Kültürünüze Kültür Katıp İnsan Vücudunu Yeniden Keşfetmenizi Sağlayacak 14 İlginç Gerçek
Her gün içinde yaşıyoruz ama vücudumuzun bazı huyları hâlâ şaşırtıcı! Uykuya dalarken patlama sesi duyan beyinden yaş aldıkça uzayan kulaklara kadar bilimin doğruladığı 14 gerçeği derledik. Popüler listelerde dolaşan mitleri ayıklayıp yalnız kaynağı olan bilgileri bıraktık. Buyurun, beraber bakalım! 👇
1. Midemiz, kendi asidine karşı sürekli bir kalkanla korunuyor.
Mide asidi yediklerimizi parçalayacak kadar güçlü. Mide duvarını ise yüzey hücrelerinin salgıladığı mukus ve bikarbonat koruyor, bu ikili hücrelerin hemen üstündeki ortamı nötre yakın tutuyor. Sık dolaşan 'saat başı mukus salgılıyoruz' ayrıntısı doğru değil, koruma sürekli işliyor ve yıpranan hücreler de hızla yenileniyor.
2. Bazı insanlar uykuya dalarken ya da uyanırken kafalarının içinde patlama sesi duyuyor.
Adı kulağa korkunç gelse de 'patlayan kafa sendromu' zararsız bir uyku bozukluğu. Ses gerçek değil, çoğu zaman silah sesi ya da kapı çarpması gibi algılanıyor ve acı vermiyor. Washington State Üniversitesi'nin 2015'teki çalışmasında üniversite öğrencilerinin yüzde 18'i bunu en az bir kez yaşadığını söylemiş. 😮
3. Beyin sapının bir bölümü zarar görürse kişi tamamen bilinçliyken vücudunda kilitli kalabiliyor.
Buna 'kilitlenme sendromu' (locked-in) deniyor ve çoğunlukla beyin sapındaki ponsu etkileyen felçten kaynaklanıyor. Kişi düşünüp duyabiliyor ama konuşamıyor, kollarını ve bacaklarını oynatamıyor. Pek çok hasta yalnızca göz hareketleriyle, özellikle yukarı-aşağı bakarak iletişim kurabiliyor.
4. Bağışıklık sistemimiz bazen yanlışlıkla kendi vücudumuza saldırıyor.
Normalde mikroplarla savaşan bu sistem, bir hata sonucu sağlıklı doku ve organları tehdit sanabiliyor. Bilim insanları bu şekilde ortaya çıkan 80'i aşkın otoimmün hastalık tanımlamış. Tip 1 diyabette pankreas, romatoid artritte eklemler hedef oluyor.
5. Ağlarken burnumuzun akmasının sebebi gözyaşlarımız.
Gözyaşı, göz kapaklarının iç köşesindeki minik deliklerden gözyaşı kanalına, oradan da burun boşluğuna akıyor. Ağladığımızda gelen fazla gözyaşı burundaki mukusla karışıp dışarı taşıyor. Göz damlası damlattıktan sonra boğazımızda tadını almamızın nedeni de bu kanal.
6. Esnerken çenemiz yerinden çıkabiliyor.
Ağzı çok geniş açmak, çene ekleminin yerinden çıkmasının bilinen nedenlerinden biri. İngiltere'deki NHS hastanelerinin hasta broşürleri, esneme sırasında riski azaltmak için çeneyi elle desteklemeyi ve ağzı fazla açmamayı öneriyor. Çene kilitlenirse kendiniz yerine oturtmaya çalışmayın, bir uzmana danışın.
7. Beyin hücreleri oksijensiz kaldıktan sonra 5 dakika dolmadan ölmeye başlıyor.
Sık dolaşan 'beyin oksijensiz 5-10 dakika daha yaşar' bilgisi fazla iyimser. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin MedlinePlus sayfasına göre bazı beyin hücreleri oksijen kesildikten sonraki 5 dakika içinde ölmeye başlıyor. Oksijensizlik uzadıkça kalıcı hasar ve ölüm riski hızla artıyor.
8. Gözlerimiz bağışıklık sisteminden büyük ölçüde saklanıyor.
Gözün iç dokuları, kan-retina bariyeri sayesinde vücudun geri kalanındaki bağışıklık hücrelerinden ayrı tutuluyor. Bilim buna 'bağışıklık ayrıcalığı' diyor. Ağır bir göz yaralanmasında bu bariyer aşılırsa, nadir de olsa bağışıklık sistemi iki göze birden saldırabiliyor. Bu tabloya sempatik oftalmi deniyor. 👀
9. Yaş aldıkça kulaklarımız uzuyor.
1995'te BMJ'de yayımlanan çalışmada 30-93 yaş arası 206 kişinin kulakları ölçüldü ve kulak boyunun yaşla birlikte yılda ortalama 0,22 milimetre arttığı görüldü. Japonya ve İtalya'daki sonraki araştırmalar da benzer bir eğilim buldu. Bunun kıkırdağın büyümesinden mi yoksa yaşla gevşeyen deri ve yer çekiminden mi kaynaklandığı ise hâlâ tartışmalı.
10. Sabah uyandığımızda akşama göre biraz daha uzunuz.
Gün boyunca ayakta durup hareket ettikçe omurlar arasındaki diskler yük altında sıvı kaybedip inceliyor. Gece uzanınca diskler yeniden sıvı çekiyor ve sabah boyumuz geri geliyor. Araştırmalar sabahla akşam arasındaki farkın genellikle 1-2 santimetre olduğunu gösteriyor. 📏
11. Aynı anda hem nefes alıp hem yutkunamıyoruz.
Her yutkunmada beyin sapı solunumu bir anlığına durduruyor, gırtlak yükselip gırtlak kapağı soluk borusunun girişini kapatıyor. Yutkunma apnesi denen bu kısa duraklama, yiyeceğin ve suyun nefes borusuna kaçmasını önlüyor. Yemek yerken konuşunca öksürüğe boğulmamızın nedeni de bu düzenin bozulması.
12. Dil izi de parmak izi gibi kimlik tespitinde kullanılabilir.
Hong Kong Politeknik Üniversitesi'nin de aralarında bulunduğu araştırma ekipleri dilin şekli ve yüzey dokusunu biyometrik kimlik olarak inceliyor. Küçük örneklemlerle yapılan çalışmalarda kişileri yüzde 97'ye varan doğrulukla ayırt eden sonuçlar alınmış. Yine de dil izinin parmak izi kadar kesin biçimde kişiye özgü olduğu henüz büyük ölçekte kanıtlanmış değil.
13. Her gün yarım litreyle bir buçuk litre arasında tükürük üretiyoruz.
Kişiye ve güne göre değiştiği için 'günde şu kadar mililitre' diye tek bir rakam vermek zor. Tükürüğün büyük kısmını kulak altı, çene altı ve dil altı bezleri üretiyor. Uykuda üretim belirgin biçimde azalıyor, yemek görünce ya da çiğnerken ise kat kat artıyor. 💧
14. Ve son olarak, yüzümüzde yaklaşık 20 bin gözenek var.
Dermatologların sık verdiği tahmine göre yüzümüzde 20 bin civarında, tüm vücudumuzda ise milyonlarca gözenek bulunuyor. Bu rakam tek tek sayılarak bulunmuş değil, bir tahmin. Gözenek yoğunluğu da kişiden kişiye değişiyor. Yani bir dahaki ayna karşısında gözeneklerinize biraz daha anlayışla bakabilirsiniz. 😄
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!


Yorum Yazın