article/comments
article/share
Haberler
Prensesler Gününde Erkeklerin Aklını Başından Alan, 19. Yüzyılın Güzellik Sembolü İran Prensesi Qajar'ı Analım

Prensesler Gününde Erkeklerin Aklını Başından Alan, 19. Yüzyılın Güzellik Sembolü İran Prensesi Qajar'ı Analım

google-g-white cross-white onedio-o-white
Onedio’yu Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin plus-blue

Prensesler Günü'nde 19. yüzyıl İran'ının en çok konuşulan kadınlarından birini anıyoruz: Şah Naser al-Din'in kızı Prenses Zahra Hanım, yani halk arasında bilinen adıyla Qajar. Dönemin güzellik anlayışında ideal kadın olarak anılan prenses, hayatını yalnızca fotoğraflarıyla değil; kaleme aldığı anıları, boşanma cesareti, Batılı kıyafetleri ve kadın hakları mücadelesiyle de tarihe yazdı.

[Kaynak: TheMindCircle, Wikipedia]

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Saray doğumlu bir prenses: Zahra Hanım

Saray doğumlu bir prenses: Zahra Hanım

Tam adı Zahra Hanım olan prenses, 1884 yılında Tahran'da dünyaya geldi. Bazı kaynaklarda doğum yılı 1883 olarak geçiyor. Babası, İran'ı yaklaşık yarım asır boyunca yöneten Şah Naser al-Din'di. Annesi Tuvan es-Saltane de Kaçar hanedanından gelen bir prensesti ve şahın dördüncü resmi eşiydi.

Resmi unvanı Tadj es-Saltaneh, yani Türkçe karşılığıyla Saltanatın Tacı'ydı. Batı kaynaklarında sıkça duyduğumuz Qajar ise aslında kişinin değil, ailenin adı. Yani prensesin adı, ait olduğu hanedanla birlikte anılır hâle geldi.

Dönemin güzellik ölçüleri bugünküyle pek örtüşmüyordu

Dönemin güzellik ölçüleri bugünküyle pek örtüşmüyordu

19. yüzyıl İran'ında güzellik denince bugün aklımıza gelenlerden çok farklı bir tablo çıkıyordu. Dönemin anlatılarına göre dolgun ve birleşik kaşlar, belirgin bir ince bıyık kadınlarda çekici sayılıyordu. Kaşlarını ve bıyığını koyu renkle belirginleştiren kadınlar bile vardı.

Erkeklerde ise bugünün gözünde 'kadınsı' sayılabilecek özellikler ön plana çıkıyordu. Narin, zayıf ve kırılgan bir görünüm beğenilirdi. Yani güzellik, cinsiyetlere atfedilen özelliklerin bugünkü kadar keskin ayrıldığı bir kalıba oturmuyordu.

Batı dünyasıyla artan temas, zamanla bu ölçüleri de değiştirdi. Güzellik anlayışının ne kadar göreceli olduğunu gösteren en bilinen örneklerden biri ise tam bu dönemde yaşayan Qajar oldu.

Qajar adı güzelliğin simgesi olarak yayıldı

Qajar adı güzelliğin simgesi olarak yayıldı

Qajar'ın fotoğrafları bugün internette en çok paylaşılan tarihî karelerden. Bu kareler yalnızca bir prensesi değil, o dönemde fotoğrafçılığın saraya nasıl girdiğini de gösteriyor. Babası Naser al-Din Şah, fotoğrafa meraklı bir hükümdardı. Sarayda stüdyo kurulmuş, hanedan üyeleri ve harem sakinleri sık sık objektif karşısına geçmişti.

Dolgun kaşları, ağır bakışları ve süslü kıyafetleriyle poz veren prensesin görüntüleri, sonraki yüzyıllarda 'İran'ın güzellik sembolü' başlığıyla dolaşıma girdi. Hakkındaki anlatılarda, güzelliğiyle dönemin erkeklerinin başını döndürdüğü sık sık vurgulanır.

Bir şairin ilham perisi oldu

Bir şairin ilham perisi oldu

Prensese hayran olanlar arasında dönemin tanınmış İranlı şairi Aref Qazvini de vardı. Qazvini'nin, prensese duyduğu hayranlığı bir şiire döktüğü ve eserini onun adına yazdığı anlatılır. Şair, 20. yüzyıl başı İran edebiyatında millî ve vatanseverlik temalı şiirleriyle tanınıyordu.

Zahra Hanım'ın ilham kaynağı olması, yalnızca görünüşüyle ilgili değildi. Yaşadığı çevrede okuyan, yazan ve sorgulayan bir kadın olarak öne çıkması da çevresindeki aydınların dikkatini çekiyordu.

Çocuk yaşta nişan, genç yaşta evlilik ve cesur bir boşanma

Çocuk yaşta nişan, genç yaşta evlilik ve cesur bir boşanma

Saray hayatı, prenses için hiç de masal gibi geçmedi. Yaklaşık 10 yaşındayken nişanlandı, 13 yaşında ise dönemin önde gelen devlet adamlarından Şuca es-Saltane'nin oğlu Hasan Han'la evlendi. Çiftin dört çocuğu oldu.

Babasının 1896'da suikastla öldürülmesi de prensesin çocukluğunu ağır biçimde etkiledi. Anılarında, bu olayın sarayda yarattığı korkuyu ve ardından gelen karmaşayı ayrıntılarıyla anlatır.

