article/comments
article/share
Haberler
Uyanıksınız Ama Kıpırdayamıyorsunuz! Halk Arasında Karabasan Denen Uyku Felcinin Bilimsel Açıklaması

Uyanıksınız Ama Kıpırdayamıyorsunuz! Halk Arasında Karabasan Denen Uyku Felcinin Bilimsel Açıklaması

google-g-white cross-white onedio-o-white
Onedio’yu Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin plus-blue

Gece gözlerinizi açıyorsunuz, oda tanıdık ama ne kolunuzu oynatabiliyorsunuz ne de sesinizi çıkarabiliyorsunuz. Üstüne bir de göğsünüzde ağırlık, odada biri varmış gibi bir his... Halk arasında karabasan denen bu deneyimin bilimde gayet net bir karşılığı var. Buyurun, beraber bakalım! 👇

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

1. Karabasanın Tıptaki Adı: Uyku Felci

1. Karabasanın Tıptaki Adı: Uyku Felci

Uyku felci, uykuya dalarken ya da uyanırken kısa bir süre hareket edememe ve konuşamama hâli. Altta yatan başka bir hastalık olmadan görüldüğünde uzmanlar buna izole uyku felci diyor, sık tekrarlıyorsa da tekrarlayan izole uyku felci. Kişi çoğu zaman bilinçlidir, çevresini görür ve duyar. İngiltere'nin sağlık servisi NHS'ye göre bir epizot birkaç dakikaya kadar sürebiliyor. Yaşarken çok korkutucu olsa da tek başına zararsız kabul ediliyor.

2. Beyin Uyanıyor, Kaslar Hâlâ Uykuda

2. Beyin Uyanıyor, Kaslar Hâlâ Uykuda

Rüyaların en canlı görüldüğü REM evresinde beyin, solunum ve göz kasları dışındaki kasları geçici olarak gevşetir. Buna REM atonisi deniyor. REM dönemleri gece boyunca yaklaşık 90 dakikada bir gelir ve sabaha doğru uzar. Rüyada koşarken yatakta da koşmamamızı sağlayan şey bu mekanizma. Uyku felcinde bilinç uyanıklığa dönüyor ama atoni bir süre daha devam ediyor. Göğüste baskı ya da odada biri varmış hissi de rüya imgelerinin uyanıklığa taşmasıyla, yani uyku sınırındaki halüsinasyonlarla açıklanıyor.

3. Sandığınızdan Çok Daha Yaygın

3. Sandığınızdan Çok Daha Yaygın

Brian Sharpless ve Jacques Barber'ın 2011'de Sleep Medicine Reviews dergisinde yayımlanan derlemesi 35 çalışmayı ve 36 binden fazla kişiyi inceledi. Genel nüfusta her 100 kişiden yaklaşık 8'i hayatında en az bir kez uyku felci yaşamış (%7,6). Oran üniversite öğrencilerinde %28,3'e, psikiyatri hastalarında %31,9'a çıkıyor. Kadınlar erkeklere göre biraz daha sık bildiriyor. Yani bunu yaşadıysanız hiç de yalnız değilsiniz!

4. Peki 'Karabasan' Adı Nereden Geliyor?

4. Peki 'Karabasan' Adı Nereden Geliyor?

Türk halk inancında karabasan, uyuyan kişinin göğsüne çöküp onu kıpırdatmayan bir varlık olarak anlatılır. 2021'de Transcultural Psychiatry dergisinde yayımlanan bir çalışmada, uyku felci yaşamış 59 İstanbullu üniversite öğrencisinin %88'i bu deneyime 'karabasan' adını verdi. Yüzde 17'si ise yaşadıklarının sebebinin bu varlık olabileceğini düşündü. Benzer anlatılar başka kültürlerde de var: İsviçre doğumlu ressam Henry Fuseli'nin 1781 tarihli ünlü tablosu 'Kâbus', uyuyan bir kadının göğsüne oturmuş bir yaratığı resmeder. Tablo bugün Detroit Sanat Enstitüsü'nde sergileniyor.

5. Tetikleyenler Neler, Ne Yapmalı?

5. Tetikleyenler Neler, Ne Yapmalı?

NHS, uyku felcini uykusuzlukla, vardiyalı çalışma ya da jet lag gibi düzensiz uykuyla, narkolepsiyle, travma sonrası stres bozukluğuyla ve kaygı bozukluklarıyla ilişkilendiriyor. Ailede görülmesi de risk sayılıyor. Öneriler basit: gecede 7-9 saat uyumak, her gün aynı saatte yatıp kalkmak, yatmadan önce alkol, kafein ve ağır yemekten uzak durmak. Sırtüstü yatmak da epizotları kolaylaştırabiliyor. Sık tekrarlıyorsa ya da uyumaktan korkar hâle geldiyseniz doktora görünmekte fayda var. Şikâyetiniz varsa bir uzmana danışın. Siz hiç karabasan yaşadınız mı? Hadi yorumlarda buluşalım!

Yorumlar ve Emojiler Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

category/test-white Test
category/gundem-white Gündem
category/magazin-white Magazin
category/video-white Video
category/eglence BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
1
0
0
0
0
0
0
Yorumlar Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?
Yorum Yazın