Atatürk’ün Son Cumhuriyet Bayramı: 29 Ekim 1938'de Yaşananlar Gözlerinizi Dolduracak
Cumhuriyet 29 Ekim 1938'de 15. yılını kutladı. Atatürk o sabah Ankara'da değil, İstanbul'da Dolmabahçe Sarayı'ndaydı. Aylardır süren karaciğer hastalığı onu yatağa bağlamıştı. Birkaç gün önce ilk ağır komadan çıkmıştı.
Ankara'daki geçit törenine katılmak için yeni elbise istemiş, tribüne çıkabilmesi için asansör kurduruluyordu. Bayram günü bütün ülke sokaklardayken o, kutlamaların sesini sarayın odasından dinledi.
Atatürk ilk komadan çıktıktan sonra 29 Ekim'de Ankara'daki geçit törenine katılmak istedi
Hastalığın belirtileri 1937'nin sonunda görülmeye başladı. Doktoru Nihad Reşad Belger teşhisi Ocak 1938'de koydu. Atatürk son aylarını Dolmabahçe Sarayı'nda geçirdi. 1939'da Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan hatıralarda o günlerde sık sık 'Ah Ankara'ya gidemedik! Ah Ankara'ya atılamadık!' diye söylendiği anlatılır.
Atatürk 16 Ekim 1938'de ilk ağır komaya girdi. Koma üç gün sürdü ve 20 Ekim'de tamamen kendine geldi. 22 Ekim'de yayımlanan raporda hastalığın 'normal seyrine avdet ettiği' bildirildi.
Biraz toparlanınca aklı yine Ankara'ya gitti. Cumhuriyet'in 15. yılında hipodromdaki geçit töreninde bulunmak, orduya ve halka seslenmek istiyordu. Fransız doktoru Fiessinger, Ankara'ya gidebileceğini ve 100 metre yürüyebileceğini söyleyince umutlandı. Zayıflayan bedenine uyacak yeni elbise istedi. Ankara Hipodromu'ndaki şeref tribününe asansör kurulmaya başlandı.
Doktorlar yolculuğun hayatına mal olabileceğini söyledi, Atatürk birkaç gün sonra kararından vazgeçti
İlk komadan sonra doktor heyeti Atatürk'ün başından ayrılmaz oldu, hekimler nöbetleşe yanında kalıyordu. Nihad Reşad Belger, Atatürk'ün en fazla 20 gün yaşayabileceğini düşünüyordu. Ankara yolculuğu için doktorlardan görüş istendi.
Heyetin ortak kararını Prof. Dr. Akil Muhtar Özden açıkladı. Özden hastanın çok zayıf olduğunu, ömrünün artık günlerle sayıldığını ve yolda ani bir kalp durmasının bu süreyi daha da kısaltabileceğini söyledi. Son kararın ailesine ait olduğunu da ekledi.
Kimse bu riski göze alamadı. Atatürk de birkaç gün tereddüt ettikten sonra durumun ciddiyetini kavradı ve Ankara'ya gitmekten vazgeçti.
Orduya son mesajını Hasan Rıza Soyak'a yazdırdı, mesajı Ankara'da Celal Bayar okudu
Törene gidemeyen Atatürk, Türk ordusuna hitaben bir mesaj hazırladı. Mesajı Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Hasan Rıza Soyak'a yazdırdı. Başbakan Celal Bayar mesajı 29 Ekim'de hipodromdaki geçit töreninden önce okudu.
Atatürk mesajında Cumhuriyet'in 15. yılında orduya teşekkür ediyor, ordunun modern silahlar ve fabrikalarla güçlendiğini vurguluyordu. Mesaj, 'Bu kanaatle kara, deniz, hava ordularımızın kahraman ve tecrübeli komutanları ile subay ve eratını selamlar ve takdirlerimi bütün ulusun muvacehesinde beyan ederim' cümlesiyle bitiyordu.
Mesaj, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Milli Savunma Bakanlığı kronolojilerinde 29 Ekim 1938 tarihiyle kayıtlı. Atatürk'ün aynı yıl Meclis'i açış konuşmasını da 1 Kasım'da onun adına yine Celal Bayar okudu.
Kuleli öğrencilerinin söylediği İstiklal Marşı'nı hasta yatağından dinledi, 12 gün sonra hayatını kaybetti
Bayram akşamı Kuleli Askeri Lisesi öğrencileri vapurla Dolmabahçe Sarayı'nın önünden geçerken hep birlikte İstiklal Marşı'nı söyleyerek Atatürk'ü selamladı. Atatürk o gece kutlamalarda atılan havai fişeklerin ve vapurdan yükselen marşın sesini yatağından dinledi.
Yanında bulunan Mehmet adlı bir görevlinin anlattıkları, Atatürk'ün ölümünün ertesi günü Akşam gazetesinde yayımlandı. Atatürk marş başlayınca birkaç saniye gözlerini kapatıp dinlemiş, sonra gülümseyerek gözlerini açmış ve 'Seviniyorlar… Sevinecekler tabii. Sevinmekte haklıdırlar. On beş yıl Cumhuriyet… Bu sevinilecek neticedir' demişti.
Bayramdan sonra Atatürk'ün durumu hızla ağırlaştı. 7 Kasım'da karnında biriken su kendi isteğiyle alındı. 8 Kasım akşamı ikinci kez komaya girdi. Atatürk 10 Kasım 1938'de saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda hayata gözlerini yumdu. 29 Ekim 1938, onun hayattayken gördüğü son Cumhuriyet Bayramı oldu.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!




Yorum Yazın