikrobiyomun bir daha hiç eski hâline dönemeyebileceğine işaret ediyor.
Reçetesiz satılan probiyotik ürünler genelde tek tür bakteri içeriyor ve kaybedilen çeşitliliğin yerini tutamıyor. Bağırsak bakterilerinizi öldürmek, C. difficile gibi zararlı bakterilere yayılacak alan açabiliyor; en hafifinden de aşırı yumuşak, rahatsız edici dışkılara yol açıyor. Chutkan bu yüzden antibiyotik istemeden ya da kabul etmeden önce enfeksiyonun buna gerçekten ihtiyacı olup olmadığını düşünmeyi öneriyor.
Kakada mısır tanelerini görmenizin sebebi yine selüloz.
Herkesin fark ettiği o mısır meselesinin açıklaması oldukça basit: Mısır tanesinin dış kabuğu, sindirilemeyen bitki lifi olan selülozdan oluşuyor. Tanenin içini sindirebiliyoruz ama kabuk vücuttan hiç zarar görmeden geçiyor.
Aynı durum kara lahana sapı gibi pek çok bitki parçası için de geçerli. Mısırın parlak sarı rengi ise onu diğerlerinden çok daha görünür kılıyor.
Bunun bir faydası da var: Yiyeceğin vücudunuzdan geçmesinin ne kadar sürdüğünü merak ediyorsanız, mısır tanelerini bir takip aracı olarak kullanabilirsiniz.
Öte yandan dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan insanların kakası da birbirinden farklı.
Farklı beslenme farklı dışkı demek olduğu için bu çok şaşırtıcı değil. Ancak Chutkan, gelişmekte olan ülkelerde yaşayanların dışkısının Batı tipi beslenenlerinkinden gözle görülür biçimde farklı olduğunu kaydediyor. Sebep ise net: Batı diyetinde çok daha az lif var.
Gelişmekte olan ülkelerde yaygın olan ve ABD'deki bazı vejetaryenlerin de tercih ettiği yoğun lifli beslenme, çok daha yoğun ve hacimli bir dışkı ortaya çıkarıyor. Chutkan bunu şöyle anlatıyor: 'Daha büyük hareketler oluyor ve çok daha kolay çıkıyorlar. Silmeye de neredeyse hiç gerek kalmıyor — çok daha temiz bir boşaltım.'
Batı tipi dışkılar ise çok daha yumuşak ve kalın bağırsak onları dışarı itmek için çok daha fazla zorlanıyor.
Yeni doğan bir bebeğin ilk kakası koyu yeşil, katran kıvamında ve kokusuz.
Yeni doğmuş bir bebeğin ilk birkaç dışkısına mekonyum deniyor ve daha önce görmediyseniz oldukça tuhaf geliyor.
Bu, bebeğin anne karnındayken tükettiklerinin sonucu: amniyon sıvısı, kan ve deri hücreleri, mukus. Ortaya çıkan şey koyu yeşil, katrana benzeyen bir madde ve normal kakaya hiç benzemiyor.
İlginç olan şu ki mekonyum genellikle kokusuz. Ama bebeğin kakası uzun süre öyle kalmıyor.
Kulağa çılgınca gelse de dışkı nakli, hiçbir antibiyotiğin ulaşamadığı bir başarı oranına sahip.
Faydalı bakteriler yok edildiğinde bağırsakta çoğalan zararlı bakteri C. diff'i tedavi etmenin en etkili yolu, araştırmalara göre sağlıklı bir insanın dışkısını alıp hastanın sindirim sistemine yerleştirmek. İşlemin resmi adı fekal transplantasyon, yani dışkı nakli.
Bu, evde deneyebileceğiniz bir şey değil. Ancak kontrollü çalışmalar, dışkı nakillerinin %90 civarında bir başarı oranına ulaştığını ortaya koyuyor — bu oran bilinen hiçbir antibiyotikte yok. Mantığı da gayet açık: C. diff enfeksiyonu çoğu zaman bir antibiyotiğin bağırsaktaki faydalı bakterileri ayrım gözetmeden öldürmesiyle başlıyor. Bağırsağı sağlıklı bakterilerle yeniden doldurmak, C. diff'i sıkıştırıp yerinden etmenin yolu oluyor.
Giderek daha yaygın bir tıbbi işlem hâline gelen yöntem üzerinde çalışmalar sürüyor. Araştırmacılar şu sıralar dondurulmuş dışkı ya da ağızdan alınabilen haplar gibi alternatif uygulama biçimleri geliştirmeye çalışıyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bağırsaklara İyi Gelen 30 Besin! Detoksu Unutun
Uzmanlar Uyardı: Bağırsak Sağlığını Etkileyen 3 Market Ürünü
Yorum Yazın