KİTAP

Bireysel ve toplumsal yaşananlarının hissettirdiği ile bir şiir yazmayı denedim. Bu şiirin içinde yer alan temaları ve anlamlarını hissedemeyeceğini düşündüğüm için yapay zeka tarafından nasıl yorumlanacağı merak ettim. Ben de ChatGPT’ye beni yorumlaması için şiirimi gönderdim. Önce şiiri aşağıya bırakıyorum sonra da yapay zekanın yorumlarını ve aramızda geçen sohbetimizi olduğu gibi aktarıyorum. Benim tarafımdan seslendirilmiş haliyle dinlemek isterseniz yazının en sonundaki linkten de dinleyebilirsiniz.

Almanya Der Spiegel dergisi, 1925 ila 2025 yıllarının en iyi 100 romanı listesini yayımladı. Avrupa'nın en yüksek tirajlı haftalık dergilerinden biri olan Der Spiegel, kapağında Zülfü Livaneli'nin Engereğin Gözü romanına yer verdi. Listede yerini alan roman 39 ülkeden seçilen son 100 yılda edebiyat tarihine iz bırakan 100 roman arasına girdi. 17. yüzyıl Osmanlı'sında geçen psikolojik romanın konusu da dikkat çekti. Peki, Zülfü Livaneli'nin Engereğin Gözü romanının konusu nedir, ne zaman yayınlandı? İşte, detaylar...

Bir atölyenin loş ışığında, fırçalar renklerle fısıldaşırken, tuvaller sessiz çığlıklarını bekler. Sanat, zamanın duvarlarını aşan bir dil konuşur; bazen bir lekenin içinde saklı bir hüzün, bazen bir çizginin ucunda tutkulu bir isyan. Ressamlar, bu dilin şairleridir. Onların paletlerinde hayat bulur gökyüzünün mavisi, toprağın sıcaklığı, insan ruhunun derin çatlakları… İşte bu kitaplar, o şairlerin izini sürmek için açılan kapılar. Her biri, bir resmin arkasındaki nefesi, bir fırça darbesindeki titreyişi, renklerin dansına eşlik eden hikâyeleri anlatıyor. Sizi, Devrim Erbil’in geometrik şiirlerinden Van Gogh’un çılgın yalnızlığına, Frida’nın acıyla örülmüş tuvalinden Leonardo’nun dehasının labirentlerine uzanan bir yolculuğa davet ediyoruz. Çünkü sanat, yalnızca gözle görülmez; kalbinizin sesini dinleyerek okunur.

Büyücüler, süpürgeler, yılan dilleri derken aslında kendi karanlıkları ile nasıl yüzleşeceğini, nefsini nasıl kontrol edeceğini, gücün ne olduğunu öğrendi bu çocuklar fantastik dünyanın satır altlarında. Harry Potter sırlar odasında, kendine dair bilinmezlerle yüzleşirken aslında parçası olduğu topluluğun düşmanı olan bir genetiğe sahip olduğunu keşfetti by kuşak. Bunu diğerlerinden saklamak isterken, hali hazırda tarafı olduğu topluluğa yararlı bir şekilde kullanmanın yolunu öğrendi. Belki de büyücülük yolunda attığı en önemli adım da bu oldu. Gücünü genetik olarak yüklenen şekli ile değil, olduğu kişinin yolunda kullanmayı seçmesi; bahşedilenden ve vaat edilenden daha büyük bir güç kazanmasına sebep oldu; bu güç benliğinin gücüydü.

Tarihe dönüp baktığınızda çoğu zaman büyük savaşlar, krallar, antlaşmalar görürsünüz fakat gözden kaçan, küçücük gibi görünen ve devasa anlamlar taşıyan detaylar da vardır. Mesela 1551 yılında Portekiz Kralı III. João, kuzeni Roma Germen İmparatoru II. Maximilian’a hediye olarak bir fil gönderir. Evet, bildiğiniz anlamda bir fil. Koca gövdeli, sessiz, ağırbaşlı bir hayvan. Lizbon’dan yola çıkar ve Viyana’ya kadar yürütülür.Tarihin dipnotu gibi görünen bu olay, Nobel ödüllü yazar José Saramago’nun zihninde büyür, ironik ve derinlikli bir romana dönüşür. Bu romanın Filin Yolculuğu olarak bilinir.Saramago’nun diğer kitaplarını bilenler için bu şaşırtıcı bir hamle değildir. Körlük, Kopyalanmış Adam, Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş gibi romanlarında olduğu gibi burada da mesele sadece olaylar değil; insanın düşünce biçimi, toplumsal yapının absürtlüğü ve görünürlük arzusudur.Belki de bu kitap, onun en sade görünen ve aynı anda en dolaylı anlatı taşıyan eseridir.