Ölünün Arkasından Konuşulur mu?
Tarihçi, yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın ölümünün ardından sosyal medyada yüz binlerce paylaşım yapıldı. Paylaşımlarla Ortaylı hakkında iyi kötü pek çok iddiada bulunuldu. Yapılan paylaşımlara tepkiler gelirken 'Ölünün arkasından konuşulur mu?' tartışması doğdu.
İlber Ortaylı hakkında atılan bazı tweetler ve iddialar şöyleydi👇🏻
Bu memleket böyledir.
Her vefat eden adem, badem gözlü olur.
Prof. Dr. İlber Ortaylı.
Bu muhterem kişi hakkında tek bir hatıramı anlatacağım. 1993'de Ankara SBF'de yüksek lisans derslerini tamamlamıştım. Kendisini ziyaret ettim, Yugoslavya'nın dağılması konusunda tez yazmak istediğimi, danışmanım olmasını istedim.
Beni azarladı.
'Balkan dillerinden hangisini biliyorsun yavrum?' dedi. 'Hiç birini bildiğini zannetmiyorum'
'Hocam İngilizce biliyorum en iyi seviyede handiyse'.
'Yazamayız çoçuğum, benim vaktim kıymetli..'
Bu şekilde üst perdeden konuştu. O gün sildim bu muhteremi ben..
Sonuçta ilgi duyduğum alanda Prof. Dr Şükrü Sina Gürel danışmanlığında harika bir tez hazırladım.
Kitap olarak da yayınlandı.
Böyle bir hatıra..
"İyi bilmezdik"
'Aman kör ölür, badem gözlü olur olmasın, İlber Ortaylı’yı her şeyden önce ırkçı, Türk üstünlükçü fikirleri popülarize eden biri olarak bilirdik, iyi bilmezdik. Yaşarken de, öldükten sonra da.'
Taciz iddası da gündeme geldi...
'İlber Ortaylı hatırladığım kadarıyla birden fazla erkek öğrencisi tarafından taciz nedeniyle ifşalanmıştı. Hiçbir hukuki ya da toplumsal yaptırıma maruz kalmadan ölen bir erkek daha...'
"Ülkesinin içerisine bile isteye sokulduğu karanlığa bir kere bile itiraz etmemiş..."
'Ülkesinin içerisine bile isteye sokulduğu karanlığa bir kere bile itiraz etmemiş, o karanlığın mimarlarıyla mütemadiyen dirsek teması içerisinde olmuş, o mimarlar tarafından da taltif edilmiş, el üstünde tutulmuş birine dünyanın hiçbir yerinde aydın ya da entelektüel denmez.'
"Bilen biliyor ne olduğunu, küstahlığını..."
Ölenin arkasından konuşmayı sevmem. Ama Mülkiyeliler buradadır herhalde. İlber Ortaylı'yı bizler de iyi tanıyoruz. Bilen biliyor ne olduğunu, küstahlığını, 'Anadolu'dan gelen salaklarsınız zaten bari size şarap kadehlerini öğreteyim' deyişini.
Yazık etti tarihçiliğine de, yine de rahmet olsun.
Bu tweetlerin ardından "Ölünün arkasından konuşulur mu?" tartışması doğdu. Tartışmayla birlikte yapılan yorumlar şöyle oldu👇🏻
'Ölünün arkasından konuşulmaz' ahlaki bir yerden doğru geliyor, daha doğrusu doğru hissettiriyor. Ancak işin mantığını sorguladığımızda durum değişiyor. Ölü biri bizim eleştirilerimizden neden etkilensin? Ölmeden önce yapılan eleştirinin vereceği olası zarar daha büyük değil mi? Neden yaşarken o kişinin psikolojisini bozabilecek, geleceğiyle oynayabilecek şekilde sert eleştiri yapabiliyoruz da; öldükten sonra bunların hiçbirinden etkilenmeyecek bir duruma geldiğinde bir anda olumsuz konuşmak daha 'zararlı' algılanıyor?
Bence örtük düzeyde iki motivasyon var:
Birincisi, ölen kişinin çevresiyle arayı bozmamak. Ölenin arkasından saydırırsanız, en acılı zamanını yaşayan insanların bunu tolere etmesi imkansıza yakın olur. Dolayısıyla bir grup insanla aranızı onanmaz derecede bozarsınız. Üstelik yarın öbür gün aynısını sizin yakınlarınıza da yapabilirler.
