210 Yıl Önce Güneş Söndü: 1816'daki Yazsız Yıl ve Dünyayı Sarsan Hikayesi
Tarihte 'Yazsız Yıl' olarak geçen 1816, insanlığın yaşadığı en sıra dışı meteorolojik yıllardan biridir. Kuzey Amerika ve Avrupa'nın büyük bölümünde yaz aylarında bile don yaşandı, mahsul mahvoldu ve açlık dalgası kıtaları vurdu. Peki bu tablonun arkasında ne vardı? Cevap, dünya genelinde 2.300 kilometre uzakta, Endonezya'daki bir yanardağın tarihin kaydettiği en büyük patlamalarından biriydi.
10-11 Nisan 1815'te Tambora Yanardağı, bilinen tarihin en güçlü volkanik patlamasını gerçekleştirdi.
Sumbawa Adası'nda yaşanan bu patlama, Krakatoa'nın on katı büyüklüğünde olduğu tahmin edilen ve dünyanın neredeyse her yerinden duyulabilecek bir şiddet taşıyordu. U.S. Geological Survey (USGS) verilerine göre patlama, atmosfere yaklaşık 150 kilometre küp volkanik materyal ve devasa miktarda sülfür dioksit gazı fırlattı. Bu gaz, stratosfer katmanında milyonlarca ton sülfat aerosolüne dönüştü ve güneş ışığını geri yansıtarak küresel sıcaklıkları ortalama 0,4 ila 0,7 derece düşürdü. Meteorolojik açıdan küçük görünen bu rakam, tarımsal sonuçlar açısından yıkıcıydı.
Dünyada Neler Yaşandı?
1816 yazında New England'da (ABD) Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında kar yağdı. Pennsylvania'da Haziran ortasında buz dondu; Missouri'de mevsimin ortasında ateş yakıldı. Avrupa'da da tablo farklı değildi: İrlanda ve Almanya'da tahıl hasatları yüzde ellinin üzerinde geriledi. Doğu Asya'da, özellikle Çin'de beklenmedik soğuk dalgaları pirinç tarlalarını harap etti. Tarihçi Gillen D'Arcy Wood, 2014 yılında yayımladığı 'Tambora: The Eruption That Changed the World' kitabında bu dönemde yüz binlerce kişinin açlık ve salgın hastalıktan hayatını kaybettiğini belgeliyor. Kimi tahminler bu rakamı iki yüz binin de üzerine çıkarıyor.
Felaketten Doğan Eserler
Şaşırtıcı bir biçimde 1816'nın karanlık yıl havası, sanat dünyasına ölümsüz eserler kazandırdı. Mary Shelley, o yıl yazının gelmediği bulanık bir Cenevre gölü kenarında arkadaşlarıyla birlikte kapalı kalan ve 'korku hikayesi yazma' yarışması sırasında ilham alan genç bir yazardı; o süreçte 'Frankenstein' doğdu. Lord Byron aynı dönemde 'Karanlık' (Darkness) başlıklı kasvetli şiirini kaleme aldı. Ressam J.M.W. Turner'ın alışılmadık kırmızı-turuncu batı güneşi tablolarının da aynı yıllara ait olduğu ve bunların atmosferdeki volkanik tozun oluşturduğu optik etkiden beslendiği düşünülmektedir.
Tarih Tekerrür Edebilir mi?
Volkanologlar, benzeri büyüklükte bir patlamanın gelecekte de yaşanabileceğini söylüyor. Yellowstone süper yanardağı ya da Endonezya'daki aktif volkanik kuşak, bu bağlamda bilim insanlarının izleme listesinin başında yer alıyor. Smithsonian Institution'ın Global Volcanism Program birimi, dünya genelinde 1.350'den fazla aktif ya da potansiyel aktif yanardağı sürekli olarak izliyor. 1816 deneyimi, tek bir volkanik olayın küresel iklimi, tarımı, ekonomiyi ve hatta edebiyatı nasıl kökten sarsabileceğini gösteren en çarpıcı tarihsel kanıtlardan biri olmaya devam ediyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir:
Yol Yapımında Yeni Dönem Başladı: Kırık Cam Şişelerden Asfalt Yapacaklar
Bu Çiçeğin Yağı Altınla Yarışıyor: Litresi 269 Bin TL'yi Aştı
Temizlik Bezlerini Renklerine Göre Ayırmayanlar Yandı
Yorum Yazın