Neden Türkçe Soldan Sağa Yazılırken Bazı Diller Sağdan Sola veya Yukarıdan Aşağı Yazılıyor?
Şu anda bu satırları soldan, sağa doğru okuyorsunuz. Fakat ben Arapça yazan birisi olsaydım, bu satırları sağdan sola doğru okuyacaktınız. Hatta geleneksel Çince yazıyor olsaydım, yukarıdan aşağıya doğru okuyacaktınız. Peki bunun sebebini hiç merak ettiniz mi?
Neden bazı diller soldan, bazıları sağdan, bazıları da yukarıdan yazılıyor?
Türkçe, İngilizce, Almanca... Günümüzde birçok dil soldan sağa doğru yazılıyor.
Bugün internetin, küresel ticaretin ve modern dünyanın baskın yazı yönü olan soldan sağa akış, birçok ülkenin ortak tercihi.
Örneğin:
Türkçe: Göktürk ve Uygur dönemlerinde farklı yönleri denemiş olsak da, 1928'den beri Latin alfabesiyle soldan sağa yazıyoruz.
İngilizce, İspanyolca, Almanca (Latin Alfabesi): Dünyanın en yaygın kullanılan alfabe sistemine sahip, Avrupa kökenli diller uzun yıllardır bu yazı sistemini kullanıyor.
Rusça (Kiril Alfabesi) ve Yunanca: Batı medeniyetinin ve Doğu Avrupa'nın temelini oluşturan diller, yine soldan sağa akan sistemleri kullanıyor.
Peki Neden Soldan Sağa Yazılıyorlar?
Zaman geçtikçe insanlık taşları yontmaktan sıkıldı ve daha hafif malzemeler aramaya başladı. Önce parşömenler, ardından Çinlilerin icat ettiği kağıt ve tabii ki mürekkep devreye girdi.
İşte kırılma noktası tam da burası!
Sağ elini kullanan bir insan, mürekkepli bir kamış veya kalemle sağdan sola doğru yazmaya çalışırsa ne olur? Sağ eli, az önce yazdığı ve henüz kurumamış olan ıslak mürekkebin tam üzerine sürünür. Sonuç: Sayfa berbat bir mürekkep lekesine döner, yazarın eli kapkara olur ve yazı okunmaz hale gelir.
Antik Yunanlar ve Romalılar bu sinir bozucu problemi fark ettiler. Çözüm basitti: Yazıyı soldan sağa doğru akıtmak! Böylece sağ el, kağıdın henüz yazılmamış olan temiz ve kuru kısmında ilerliyor, yazılan kelimeler ise elin arkasında güvenle kuruyordu.
Solaklar için sinir bozucu olsa da sağ elini kullanan çoğunluk için bu tam bir devrimdi.
Arapça, İbranice, Farsça... Sağdan sola doğru yazılan diller.
Günümüzde dünya nüfusunun önemli bir kısmı, sayfayı sağdan sola doğru kullanıyor. Bu kategorinin en popüler üyeleri şu şekilde:
Arapça: Afro-Asyatik dil ailesine mensup, dünyada 400 milyondan fazla insanın konuştuğu, hat sanatıyla büyüleyen ve harflerin birbirine zincirlenerek yazıldığı dil.
İbranice: Afro-Asyatik ailenin bir diğer üyesi olan, İsrail'in resmi dili. Kendine has köşeli ve karakteristik bir alfabesi var.
Farsça ve Urduca: Arap alfabesinden türemiş modifikasyonlar kullanan, Orta ve Güney Asya'nın en şairane dillerinden ikisi.
Peki Neden Sağdan Sola Yazılıyorlar?
Her şey kağıttan ve mürekkepten çok önce, insanlığın elinde sadece çekiç, keski ve taş tabletler varken başladı.
Antik dönemde (örneğin Fenikeliler zamanında) bir metin yazmak demek, aslında taşa yazı kazımak demekti. İnsanların çok büyük bir kısmı sağ elini kullandığı için, fiziksel olarak en rahat pozisyon şuydu: Sol elle keskiyi (çiviyi) tutmak, sağ elle de çekici vurmak.
Şimdi gözünüzde canlandırın: Sağ elinizle çekiç vururken, sol elinizdeki keskiyi her vuruştan sonra milim milim hareket ettirmeniz gerekir. Keskiyi sağa doğru itmeye çalışırsanız kendi elinizi ve vurduğunuz yeri görmekte zorlanırsınız. Ancak keskiyi sola doğru kaydırırsanız, görüş alanınız tamamen açık kalır ve kas gücünüzü çok daha verimli kullanırsınız. İşte bu pratik taş ustalığı refleksi, yazı yönünü sağdan sola olarak tarihe kazıdı.
Yukarıda bahsettiğimiz gibi, mürekkep kullanımında ise tam tersi bir durum geçerliydi.
Her şeyi anladık da neden dikey şekilde yazı yazılıyor?
Doğu Asya yüzyıllar boyunca bambaşka bir estetik anlayışıyla yukarıdan aşağıya doğru yazı yazdı.
Geleneksel Çince: Dünyanın en eski ve kesintisiz yazım sistemlerinden biri. Kelimeler harflerden değil, fikirleri temsil eden logogramlardan (karakterlerden) oluşur.
Japonca ve Korece: Geleneksel dönemlerinde Çin yazı sisteminden derinden etkilenen ve yapısal olarak dikey yazıma uyum sağlayan diller.
Peki Neden Yukarıdan Aşağıya Yazılıyorlar?
Buradaki sırrımız ise kağıdın henüz tam olarak yaygınlaşmadığı dönemde Çin'de kullanılan ana malzeme: Bambu şeritler.
Eski Çinliler, ağaç gövdelerinden veya bambulardan ince, uzun ve dar şeritler keserlerdi. Bu şeritler o kadar dardı ki, üzerine yan yana iki kelime yazmak imkansızdı. Bu yüzden doğal olarak yukarıdan aşağıya doğru yazmaya başladılar.
Peki, bir dikey sütun bittiğinde neden sol tarafa geçiyorlardı da sağa geçmiyorlardı? Yanıt yine ergonomide saklı: Yazıcı sol eliyle uzun bambu rulosunu tutup açarken, sağ elindeki fırçayla yukarıdan aşağıya yazıyordu. Yazdıkça ruloyu sol eliyle sola doğru açmak, metni sağdan sola doğru biriktirmeyi çok daha kolay kılıyordu.
Günümüzde gazete manşetleri, mangalar (Japon çizgi romanları) ve edebi eserler hala bu geleneksel dikey yöntemi korusa da; akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve klavyeler yüzünden bu diller de artık günlük hayatta bizim gibi soldan sağa ve yatay yazılmaya başlandı. Teknoloji geleneği birazcık bozdu anlayacağınız!
Dillerin yönü, tamamen atalarımızın o an ellerinde tuttukları malzemelerle verdikleri hayatta kalma ve pratiklik mücadelesinin bir sonucu.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bayramda Trafik Oluşmasına Neden Olan Asıl Sebep: El Farol Bar Problemi
Dünyanın En Uzun "Boynuna" Sahipler: Kayan Kabilesi'nin Zürafa Kadınları
Yorum Yazın