article/comments
article/share
Haberler
Su - Elmas Paradoksu Nedir? Hayati Bir İhtiyaç Neden Bir Mücevherden Daha Ucuz Olabilir?

etiket Su - Elmas Paradoksu Nedir? Hayati Bir İhtiyaç Neden Bir Mücevherden Daha Ucuz Olabilir?

google-g-white cross-white onedio-o-white
Onedio’yu Google’da tercih edilen kaynak olarak ekleyin plus-blue

Bir bardak su olmadan birkaç gün bile dayanamazsın, ama bir pırlanta yüzük olmadan ömür boyu gayet iyi yaşarsın. Buna rağmen musluktan akan su neredeyse bedava, küçücük bir taş ise bir maaş eder. Ekonomistlerin yüzyıllardır üzerine kafa yorduğu bu çelişkinin cevabını adım adım anlattık. (Yazıdaki fiyat örnekleri temsilidir.)

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

1. Fiyatı toplam fayda değil, son birimin faydası belirler

Fiyatı toplam fayda değil, son birimin faydası belirler

Su-elmas paradoksu, hayati bir malın çok ucuz, hayati olmayan bir malın çok pahalı olmasıdır. Cevap şu: Fiyatı, bir malın bize toplamda ne kadar yararlı olduğu değil, elimizdekine eklenen son birimin ne kadar işe yaradığı ve o malın ne kadar kıt olduğu belirler. Su bol olduğu için bir bardak daha fazlası bize az şey katar; elmas az olduğu için bir tane daha bulmak zordur.

2. Soruyu Adam Smith sordu

Soruyu Adam Smith sordu

Adam Smith 1776'da yayımlanan Ulusların Zenginliği'nde 'kullanım değeri' ile 'değişim değeri'ni ayırdı. Kitabın ilk cildinin dördüncü bölümünde sudan daha yararlı bir şey olmadığını, ama onunla neredeyse hiçbir şey satın alınamayacağını; elmasın ise tam tersi olduğunu yazdı.

3. Smith cevabı tam bulamadı

Smith cevabı tam bulamadı

Smith ve onu izleyen klasik iktisatçılar, değeri büyük ölçüde bir malı elde etmek için harcanan emek ve maliyetle açıklamaya çalıştı. Elmas çıkarmak zor olduğu için pahalıydı; ama bu açıklama, aynı emekle üretilen iki maldan birinin neden diğerinden çok daha değerli olabildiğini çözmeye yetmiyordu.

4. 1870'lerin marjinal fayda devrimi

1870'lerin marjinal fayda devrimi

Paradoksu çözen fikir, 1870'lerde üç iktisatçıdan neredeyse aynı anda geldi: William Stanley Jevons 1871'de İngiltere'de, Carl Menger aynı yıl Avusturya'da, Léon Walras da 1874'te İsviçre'de marjinal faydayı merkeze koyan eserlerini yayımladı. Bu yaklaşıma göre insanlar kararlarını 'bir birim daha' üzerinden verir.

5. İlk bardak ile onuncu bardak aynı değil

İlk bardak ile onuncu bardak aynı değil

Çok susamışken içtiğin ilk bardak su sana neredeyse paha biçilmez gelir; ikinci bardak yine iyidir, onuncu bardağı ise içmek bile istemezsin. Su o kadar bol ki, günlük hayatta hep bu 'onuncu bardak' noktasındayız ve fiyat da bu son bardağın düşük değerini yansıtır.

İçeriğin Devamı Aşağıda chevron-right-grey
Reklam

6. Kıtlık her şeyi değiştirir

Kıtlık her şeyi değiştirir

Dünyada çıkarılan elmas miktarı, insanların kullandığı su miktarının yanında yok denecek kadar az. Az bulunan ve çok istenen bir malın her yeni biriminin değeri yüksek kalır; bu yüzden elmasın son birimi de pahalıdır.

7. Susuz yerde su da pahalanır

Susuz yerde su da pahalanır

Durum değişince fiyat da değişir. Temsili bir örnekle, çölün ortasında saatlerdir susuz kalmış biri tek bir şişe su için yüzüğünü bile vermeye razı olabilir. Kuraklık yaşayan şehirlerde suyun kısıtlanması ve pahalı arıtma tesislerine yönelinmesi de aynı mantığın gündelik hâli.

8. Elmasın kıtlığına biraz da yardım edildi

Elmasın kıtlığına biraz da yardım edildi

Elmas fiyatlarını yalnızca doğa belirlemedi. De Beers 20. yüzyılın büyük bölümünde dünya ham elmas arzının çok büyük kısmını kontrol ederek piyasaya ne kadar taş çıkacağını ayarladı; 1947'de başlayan 'A Diamond Is Forever' reklam kampanyası da elması sevginin vazgeçilmez simgesi hâline getirdi.

9. Laboratuvar elması paradoksu test ediyor

Laboratuvar elması paradoksu test ediyor

Kimyasal olarak doğal elmasla aynı olan laboratuvar elmasları kolayca üretilebildikçe kıtlık ortadan kalktı. De Beers'ın açıklamasına göre laboratuvar elmasının toptan fiyatı 2018'den bu yana yüzde 90 düştü ve şirket Mayıs 2025'te bu alandaki markası Lightbox'ı kapatma kararı aldı. Yani taş aynı kalsa da kıtlık kaybolunca fiyat da düşüyor.

Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!

category/test-white Test
category/gundem-white Gündem
category/magazin-white Magazin
category/video-white Video
Kalbi Kırıklar Bankası'nda part time çıkıkçı - Zaman yolcusu - Eski bayram övücü
Tüm içerikleri
right-dark
category/eglence BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
0
0
0
0
0
0
0
Yorumlar Aşağıda chevron-right-grey
Reklam
ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?
Yorum Yazın