Bilim Açıkladı: Ayağınızı Çarptığınızda Masaya Kızmanızın Sebebi Ne?
Karanlıkta ayağınızı bir masaya çarptığınızda ilk tepkiniz genelde acıyla birlikte masaya kızmak oluyor; sanki masa bunu bilerek yapmış gibi. Bu tepki aptallık ya da sinir bozukluğu değil, insan beyninin binlerce yıldır taşıdığı gerçek bir refleks. Antik Yunan'daki Stoacı filozoflardan günümüz nörobilimine kadar birçok farklı disiplin bu davranışı açıklamaya çalıştı: Bazıları bunu bilinçten önce gelen otomatik bir tepki olarak görüyor, bazıları öfkenin güvenli bir hedefe yönlendirilmesi olarak okuyor, bazılarıysa doğrudan beynin hayatta kalma mekanizmasına bağlıyor. Peki bu kadar sıradan bir anın arkasında gerçekten bu kadar çok teori olabilir mi?
Stoacı Filozoflar Bu Ana 'Propatheia' Adını Vermişti
Antik Yunan'ın Stoacı filozofları, bir kapıya çarpıp anında sinirlenmek gibi tepkileri 'propatheia' yani 'ön-duygu' olarak tanımlamıştı: Aklın devreye girmesinden önce gelen, bilinçli bir karar olmayan otomatik bir fizyolojik tepki. Yani masaya kızdığınız o ilk saniye, düşünüp karar verdiğiniz bir an değil, bedeninizin sizden habersiz verdiği bir tepki.
Psikologlara Göre Bu Aslında 'Yer Değiştirmiş Öfke'
Psikoterapistler bu davranışı bir savunma mekanizması olarak açıklıyor: Öfkemizi gerçek kaynağına (örneğin bir üste, bir kurala ya da kendi dikkatsizliğimize) yöneltmek risklidir ya da mümkün değildir; bu yüzden zararsız bir nesneye yöneltiriz. Masaya ya da bir eşyaya kızmak, biriken gerilimi güvenli ve sonuçsuz bir şekilde boşaltmanın bir yolu haline geliyor.
Küfür Etmek Gerçekten Acıyı Azaltıyor
Keele Üniversitesi'nden psikolog Richard Stephens'ın deneyinde katılımcılar ellerini buzlu suya batırdı; küfür edenler, nötr bir kelime tekrarlayanlara göre acıyı daha az hissettiklerini bildirdi ve suda ortalama 40 saniye daha fazla dayandı. Araştırmaya göre küfür, beyindeki amigdalayı tetikleyip vücudu 'kaç ya da savaş' moduna sokuyor; kalp atışı hızlanıyor, acıya duyarlılık geçici olarak düşüyor.
Beynimiz Cansız Nesneleri Bile 'Kötü Niyetli' Sanabiliyor
Evrimsel psikologlara göre insan beyni, olası tehditleri kaçırmamak için etraftaki her şeyde bir 'fail', yani niyet sahibi bir özne arama eğilimindedir. Bu 'aşırı etken tespiti' eğilimi, para yiyen bir otomat ya da sıkışan bir kapı gibi cansız nesneleri bile bize karşı bilerek hareket ediyormuş gibi algılamamıza yol açıyor; bu yüzden onlara gerçek bir düşmanla konuşur gibi tepki veriyoruz.
Çocuklar Eşyaları Bizden Çok Daha Kolay Canlandırıyor
Gelişim psikologlarına göre eşyaları niyet sahibi birer varlık gibi görme eğilimi çocuklarda yetişkinlerden çok daha güçlü. Bir oyuncağı kıran ya da düşüren çocuğun ona kızması ya da onunla konuşması, dünyayı henüz cansız-canlı ayrımı yapmadan, her şeyi kendisiyle etkileşen bir özne olarak deneyimlemesinin bir sonucu. Yetişkinlikte azalsa da bu eğilim, masaya kızdığımız anlarda hâlâ küçük bir iz olarak karşımıza çıkıyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu Davranışlara Sahipsen Bastırılmış Öfken Var Demektir!
Psikolojiye Göre Öfkelendiğinde Sessiz Kalanların 3 Özelliği
Yorum Yazın