Ekonomi Okuryazarlığı ile Kazanabileceğin 10 Yetenek

Market kasasında ve maaş gününde ekonomiyle her gün karşılaşıyorsun. Bunları okuyabildiğinde kararların daha sağlam bir zemine oturmaya başlıyor. Ekonomi okuryazarlığı bu okumayı mümkün kılan küçük becerilerden oluşuyor. Aşağıdaki on yeteneğin her biri günlük hayatta işine yarayacak bir alışkanlığa dönüşebilir.Manavda domatesin kilosu 40 liradan 50 liraya çıktı diyelim, yani yüzde 25 arttı. Etiketteki lira farkı tek başına bir şey söylemiyor. On lira, ucuz üründe büyük, pahalı üründe küçük bir artış sayılır. Yüzdeye çevirdiğinde sepetindeki kalemleri aynı ölçekte karşılaştırabiliyorsun. Maaşındaki ya da kirandaki artışı da aynı yöntemle okuyabiliyorsun.Maaşına yüzde 30 zam geldiğini düşün. Aynı dönemde sepetindeki ürünlerin fiyatı ortalama yüzde 40 artmışsa alım gücün geriye gidiyor. Alım gücü, aynı gelirle ne kadar mal ve hizmet alabildiğini anlatıyor. Ekonomide buna reel gelir deniyor ve zammın kâğıttaki halinden daha dürüst bir ölçü veriyor. Zam oranını enflasyonla, yani fiyatların genel artışıyla yan yana koymak tabloyu çoğu zaman değiştiriyor.Maaşın ayın 5'inde yatıyor, kira ise 10'unda gidiyor. Bütçe planlamak bu tarihleri bir kâğıda sırayla dizmek demek. Sabit giderleri, yani her ay aynı kalanları, ayrı bir yere yazıyorsun. Market ve ulaşım gibi oynayan kalemlere ise bir üst sınır koyuyorsun. Ayın ortasında hesabın boşalıyorsa çoğu zaman tarihlerin dizilişine bakmak yetiyor.Vitrindeki makine 20.000 lira, taksitle 12 ayda toplam 26.400 lira ödeniyor. Aylık 2.200 lira küçük görünüyor, çünkü gözün aylık tutara takılıyor. Toplamı peşin fiyatla yan yana koyunca aradaki 6.400 lirayı fark ediyorsun. Bu fark, parayı zamana yaymanın bedeli. Karar yine taksit olabilir ama bedelini bilerek veriyorsun.Elinde 3.000 lira var ve bir spor ayakkabıyla bir online kurs arasında kalıyorsun. Birini seçtiğinde vazgeçtiğin diğer seçenek, ekonomide fırsat maliyeti sayılıyor. Maliyet, etiketteki fiyatla birlikte kaçırdığın ikinci seçeneğin faydasını da içeriyor. Bu soru harcamanı engellemiyor, parayla yapabileceğin diğer işleri görünür kılıyor. Kararı yine ayakkabıdan yana verebilirsin, o zaman bunu bilerek yapmış olursun.Bir ceketin etiketinde 2.000 liranın üstü çizilmiş, yanında 1.000 lira yazıyor. Yüzde 50 indirim gibi duruyor. Ceketin geçen ay 1.200 liraya satıldığını bildiğinde gerçek indirim yaklaşık yüzde 17'ye iniyor. Bunun için geçmiş fiyata bakmak yetiyor, fiyat takip uygulamaları ya da kendi notların işini görüyor. İndirim yüzdesine bakmadan önce geçmiş fiyatı ve ödeyeceğin son rakamı soruyorsun.Bir kredi teklifinde aylık yüzde 3 faiz yazıyor. Rakam küçük görünüyor, ta ki yıllığa çevirene kadar. Faiz her ay bir önceki ayın üstüne işlediği için yıllık oran yaklaşık yüzde 43'e çıkıyor. Aylık oranı ve yıllık oranı aynı kefeye koymak teklifleri yanlış kıyaslatıyor. Bu yüzden her teklifte önce oranın hangi döneme ait olduğunu arıyorsun.Mutfaktaki sızıntı için gelen ustanın hesabı 4.500 lira çıkıyor. Aylık bütçende bunun yeri yoksa para ya krediden ya kartın ekstresinden çıkıyor. Küçük bir acil durum payı bu tür sürprizleri borca çevirmeden karşılıyor. Payın büyüklüğü gelirine, ailene ve işinin sürekliliğine göre değişiyor, herkes için tek bir rakam yok. Küçük başlamak da bir yöntem, çünkü ilk sızıntıyı karşılayan pay bile işe yarıyor.Yurt dışından 100 euroluk bir ürün sipariş edeceksin (varsayımsal). Kur 35 lirayken ürün 3.500 liraya geliyor. Kur 38 liraya çıktığında aynı ürün 3.800 lira ediyor, ürünün fiyatı hiç değişmediği halde. Kur, yabancı paranın lira karşılığı demek ve ithal ürünleri de yurt dışı seyahati de etkiliyor. Ödemeyi yapmadan önce kura bakmak, tutarın lira karşılığını önceden görmeni sağlıyor.Manşette faiz kararı açıklandı yazıyor ve ilk bakışta senden uzakta duruyor. Haberin içinde neyin değiştiğine ve bunun hangi tarihte başladığına bakıyorsun. Karar kredi borcunu ya da birikimini etkiliyorsa haber kendi hayatına giriyor. Etkilemiyorsa haberi okuyup geçmek de bir beceri. Merkez bankasının politika faizi referans oluyor, ama her banka kendi kredi ve mevduat oranını belirliyor.

Ekonomi Okuryazarlığı Becerisi Kazanarak Sahip Olabileceğin 10 Yetenek

1. Fiyat değişimini yüzdeyle okumak

2. Maaş zammının gerçek karşılığını hesaplamak

3. Bütçeni aya yayarak planlamak

4. Taksitli alışverişin toplam maliyetini görmek

5. Fırsat maliyetini tartmak

6. İndirimin gerçek tasarruf olup olmadığını sınamak

7. Faiz oranını doğru birimle okumak

8. Beklenmedik harcamalar için bir pay ayırmak

9. Kur değişiminin cüzdanına etkisini yorumlamak

10. Ekonomi haberini kendi hayatına çevirmek

Yorum Yazın