Psikologlar Sohbetten Sonra 'Yanlış Bir Şey mi Dedim?' Diye Düşünenleri Uyarıyor
Bir davetten, iş yemeğinden ya da arkadaş buluşmasından eve dönüp yatağa uzandığınızda konuşmanın her anı yeniden gözünüzün önüne mi geliyor? 'O espriyi yapmasam mıydı?', 'Çok mu konuştum?' gibi sorular saatlerce, bazen günlerce peşinizi bırakmıyorsa bunun psikolojide bir karşılığı var. Uzmanlara göre bu döngü, karşımızdakinin bizi gerçekte nasıl gördüğünü de çarpıtıyor. Üstelik farkında olmadan ilişkilerimizi yıpratabiliyor.
Kaynak: Verywell Mind
Kaygılı kişiler bir hafta sonra bile sohbeti kafalarında çeviriyor
Psikolojide bu duruma 'olay sonrası işleme' deniyor. Sosyal kaygıyı açıklayan en bilinen modellerden birini geliştiren David Clark ve Adrian Wells'e göre kaygılı kişiler bir ortamdan ayrıldıktan sonra yaşananları en ince ayrıntısına kadar gözden geçiriyor. Bu sırada akılda kalan şey keyifli anlar değil, gergin hissedilen ve hata yapıldığı düşünülen saniyeler oluyor.
İngiltere'deki Southampton Üniversitesi'nden araştırmacıların Behaviour Research and Therapy dergisinde yayımlanan çalışması bu döngüyü yakından izledi. Katılımcılar daha önce hiç tanımadıkları biriyle sohbet etti, ardından kendi performanslarını puanladı. Bir hafta sonra ikinci bir sohbet yapacakları söylenen katılımcıların o hafta boyunca ilk konuşmayı ne sıklıkla düşündükleri de kaydedildi.
Sosyal kaygısı yüksek olan grup sohbet sırasında daha gergin hissetti, kendi performansını gerçekte olduğundan daha kötü değerlendirdi ve sonraki günlerde konuşmayı çok daha sık zihninde canlandırdı. Kafada yapılan bu tekrarlar ne kadar olumsuzsa, kişinin kendine verdiği not da bir hafta sonra o kadar düşük kaldı.
Psikologlar bu tabloyu 'beğenilme açığı' ile ilişkilendiriyor. 2018'de yapılan bir araştırma, insanların sohbet ettikleri kişilerin kendilerinden ne kadar hoşlandığını sistematik olarak küçümsediğini göstermişti. Kaygı ise bu açığı daha da büyütüyor.
Yakınlarına sürekli "İyi miydim?" diye sormak da bu döngünün parçası
Harvard Tıp Fakültesi'nde eğitmen olan klinik psikolog Natalie Dattilo-Ryan'a göre sosyal kaygı yalnızca kafada kurmakla sınırlı kalmıyor. Kişi zamanla yakınlarına 'İyi miydim?', 'Benden hala hoşlanıyor musun?' gibi soruları tekrar tekrar sormaya başlayabiliyor. Uzmanlar buna onay arama davranışı diyor.
Alınan cevap kısa süreliğine rahatlatıyor ama kaygı çok geçmeden geri dönüyor ve bir sonraki buluşmanın ardından aynı soru yeniden soruluyor. Dattilo-Ryan'a göre bu durum bir süre sonra karşı tarafı da yoruyor ve ilişkiye gölge düşürüyor.
Adelphi Üniversitesi'nden psikolog Deborah Serani ise beynimizin sosyal ortamlarda doğru yaptıklarımızdan çok yanlış yaptığımızı düşündüğümüz anlara odaklandığını hatırlatıyor. Karşımızdaki kişi ne hissettiğini açıkça söylemediğinde de bu boşluğu çoğunlukla olumsuz bir yorumla dolduruyoruz. Serani'ye göre bu aşırı odak, gerçekçi olmayan bir öz eleştiriye kapı aralıyor.
Kafada kurulan senaryo zamanla gerçeğe dönüşebiliyor
Birinin bizi sevmediğine inanarak bir ortama girdiğimizde daha tedirgin ve kapalı davranıyoruz. Dattilo-Ryan bunu kendini gerçekleştiren kehanete benzetiyor: Mesafeli tavrımız insanları farkında olmadan uzaklaştırıyor, biz de bunu 'Zaten beni sevmiyorlardı' düşüncesinin kanıtı sayıyoruz. Oysa arkadaşınızın buluşmadan erken kalkmasının nedeni ertesi sabahki toplantısı bile olabilir.
Uzmanın önerisi döngüyü adım adım kırmak. İlk adım onay sorularını yavaş yavaş azaltmak ve rahatlamayı dışarıda değil kişinin kendini kabulünde aramak. İkincisi ise kaygı yüzünden kaçınılan ortamlara bilerek adım atmak. Dattilo-Ryan'a göre olmak istediğimiz rahat ve özgüvenli kişiymiş gibi davrandıkça bu durumların üstesinden gelebildiğimizi görüyor, kendimize bakışımızı da buna göre değiştiriyoruz.
Serani de kendini başkalarıyla kıyaslamayı bırakmanın ve kusurlarla barışmanın, karşımızdakinin aklından geçenleri tahmin etme ihtiyacını azalttığını söylüyor. Bir dahaki sefere eve dönüp konuşmayı yeniden oynatmaya başladığınızda araştırmaların vardığı sonucu hatırlamak iyi bir başlangıç olabilir: Bir sohbetin ardından çoğumuz sandığımızdan daha fazla seviliyoruz.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Psikologlar Sosyal Kaygıyı Gizlice Büyüten Alışkanlıkları Açıkladı
Yorum Yazın