İkincisi, çoğumuz sembolik düzeyde bir ölümsüzlüğü arzuluyoruz. Fiziksel olarak ölümden kaçmanın imkansız olduğunu biliyoruz ama dünyaya bıraktığımız mirasın bizi ölümsüz kılacağını düşünmek istiyoruz. Ölen birisinin arkasından kötü konuşuluyor olması, bizim hakkımızda da böyle konuşulabileceğini düşündürtüyor ve bu ihtimal bizi panikletiyor.
"Bazen en dürüst şey susmak ve kendi düşünceni korumaktır."
Birinin ölümünün ardından konuşulanlar bazen o kişi hakkında değil, toplumun hafızası hakkında çok şey söyler. İnsan kendi hafızasını koruduğunda kalabalıkla aynı cümleleri kurmak zorunda kalmaz. Ayrıca ölüm gideni zerre değiştirmez; sadece hakkında konuşulan dili değiştirir.
Kalabalığın peşine takılmadan düşünmek her zaman mümkün. Bir de kalabalıklar bir anda aynı cümleleri kurmaya başladığında, bazen en dürüst şey susmak ve kendi düşünceni korumaktır… Bilen bilir zaten.
"Neden böyle ahlak sinyalciliği yapıyorsunuz ki?"
“Ölünün arkasından konuşulmaz” geleneğine hiçbir zaman uymadık neden böyle ahlak sinyalciliği yapıyorsunuz ki? Biz herkesin ve her şeyin arkasından konuşan bir halkız. Hatta bu güzel bir şey. Kimin nasıl konuştuğuna bakarak ölünün hayattaki yerini görürsünüz.
"Eleştiri zamanı olarak, ölüm gününü mü beklediniz?"
Akademisyenler, yazarlar görüyorum İlber Ortaylı'yı eleştiren.
Herkes eleştirilebilir tabi ki ama anlamadığım şey şu, adam yaşarken neden bunları yazmadınız?
Yani eleştiri zamanı olarak, ölüm gününü mü beklediniz?
Çok korkak bir tavır değil mi bu ya?
"Öldüğü gün başsağlığı dilenir, iyi niyet ifade edilir."
Tam aksine, yaşarken o kişinin iktidarından çekinerek konuşmuyorlar. Ölenin zarar verme kapasitesi kalmadığı için rahat rahat 'kötü'yü söylüyorlar. Bir nevi taşra sinikliği gözümde.
Öldüğü gün başsağlığı dilenir, iyi niyet ifade edilir. Hiç hazzetmiyorsa insan bir şey yazmaz. Türkiye'de olan hınçla yerin dibine geçirme benim başka kültürlerde tanık olduğum bir şey değil. Baskı gören birey, hınçla beslenir daha makul bir açıklama.
"Arkasından saydırmamak en uygun şey"
Ölen kişinin cevap hakkı olamayacağı için arkasından saydırmamak en uygun şey. Sağ iken konuşmanın verebileceği zararı kimse fazla değerlendirmiyor ama yine de cevap hakkı oluyor en azından.
"Bu özellikleri, tarihçi olarak yaptığı katkıları yok etmez ve değersizleştirmez."
Yazılanları ben de okudum; yalan ya da yanlış bir şey yok.
İlber de insandı…
Onun da (herkes gibi, benim gibi) zaafları, eksikleri ve hataları vardı. Sağ kesimdekilerle ve iktidarla iyi geçinmeyi severdi. Ama bu özellikleri, tarihçi olarak yaptığı katkıları yok etmez ve değersizleştirmez.
Benim Ankara’dan çok eski arkadaşımdı. Çok severdim ve iyi yönleriyle anımsıyorum.
Ama arkadaşlığı, dostluğu olmayanlar, zaten ortada olan, belirgin nitelik taşıyan hatalarını, eksiklerini ve zaaflarını dile getirebilirler elbette.
Eleştiriler duygusal olmaktan çok objektif yani nesnel ve gerçeklere dayalı.
Zaten İktidarın ideolojik grupları kamplaştırdığı ve insanları birbirlerine düşmanlaştırdığı bir ortamda, bir akademisyeni herkesin sevmesi olanağı da yok.
İlber’in pek çok tutum ve davranışını ben de onaylamadım ama, tarihçi olarak saptamalarına ilişkin itirazım yok.
Bence birlikte, cehaletle ve cahillerle gır gır geçtiğimiz bir arkadaşımdı. Öldüğüne çok üzüldüm.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın