“Kömür ve Gaz Olmadan Elektrikler Kesilir” Diyenlerin Bilmesi Gereken 8 Gerçek
Sık sık duyduğumuz bir şey var: “Fosil yakıtlardan, kömürden ve gazdan vazgeçersek ışıklar söner, sanayi durur, modern yaşam felç olur.”
Bu argüman ilk bakışta pratik ve korkutucu gelse de aslında enerji krizi ve üretiminin arkasını keşfetmek gerekiyor. Asıl tehlike kömürden çıkmak değil, tam tersi kömür kullanmaya devam etmek. Gelin birlikte bu enerji dönüşümünün arkasındaki dünyaya bakalım.
1. 1,5°C artık hukuki bir zorunluluk.
'Kömür ve gaz olmadan yapamayız' diyenlerin gözden kaçırdığı en büyük değişim küresel hukuk düzleminde yaşandı.Uluslararası Adalet Divanı’nın yayımladığı tarihi danışma görüşü, Paris Anlaşması'ndaki 1,5°C küresel ısınma sınırını devletler için yalnızca politik bir niyet beyanı değil, birincil hedef ve bağlayıcı bir yasal zorunluluk olarak kabul etti. Divan, iklim değişikliğini varoluşsal bir tehdit olarak tanımlayarak emisyon azaltım sorumluluğunun uluslararası hukuk kapsamında bağlayıcı olduğunu net bir şekilde ortaya koydu. Yani fosil yakıtlara sarılmak artık sadece ekonomik bir risk değil, hukuki bir ihlal anlamına geliyor.
2. En iyi sernayoda bile 1,8°C'yi zorluyoruz.
Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın yayımladığı Limiting Oversight raporu ve Guardian’ın da dikkat çektiği güncel analizler, mevcut politikalarla bile en iyimser senaryoda küresel ısınmanın 1,8°C’ye merdiven dayayacağını gösteriyor. Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sıcaklık artışı sanayi öncesi döneme kıyasla 1,37°C'ye ulaştı. 2016-2025 on yıllık ortalaması ise 1,26°C olarak ölçüldü. Mevcut artış hızıyla 2030-2052 arasında 1,5°C eşiğini aşma riskimiz çok yüksekken, 'kömür ve gazla devam edelim' demek ateşe körükle gitmekten başka bir şey değil.
3. Elektrik üretiminde birinci kaynak kömür fakat bu kömürün de üçte ikisi ithal.
Türkiye'nin elektrik üretiminde kömür hâlâ %34 ile birinci paya sahip. Ancak buradaki en büyük yanılgı, bu kömürün yerli ve milli olduğu söylemi. Üretilen bu kömürün yaklaşık üçte ikisi ithal kömürden karşılanıyor. Yani enerji güvenliğimiz ve cari açığımız, dışa bağımlı olduğumuz kirli bir fosil yakıta endekslenmiş durumda. Yerli linyit kaynaklarımız ise düşük kalorifik değerleri nedeniyle hem verimsiz hem de artan elektrik talebini karşılamaktan çok uzak.
4. Güneş ve rüzgar varken kömür elektriği daha pahalı.
Piyasa matematiği kömürün defterini çoktan dürdü. Güneş ve rüzgar santrallerinin kurulum maliyetleri son yıllarda dramatik şekilde geriledi. Güncel piyasa koşullarında, güneş ve rüzgarla üretilen elektrik maliyeti ile karşılaştırıldığında, kömürlü termik santraller elektriği 1,4 ila 1,7 kat daha pahalı üretiyor. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de özel sektör artık yeni kömür yatırımı yapmıyor çünkü kârlı değil.
5. İngiltere'de 142 yıllık kömür dönemi kapandı.
'Kömürsüz lamba yanmaz' fikrinin en net çürütüldüğü yer Sanayi Devrimi'nin beşiği olan İngiltere. Ülke, 2015’te başlattığı planlı bir dönüşüm süreciyle ekonomisini ve toplumunu hazırlayarak, 142 yıllık kömürden elektrik üretim dönemini 2024’te tamamen sonlandırdı. Enerji içindeki payı %2'lere düşen kömür için bu kaçınılmaz son, doğru bir planlamayla geçiş maliyetlerinin artmadan başarılabileceğinin en büyük kanıtı.
6. Kömürün ardında gizli bir fatura var.
Kömür ve gaz sadece enerji üretmiyor; aynı zamanda devasa bir insani ve ekonomik yıkım faturası kesiyor. Türkiye’deki kömürlü termik santral bölgelerinde yapılan araştırmalar, kirletici toz ve cıva gibi zehirli gazların yol açtığı hava kirliliğinin kümülatif sağlık etkisinin yaklaşık 200.000 erken ölüme ve KOAH, kalp rahatsızlıkları gibi hastalıklar nedeniyle 320 milyar Euro tedavi maliyetine ulaştığını gösteriyor. Üstelik Dünya Sağlık Örgütü kriterlerine göre Türkiye'de havası tam anlamıyla temiz olan tek bir şehir dahi bulunmuyor.
7. 2025'in küresel afet faturası 260 milyar dolar
Fosil yakıtların tetiklediği iklim krizi; kuraklık, aşırı sıcak dalgaları ve selleri katbekat artırıyor. 2025 yılında dünya genelindeki afetlerin ekonomik faturası 260 milyar dolar olarak gerçekleşti. Sadece aşırı sıcaklar 25.000'den fazla can kaybına yol açtı. Türkiye’de de tarım bölgelerinde yaşanan ani zirai donlar, düzensiz yağışlar ve dolu olayları milyonlarca dolarlık rekolte kayıplarına ve gıda enflasyonuna doğrudan zemin hazırlıyor.
8. Temiz enerjiye yatırım yapmak 1 dolar harcayıp 4 dolar kazanmaktır.
Dünya Bankası verilerine göre, iklim eylemine ve yeşil enerjiye yapılan yatırımlar başlangıç maliyetlerini katbekat aşarak 1 ABD doları başına ortalama 4 dolar fayda sağlıyor. Uluslararası Çalışma Örgütü raporuna göre Türkiye,kömür yerine yenilenebilir enerjiye ve elektrifikasyona yatırım yaparak 2030 yılına kadar GSYH’sini yılda 8 milyar dolar daha artırabilir, 300 bini aşkın yeni iş yaratabilir ve emisyonlarını %8 oranında azaltabilir. TÜSİAD raporları da yeşil ekonomik dönüşümün Türkiye'nin GSYH’sini %5,7 ila %6,6 oranında artıracağını doğruluyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!


Yorum Yazın