Genel Kültürünüzü Katlayacak: Günlük Hayatta Kullandığımız 11 Kelimenin Şaşırtıcı Kökeni
Sabah kalkar, 'bütçe' ayarlarsınız; öğlen 'fiyasko' yaşarsınız; akşam 'gazete' okursunuz. Bu kelimelerin neden bu şekilde söylendiğini hiç düşündünüz mü? Her biri uzun bir tarihin taşıyıcısıdır: savaşlar, ticaret yolları, kültürel temaslar ve zaman zaman tesadüf.
İşte günlük dilde sıkça kullandığımız kelimelerin ilgi çekici etimolojileri...
Bütçe - Deriden Torba
Türkçeye Fransızcadan giren 'bütçe' (budget), Fransızca 'bougette'ten gelir; bu da küçük deri torba anlamındaki 'bouge' sözcüğünden türemektedir. İngiliz Hazine Bakanları, 18. yüzyılda parlamento görüşmelerine mali belgeleri içeren deri çantalarıyla gelirdi. Zaman içinde çantanın içeriği, yani mali plan, çantanın adını devraldı.
Fiyasko - Bozuk Cam Şişe
İtalyancadan gelen 'fiyasko' (fiasco), cam şişe anlamına gelen 'fiasco'dan türer. İtalyan cam ustalarının hatalı ürettikleri şişeleri atık olarak fiyasko kategorisinde değerlendirdiği söylenmektedir. Bir başka teoriye göre İtalyan tiyatrocularda 'fare fiasco' (şişe yapmak) deyimi sahne felaketi için kullanılıyordu. Her iki teorinin de kesin belgesi yoktur; ancak İtalyanca tiyatro bağlantısı daha çok kabul görmektedir.
Gazete - Küçük Para
Venedik'te 1556'da yayımlanan haber bültenlerinin fiyatı bir 'gazzetta' yani küçük bir bakır sikke idi. Yayının adı bu küçük bedeliyle özdeşleşince 'gazete' kelimesi tüm Avrupa dillerine yayıldı. Türkçeye de bu yoldan ulaştı.
Karantina - Kırk Gün
14. yüzyılda Venedik ve Ragusa (bugünkü Dubrovnik) limanları, veba salgınlarını önlemek amacıyla gelen gemilere 40 gün bekleme zorunluluğu koydu. Latince ve İtalyanca 'quaranta giorni' (kırk gün) bu uygulamanın adı oldu; 'karantina' sözcüğü buradan doğdu. Günümüz pandemi politikalarının öncüsü aynı zamanda bir kelime mirasıdır.
Robot - Zorunlu Çalışma
'Robot' kelimesi 1921'de Çek yazar Karel Čapek'in 'R.U.R.' (Rossum'un Evrensel Robotları) adlı oyunuyla dünya diline girdi (metin 1920'de yayımlandı, sahnelenmesi 1921). Çekçe 'robota' sözcüğü zorla yaptırılan çalışma, angarya anlamına gelir. Čapek, fabrika işçilerini simgeleyen bu yapay varlıklara bu ismi verirken kesinlikle endişe verici bir tablo çizmeyi amaçlamıştı.
Panik - Tanrı Pan'ın Sesi
Yunan mitolojisinde tanrı Pan, ormanlarda ve dağlarda gezinir; yüksek sesle haykırdığında insanları ve hayvanları sebebsiz korkuyla doldururdu. Yunan 'panikos' (Pan'a ait) sözcüğünden gelen 'panik', bu irrasyonel, kökenini bilmediğiniz ani korku duygusunu mükemmel biçimde özetler.
Silüet - Bir Fransız Bakanın Adı
Étienne de Silhouette, 18. yüzyıl ortasında Fransa Maliye Bakanı'ydı ve son derece tutumlu politikalarıyla tanınıyordu. Tutumlu portreciliğin en ucuz yöntemi olan gölge resimler zamanla onun adıyla anılmaya başlandı. 'Silüet' böylece hem sanat hem ekonomi tarihinin ortak mirasına girdi.
Sıfır - Arap Matematiğinin Armağanı
Türkçe 'sıfır', Arapça 'sifr' (boş) sözcüğünden gelir. Hint matematiğinde geliştirilen sıfır kavramı İslam dünyası aracılığıyla Avrupa'ya ulaştı. İngilizce 'zero' da aynı kökten İtalyanca 'zero' üzerinden aktarılmıştır. Bir sayının 'hiçliği' temsil etmesi matematiksel bir devrimdi.
Kaos - Yunanlıların Başlangıcı
Yunan mitolojisinde Kaos, yaratılıştan önce var olan sonsuz boşluktu; düzensizlik değil, yokluktu. Aristoteles ve Hesiodos bu kavramı farklı yorumlarken zaman içinde 'düzensizlik' anlamı öne çıktı. Bugün kullandığımız 'kaos' hem kozmolojik hem psikolojik bir mirası taşımaktadır.
Banka - Uzun Tahta Sıra
Orta Çağ İtalya'sında para değiştiriciler uzun tahtalar (İtalyanca: banco) üzerinde işlem yapıyordu. Bir değiştirici iflas ederse tahta kırılırdı; bu törenden 'banca rotta' (kırık tahta) yani 'bankrot' sözcüğü doğdu. 'Banka' da bu tahta sıraların mirasıdır.
Şampanya - Bir Fransız Bölgesi
'Şampanya' (champagne) Fransa'nın Champagne bölgesinden gelir. Bölge adı Latince 'campus' (ova, düz arazi) köküne dayanmaktadır. Bugün 'şampanya' hem içeceği hem de büyük bir kutlamayı sembolize etmektedir; kelimenin yolculuğu tam anlamıyla coğrafyadan kültüre uzanan bir köprüdür.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir:
Psikologlar Açıkladı: Kronik Yalancıların Kullandığı 10 Cümle
Yorum Yazın