60 Milyon Yıl Önce Oluştu: Devler Kaldırımı'nın Bir Örneği İrlanda'da Biri Sinop'ta!
Dünya o kadar garip bir yer ki gördüğümüz manzaralar karşısında şaşırmadan edemiyoruz. Bizleri şaşırtan hatta doğanın kendi kendine yaptığına bir türlü inanamadığımız yerlerden biri de Devler Kaldırımı (Giant's Causeway). Burayı görür görmez ya 'uzaylılar yaptı' ya da 'devler bir araya gelip Minecraft oynadı' diyeceksiniz.
Kuzey İrlanda kıyılarında, denizin ortasına doğru kusursuz birer geometrik yapboz gibi dizilmiş tam 40 bin adet taş sütun bulunuyor.
Neyse ki bu taş sütunlar devlerin kaldırımı gibi görünse de yapılan son araştırma, bu ilginç coğrafi yapının nasıl oluştuğunu açıklıyor.
Kuzey İrlanda'da bulunan Devler Geçidi (Kaldırımı) gören herkesi büyülüyor.
Eski zamanlarda da insanları büyüleyen bu yapı, o zamanlar bilimsel araştırma imkanları olmadığı için doğal olarak efsanelerle açıklanmaya çalışılmış.
Bölge halkının anlattığı efsaneye göre, Devler Kaldırımı'nın oluşma sebebi erkeklik gururu!
Efsaneye göre İrlanda’nın en güçlü devi Finn MacCumhaill, İskoçya’daki baş düşmanı dev Benandonner’a çok sinirlenir. Ona meydan okumak ister ama arada koca bir deniz vardır. Finn'in aklına çok acayip bir fikir gelir!
İskoçya’ya yürüyüp Benandonner’ın ağzının payını vermek için denizin üzerine devasa taşlardan bir yol inşa eder. Finn karşı tarafa geçip İskoç devi görünce bi de görür ki dev, kendisinin tam 3 katı.
Korkudan hemen eve kaçar ve karısı Oonagh Finn’i kundaklayıp bebek beşiğine yatırır. İskoç dev kapıya dayanıp 'Nerede o Finn?' diye kükreyince, kadın 'Şşşt, sessiz ol çocuk uyanacak' diyerek beşiği gösterir.
İskoç dev bebeğin (!) boyutunu görünce, 'Bunun bebeği buysa babası kim bilir ne kadar büyüktür!' diyerek tırsar ve koşarak köyüne, İskoçya’ya geri kaçar. Finn arkasından takip edemesin diye bastığı koca taş köprüyü yıka yıka gider.
İşte o köprüden geriye kalanların da bugünkü Devler Kaldırımı olduğu söylenir.
Taşların büyüklüğü, nizami düzeni ve geometrik şekli dikkate alındığında o zamanlarda yaşayan insanların, bu alanın doğal güçlerden ziyade bilinçli eller tarafından şekillendirildiğine inanması oldukça doğal.
Tabii bilim, uzun zamandır bu alanın nasıl oluştuğunu biliyor ve hikayenin aslında devlerden hiç eser yok.
Peki bu devlerin efsanesine konu olan yapı nasıl oluştu?
IFLScience’ın aktardığı son araştırmalar, buranın hikayesini çok daha çılgın bir boyuta taşıyor. Eskiden bilim insanları bu taşların çok uzun bir zaman diliminde oluştuğunu sanıyordu. Ama yeni yapılan yüksek çözünürlüklü tarihlemeler gösteriyor ki, bundan tam 60 milyon yıl önce bu yapı oluşmuş ve bilim insanlarının tahminlerinin aksine, oluşması o kadar da uzun sürmemiş. Sadece 5.5 milyon yıl :) (Önceden 13.5 milyon yıl olduğu düşünülüyordu.)
Grönland, Faroe Adaları, İskoçya ve Kuzey İrlanda... Hepsi aynı anda devasa bir volkanik patlama zinciriyle sarsılmış. Bu süreç dünya tarihi için 'göz açıp kapayıncaya kadar' denecek kadar kısa, yani sadece 5.5 milyon yıl sürmüş. Patlamalar, Avrupa ile Kuzey Amerika’nın birbirinden ayrılıp Kuzey Atlantik Okyanusu’nun doğduğu anlardı. Yani Devler Kaldırımı, Dünya’nın bugünkü haritasının çizildiği o büyük doğum sancısının bir eseri olarak karşımızda duruyor.
Volkanik patlamayı anladık. Peki ama yapılar nasıl cetvelle çizilmiş gibi olabilir?
İşte burada da fizik devreye giriyor.
Aşırı yüksek sıcaklıktaki lav nehirleri vadilere dolup dev havuzlar oluşturuyor. Lav üstten soğuk havayla, alttan soğuk toprakla temas ettikçe yavaş yavaş büzülmeye başlıyor. Tıpkı yazın kuruyan çamur tarlalarının çatlaması gibi...
Ancak buradaki bazalt lavı o kadar homojen ve o kadar mükemmel bir hızda (çok yavaş) soğumuş ki, doğa en ekonomik ve en dayanıklı şekli seçmiş: Altıgen bal peteği formu. Lav büzüldükçe çatlaklar dikey olarak aşağı doğru ilerlemiş ve ortaya bu devasa geometrik sütunlar çıkmış.
Yaklaşık 5.5 milyon yılda oluşan bu alanla ilgili çalışmalar yürüten Mark Cooper, 'Araştırmamız, bu aktivitenin çok daha yoğun olduğunu ve jeolojik süreçlerin daha önce düşünüldüğünden çok daha hızlı gerçekleştiğini gösteriyor. Bu bulgular, Kuzey İrlanda'nın Kuzey Atlantik volkanik öyküsündeki yerini anlama biçimimizi tamamen değiştirdi.' diyor.
Devlerin Kaldırımı'nın bir benzeri, Sinop'un Boyabat ilçesinde de bulunuyor.
Sinop’un Boyabat ilçesi sınırları içerisinde yer alan Bazalt Kayalıkları Tabiat Anıtı'nın 3 ila 5 milyon yıl önce oluştuğu tahmin ediliyor. Sinop'taki kayalıklar, İrlanda'daki kayalıkların aksine dikine şekillenmiş. Bu sütun görünümündeki çatlakların, lavın soğumasıyla birlikte akma yönüne dik olarak geliştiği belirtiliyor. Genelde 4-5-6 köşeli şekillere sahip olan kayaların boyu, yer yer 20 metreyi aşıyor.
Boyabat bazaltları Türkiye'de ve dünyada ender rastlanabilecek volkanik yapıları ile ülkemiz açısından son derece önemli bir yere sahip.
Bazalt Kayalıkları Tabiat Anıtı, Sinop İl Merkezine yaklaşık 98 km, Kastamonu İl Merkezi'ne 124 km ve Boyabat İlçe Merkezine ise yaklaşık 17 km mesafede bulunuyor. Dilerseniz burayı ziyaret edebilir, dünyada ender bulunan bir coğrafi yapıyı inceleyebilirsiniz. Alanda, ziyaretçilere hizmet etmek amacıyla, yürüyüş yolları, merdivenler, korkuluklar, seyir terasları, yağmur barınakları, bilgilendirme tabelaları ve köprüler gibi tesisler yer alıyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Zeki İnsanların En Kötü Özelliği Belli Oldu
Yorum Yazın