article/comments
article/share
Haberler
Bilge Kağan'ın Saray Şehrinin İzleri 800 Yıllık Bir Şiir Notuyla Bulundu: Uydu Görüntüsünde Surlu Kale Çıktı

Bilge Kağan'ın Saray Şehrinin İzleri 800 Yıllık Bir Şiir Notuyla Bulundu: Uydu Görüntüsünde Surlu Kale Çıktı

google-g-white cross-white onedio-o-white
Onedio’yu Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin plus-blue

Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde yaptırdığı saray şehrinin izleri, 13. yüzyıldan kalma bir şiirin dipnotu sayesinde Moğolistan'da tespit edildi. Ankara Üniversitesi'nden Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nden Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, notta verilen mesafeleri uydu görüntüleriyle karşılaştırdı ve Arhangay eyaletindeki Hotont kasabası çevresinde surlarla çevrili bir kale buldu. Yapıların Bilge Kağan dönemine ait olup olmadığı ise henüz netleşmedi.

[Kaynak: İHA]

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Bilge Kağan'ın saray şehrine dair ipucu, 13. yüzyıl şairi Yelü Zhu'nun şiir derlemesindeki bir dipnottan çıktı.

Bilge Kağan'ın saray şehrine dair ipucu, 13. yüzyıl şairi Yelü Zhu'nun şiir derlemesindeki bir dipnottan çıktı.

Kitan asıllı devlet adamı ve şair Yelü Zhu (1221-1285), Cengiz Han'ın danışmanı Yelü Chucai'nin oğluydu. Karakurum'un ele geçirilişini anlattığı şiire düştüğü açıklama notunda, Bilge Kağan'ın eski topraklarında bir saray şehrinden söz ediyordu. Notu fark eden isim, Ankara Üniversitesi Sinoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Gürhan Kirilen oldu. Kirilen bulduğu satırları ÇOMÜ Tarih Bölümü'nden Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç'la paylaştı.

Nota göre saray şehrinin kalıntıları Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre (70 li) kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'ndan da yaklaşık 35 kilometre uzakta yer alıyordu. Erkoç, Yelü Zhu'nun bölgeyi bizzat gezdiğini hatırlatıyor; edebî metinlere tarih çalışmalarında genellikle bakılmadığını da ekliyor. Araştırma, 15 Kasım'da Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi'nde (TOBİDER) 'Bilge Kağan'ın Sarayı' başlığıyla yayımlandı.

Uydu görüntüsünde kalenin merkezinde saray olabilecek bir yapı, surların dışında da ikinci bir saray benzeri iz göründü.

Uydu görüntüsünde kalenin merkezinde saray olabilecek bir yapı, surların dışında da ikinci bir saray benzeri iz göründü.

Araştırmacılar, nottaki mesafe ve yön bilgilerini Google Earth gibi uydu platformlarındaki görüntülerle karşılaştırdı. Eşleşen nokta, Moğolistan'ın Arhangay eyaletindeki Hotont kasabasının çevresi oldu. Burada birden fazla yapı izi seçiliyor.

Kalenin ortasında saray olabilecek bir yapının, surların dışında ise saray benzeri ikinci bir yapının izleri dikkat çekiyor. Erkoç, 'Uydu görüntülerinden baktığımızda biz burada yapı izleri gördük' diyor.

Hotont çevresindeki kalenin uzun surları uydu görüntüsünde bile ayırt edilebiliyor.

Hotont çevresindeki kalenin uzun surları uydu görüntüsünde bile ayırt edilebiliyor.

Görüntüde kalenin dikdörtgen hatları seçilebiliyor. Yine de yapıların 8. yüzyıldaki Bilge Kağan dönemine mi, yoksa daha sonraki bir çağa mı ait olduğu bilinmiyor. Bunu belirleyebilecek tek yol arkeolojik yüzey araştırması ve kazı.

Bazı uzmanlara göre Hotont'taki yapıların altında daha eski, Göktürk dönemine ait katmanlar bulunuyor olabilir.

Orhun Vadisi'nde çoğu Uygur dönemine ait yaklaşık 50 yerleşim biliniyor, Göktürk katmanı ise henüz görünmüyor.

