İran'ın Çöllerinde Yüzyıllar Önce Buzdolabı Gibi Çalışan Yapılar İnşa Ettiler
Su, kış gecelerinde yüksek duvarların gölgesinde donduruluyordu.
Kışın, yer altı su kanallarından gelen su sığ havuzlara yönlendiriliyor ve gece boyunca donmaya bırakılıyordu. Havuzların yanına doğu-batı yönünde yüksek gölge duvarları örülüyordu; bu duvarlar gündüz güneşin suyu ısıtmasını engelliyordu. Sabah toplanan buz, kubbenin altındaki yalıtımlı bölüme taşınıyordu. Bazı yakhchallere buz yakındaki dağlardan da getiriliyordu.
Duvarların kalınlığı iki metreyi bulabiliyordu.
Yakhchallerin çoğu, yer altına kazılmış kare biçimli bir depo ve onun üzerine kurulan bir kubbeden oluşuyordu. Duvarlar kil, kum, kül, keçi kılı ve kireçle hazırlanan 'sarooj' adlı su geçirmez bir harçla örülüyordu. Tabanda iki metreyi, hatta daha fazlasını bulan bu kalın duvarlar, dışarıdaki sıcağın içeri girmesini yavaşlatıyordu.
Kubbe sıcak havayı yukarı taşıyor, rüzgâr kulesi serin havayı içeri alıyordu.
Yüksek kubbe, buzun üzerindeki sıcak havayı yukarı ve dışarı yönlendiriyordu. Bazı yakhchallerde 'badgir' adı verilen rüzgâr kuleleri de vardı. Badgir esen rüzgârı yakalayıp aşağı indiriyor, bu hava da buzun ve su kanalından gelen serin havanın etkisiyle soğuyordu. Bu yöntem bugün İran'daki birçok çöl kasabasında hâlâ kullanılıyor.
İran, Afganistan ve Orta Asya'nın farklı bölgelerinde pek çok yakhchal bugün hâlâ ayakta. Bu yapıların, elektrik gerektirmeyen ucuz ve sürdürülebilir bir soğutma yöntemi olarak bugün de kullanılabileceği öne sürülüyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir:
Yorum Yazın