“Akıl, Çıktığı Kaynağı Yedi.” Odyssey Üzerine Kısa Bir Değerlendirme
The Odyssey’yi hikâyeye dair çok az şey bilerek izledim. Belki de bu yüzden Odysseus’un yolculuğu benim için daha gizemli, daha tekinsiz ve daha büyüleyiciydi. Film, görsel anlamda tam bir şölen. Ancak bütün o denizlerin, savaşların ve mitolojik ihtişamın altında son derece insani bir hikâye yatıyor: Aklıyla dünyaya meydan okuyan insanın, sonunda yine kendi aklının doğurduğu sonuçlarla yüzleşmesi. Bu yönüyle film bana Oppenheimer’ı hatırlattı. Biri zekâsıyla atomun gücünü açığa çıkardı, diğeri zekâsıyla tanrılara ve kadere kafa tuttu. İkisinin de en büyük gücü akıllarıydı; fakat onları felakete sürükleyen de aynı güç oldu.
Nolan’ın asıl ilgilendiği mesele belki de tam olarak bu.
İnsan aklının sınırları ve o sınırlar aşıldığında ödenen bedel. Oppenheimer’da bilim, The Odyssey’de ise kurnazlık ve gurur üzerinden aynı soruyla karşılaşıyoruz: İnsan, kontrol edemeyeceği bir gücü uyandırdığında gerçekten kazanmış sayılır mı?
Bu sorunun cevabını belirleyen ise akıl değil, ahlak oluyor. Çünkü akıl bize neyi yapabileceğimizi söyler; ahlak ise onu yapıp yapmamamız gerektiğini. Nolan, geçmişle bugün arasında kurduğu çarpıcı paralelliklerle bu sorgulamayı daha da derinleştiriyor. Erkeklerin iktidara, yemeğe ve kadınlara düşkünlüğüne yapılan vurgu; “barbar” olarak nitelendirilen deniz kavimleri hakkında Odysseus’un Penelope’ye yönelttiği o soru ve film boyunca değişen bakış açıları, insanı rahatsız edici bir ihtimalle baş başa bırakıyor:
Ya barbar olarak gördüklerimiz aslında bizsek?
Kendi çıkarları uğruna masum insanları öldüren büyük devletler, şiddeti medeniyet adına meşrulaştıran güçler ve başkasının yurdunu yakarken kendisini kahraman ilan edenler…
Binlerce yıl geçmiş olsa da insanın güçle kurduğu ilişki pek değişmemiş gibi görünüyor. Yalnızca gemiler, silahlar ve onları haklı göstermek için kullandığımız kelimeler değişmiş.
Nolan yalnızca görkemli filmler çekmiyor; insanın en büyük yeteneğinin nasıl en büyük lanetine dönüşebileceğini de anlatıyor. Çünkü ahlaktan kopan akıl bazen dünyayı değiştirir, bazen de çıktığı kaynağı yer.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