Orhun Vadisi'nde çoğu Uygur dönemine ait yaklaşık 50 yerleşim biliniyor, Göktürk katmanı ise henüz görünmüyor.

Yalnızca Orhun Vadisi'nde tespit edilen yerleşim sayısı yaklaşık 50. Bunların çoğu Uygur Kağanlığı'ndan kalma. Uygur başkenti Ordu Balık (Karabalgasun), Hotont'taki alana yaklaşık 15 kilometre mesafede duruyor. Karakurum'u 1230'lu yıllarda kuran Ögedei Kağan ise Erkoç'a göre bölgedeki eski bir geleneği yeniden canlandırdı.

Bulgular doğrulanırsa, Türklerin şehirleşmesinde öncünün Uygurlar olduğu yönündeki yaygın görüş yeniden tartışılabilir. Erkoç, Çin kaynaklarının Türkleri tamamen göçebe gösterdiğini, oysa Orhun Yazıtları'nda Togu Balık ve Amga Korgan gibi şehir ve kale adlarının geçtiğini hatırlatıyor.

"Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığını tespit ettik."

"Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığını tespit ettik."

Çin kaynaklarında dikkat çekici bir anekdot var. Buna göre Bilge Kağan surlu bir başkent ile Budist ve Taoist tapınaklar yaptırmak istemiş, başdanışmanı Tonyukuk ise yerleşik bir şehrin düşman eline geçebileceği uyarısıyla karşı çıkmış. Kağan'ın bunun üzerine vazgeçtiği anlatılıyor. Anekdot Göktürk yazıtlarında yer almıyor, araştırmacılar ise şehrin sonradan yaptırıldığını düşünüyor.

Erkoç bu anlatının doğruluğu konusunda temkinli: 'Biraz doğruluğu konusunda kuşkularımız açıkçası var.' Yine de uydu verisi ve edebî notun birlikte düşünüldüğünde hikâyenin tamamen temelsiz olmayabileceğini belirtiyor. ''Göktürkler göçebeydi' gibi bir durumun aslında o kadar basit olmadığını anlıyoruz' diyen Erkoç, Orhun Vadisi'ndeki yerleşim yoğunluğunun bu kalıbı zorladığına dikkat çekiyor.

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Kazı yapılmadan yapıların hangi döneme ait olduğu söylenemiyor, ilk adım bölgede yüzey araştırması olacak.

Kazı yapılmadan yapıların hangi döneme ait olduğu söylenemiyor, ilk adım bölgede yüzey araştırması olacak.

Elde şimdilik yalnızca uydu görüntüleri var. Erkoç, bilgilerin önümüzdeki on yıllarda değişebileceğini de vurguluyor. Bölgede saha çalışması planlanıyor.

Sahadan çıkacak sonuç, Göktürklerin yalnızca göçebe yaşadığı varsayımının da, Bilge Kağan'ın sarayına dair bu iddianın da kaderini belirleyecek. Erkoç ise yapılması gerekeni şöyle özetledi: 'Orada bir yüzey araştırması yapılması gerekiyor, belki kazılar yapılması lazım.'

Yorumlar ve Emojiler Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

category/test-white Test
category/gundem-white Gündem
category/magazin-white Magazin
category/video-white Video
2007 yılında başladı medya sektörü maceram, 2009 yılında İstanbul Aydın Üniversitesi İnternet Gazeteciliği ve Yayıncılığı bölümünden mezun olunca daha da perçinlendi. Türkiye’nin en büyük medya kuruluşlarında stajyer, editör, haber müdürü ve danışmanlık gibi görevler aldıktan sonra 2022 yılından bu yana Onedio’dayım. ‘Eşik bekçiliğidir’ diye ustalarımızdan öğrendiğimiz gazeteciliğin ‘etik’ değerlerine inanarak ve sadık kalarak Türkiye ve dünya gündemini en sıcak haliyle size iletmeye çalışıyorum.
Tüm içerikleri
right-dark
category/eglence BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
0
0
0
0
0
0
0
Yorumlar Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?
Yorum Yazın