Zeki İnsanları 'Daha Zeki' İnsanlardan Ayıran En Büyük Özellik
Sosyal medyada sıkça dolaşan bir iddia var: Gerçekten zeki insanları sıradan zekilerden ayıran şey, kendi önyargılarını fark edebilmeleri. Yani bir konuda ne düşünmek istediğiyle verilerin ne dediğini birbirinden ayırabilmek.
Kulağa doğru geliyor. İnsanın kendi kör noktalarını görebilmesi, olgunluğun da zekanın da makul bir tanımı gibi duruyor.
Ama bu konuyu ölçen araştırmacılar tam olarak bunu bulmadı. Buldukları şey daha ilginç: Zihinsel yetkinlik arttıkça insanın 'ben diğerlerinden daha tarafsızım' inancı da büyüyor. Üstelik bu inanç, kişinin gerçekten daha tarafsız olduğu anlamına gelmiyor.
İşte, 'daha' zeki insanları zeki insanlardan ayıran o özellik!
Kaynak: YourTango
İddia Şuydu: "Zekiler Ne Düşünmek İstediğiyle Doğruyu Ayırabilir"
İddianın kaynağı, TikTok'ta popüler videolar yayınlayan Jack adlı bir kullanıcı. Ayrımı şöyle kuruyor: Bir grup insan zeki, zeki olduğunu da biliyor ama kendi önyargısının ötesini göremiyor. Bir de kendi zekasının farkında olan, önyargıları olduğunu kabul eden ve bilgi yerine önyargısını seçtiği anı fark edebilen insanlar var. İkinci gruba 'daha zeki' grup diyebiliriz.
Devamında verdiği örnek daha da inandırıcı: 'Bir konuda sağlam akıl yürüten birini düşünün; vardığı sonuç muhtemelen varmak istediği sonuç değildi ama en mantıklı olanıydı.' Ona göre bu tavır, 'doğru görüş bu olmalı' diye peşinen bir pozisyon almaktan çok daha saygıdeğer.
Buradaki mantık kusursuz görünüyor. İnsan önyargılıdır, önyargısını doğruyla karıştırıp mutlak gerçekmiş gibi savunur — zeki insan bu tuzağa düşmez, eldeki bilgiye bakıp yanıldığını kabul eder.
Tek sorun şu: Bilim bu tabloyu doğrulamıyor.
Araştırmanın Bulduğu Şey Daha İlginç: "Önyargı Kör Noktası"
Konuyu doğrudan ölçen çalışma, Richard West, Russell Meserve ve Keith Stanovich'in 2012'de Journal of Personality and Social Psychology'de yayımladığı araştırma. Başlığı zaten bulguyu veriyor: 'Zihinsel yetkinlik önyargı kör noktasını azaltmıyor.'
Peki 'önyargı kör noktası' ne?
Klasik bilişsel önyargıların başkalarında kolayca görülüp kendinde görülmemesi. Yani 'insanlar genelde taraf tutar ama ben olaya nesnel bakıyorum' hissi. Araştırmacılar iki ayrı çalışmada bu kör noktayı pek çok bilinen önyargı için yeniden ürettiler.
Asıl çarpıcı kısım şu: SAT puanı, Bilişsel Yansıtma Testi, bilişsel ihtiyaç ve açık fikirli düşünme ölçekleri gibi zihinsel yetkinlik göstergelerinin hiçbiri bu kör noktayı küçültmedi. Dahası hepsi kör noktayla pozitif ilişkiliydi. Yani bu ölçeklerden yüksek puan alanların kör noktası daha büyüktü.
Burada çok kritik bir ayrım var, kaynaklarda genelde atlanıyor: Araştırma 'zeki insanlar daha önyargılıdır' demiyor. Katılımcıların gerçek önyargı testlerindeki performansı zihinsel yetkinlikle büyük ölçüde ilişkisiz çıktı. Yani zeki insanlar daha önyargılı değil; kendilerini başkalarından daha az önyargılı sanma eğilimleri daha güçlü. Herkes kadar taraflılar ama tarafsız olduklarına daha çok inanıyorlar.
Big Think'ten Tauriq Moosa bu durumu şöyle özetliyor: 'Daha zeki olmak, temelsiz görüşleri ve kötü inançları aşmakta sizi daha iyi yapmıyor. Zeki insanlar tutarsızlıklardan, hatalardan ve apaçık akıl yürütme başarısızlıklarından kendilerini içsel olarak anlatıp çıkarmakta daha beceriklidir; oysa aynı hataları yapan başkalarına muhtemelen çok eleştirel bakarlardı.'
Yani zekanın burada yaptığı şey önyargıyı engellemek değil, ona daha ikna edici bir gerekçe üretmek!
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Zeki İnsanlar Flört Ederken Zorlanıyor mu?
Sınırlarını Koruyan İnsanların En Güçlü Ortak Yönü
Yorum Yazın