Evliliği ise mutlu geçmedi. Eşinin sadakatsizliğinden yakındı ve sonunda boşanma kararı aldı. O dönemde bir kadının, üstelik kraliyet ailesinden birinin boşanması büyük bir tabuydu. Zahra Hanım, bu adımı atan ilk saray kadınlarından biri olarak kabul ediliyor.

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

İran'da anılarını yazan ilk kadın

İran'da anılarını yazan ilk kadın

Prensesin bugün en çok değer verilen mirası, 1914'te kaleme aldığı anıları. İran'da anılarını yazan ilk kadın olarak kabul edilen Zahra Hanım, bu eserde harem hayatını, saray kurallarını, hanedanla halk arasındaki mesafeyi ve kendi yaşadıklarını dobra bir dille anlatıyor.

Kitabın İngilizce baskısı, tarihçi Abbas Amanat'ın hazırladığı girişle 'Crowning Anguish: Memoirs of a Persian Princess from the Harem to Modernity' adıyla 1996'da yayımlandı. Anılarda öne çıkan fikirlerden biri, kadınlar eğitim almadan ve çalışma hayatına katılmadan bir toplumun ilerleyemeyeceği. Bu görüşleri, yaşadığı dönem için oldukça ileri bir noktada duruyordu.

Prenses, babası Naser al-Din Şah'ı ve kardeşi Muzafferiddin Şah'ı da eleştirmekten çekinmedi. Ülkedeki yoksulluğu ve eğitimsizliği, yönetimin yetersizliğine bağlıyordu.

Batılı kıyafetler, dil yeteneği ve edebiyat salonları

Batılı kıyafetler, dil yeteneği ve edebiyat salonları

Zahra Hanım, güzelliğinden çok yeteneğiyle öne çıkan bir isimdi. Arapça ve Fransızca biliyordu, keman çalıyordu, resim yapıyordu. Evinde haftada bir edebiyat sohbetleri düzenliyor, dönemin yazar ve düşünürlerini bir araya getiriyordu.

Kıyafet tercihleri de çevresinde ses getirdi. Sarayda Batı tarzı giyinen ilk kadınlardan biri olarak biliniyor. Bu, o günün İran'ında yalnızca bir moda tercihi değil, geleneğe açık bir itiraz anlamına geliyordu.

Gizli toplantılardan parlamento yürüyüşüne kadın hakları mücadelesi

Gizli toplantılardan parlamento yürüyüşüne kadın hakları mücadelesi

Prenses, 1910 civarında kurulan ve yeraltında faaliyet gösteren Kadın Özgürlüğü Derneği'nin (Anjuman-ı Hürriyet-i Nisvan) kurucu üyeleri arasında yer aldı. Kadınlara eşit haklar tanınması için çalışan bu grubun toplantılarına gizlice katılıyor, çocuklarına ve torunlarına dinî sohbetlere gittiğini söylüyordu.

İran'daki Meşrutiyet Devrimi'ni de açıkça destekledi. Bir keresinde kadınların parlamentoya yönelik yürüyüşüne öncülük ettiği anlatılır. Bu yönüyle Zahra Hanım, İran'da kadın hakları mücadelesinin ilk isimlerinden biri sayılıyor.

Son yılları ve geride bıraktığı miras

Son yılları ve geride bıraktığı miras

Prensesin son yılları sakin geçti. Hayatının bu bölümünü yazmaya, okumaya ve çok sevdiği torunu Taj-Iran'ı büyütmeye adadı. Kızı Tuvan ed-Devle'nin yanında yaşadı ve 25 Ocak 1936'da Tahran'da hayatını kaybetti. Mezarı Zahirüddevle Mezarlığı'nda bulunuyor.

El yazısıyla kaleme aldığı anıları ölümünden uzun yıllar sonra yayımlanabildi. Bugün hayatı hem akademik çalışmalara konu oluyor hem de İran'da kadın haklarının tarihi anlatılırken sık sık anılıyor. Fotoğraflarıyla ünlenen prenses, aslında fikirleriyle hatırlanmayı hak ediyor.

Qajar adıyla anılan diğer kareler

Qajar adıyla anılan diğer kareler

Qajar adıyla dolaşan diğer fotoğraflara da birlikte göz atalım. Dönemin stüdyo dekorları, kıyafetleri ve pozları, o yılların saray yaşamına dair de ipuçları veriyor.

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
Yorumlar ve Emojiler Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

category/test-white Test
category/gundem-white Gündem
category/magazin-white Magazin
category/video-white Video
2007 yılında başladı medya sektörü maceram, 2009 yılında İstanbul Aydın Üniversitesi İnternet Gazeteciliği ve Yayıncılığı bölümünden mezun olunca daha da perçinlendi. Türkiye’nin en büyük medya kuruluşlarında stajyer, editör, haber müdürü ve danışmanlık gibi görevler aldıktan sonra 2022 yılından bu yana Onedio’dayım. ‘Eşik bekçiliğidir’ diye ustalarımızdan öğrendiğimiz gazeteciliğin ‘etik’ değerlerine inanarak ve sadık kalarak Türkiye ve dünya gündemini en sıcak haliyle size iletmeye çalışıyorum.
Tüm içerikleri
right-dark
category/eglence BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
1
1
1
0
0
0
0
Yorumlar Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?
Yorum Yazın