Çikolata Değil Kutsal Su: İlk Otomat 2 Bin Yıl Önce Çalışıyordu
Bugün bozuk para atıp çikolata ya da içecek aldığımız otomatların bilinen ilk örneklerinden biri, yaklaşık 2 bin yıl önce Mısır'ın İskenderiye kentinde ortaya çıktı. Matematikçi ve mühendis İskenderiyeli Heron'un tarif ettiği bu düzenek, atılan madeni paranın ağırlığından yararlanarak tapınaklarda belirli miktarda kutsal su dağıtıyordu.
İşte detaylar.
2 Bin Yıllık Otomat Nasıl Çalışıyordu?
Heron'un makinesi, bugünkü otomatlara göre oldukça basit ama zekice bir sisteme dayanıyordu. Makinenin üstündeki yarıktan atılan bozuk para, bir kaldıraç sisteminin ucundaki küçük bir kefeye düşüyordu.
Paranın ağırlığı kaldıraç kolunu aşağı indiriyor, mekanizma da su haznesini kapatan tıpayı yukarı kaldırıyordu. Böylece su akmaya başlıyordu. Para kefeden kayıp düşünce kol eski konumuna dönüyor ve su kesiliyordu.
Bu sistem sayesinde atılan her para karşılığında belirli miktarda kutsal su veriliyordu.
Peki Neden Böyle Bir Makineye İhtiyaç Duyuldu?
Calgary Üniversitesi'nden Yunan ve Roma araştırmaları profesörü John Humphrey'e göre sebep basitti: İnsanlar ödediklerinden daha fazla kutsal su alıyordu. Makine, tapınaklarda arınma için kullanılan suyun kontrollü dağıtılmasını sağlıyordu.
Humphrey, elektrikli otomatlardan önceki ilk modern otomatların da benzer bir sistemle çalıştığını belirtiyor.
Kendiliğinden Açılan Kapılar, Hiç Bitmeyen Kadeh: Heron'un Diğer İcatları
Kutsal su otomatı, Heron'a atfedilen tek sıra dışı düzenek değildi.
Heron'un tarif ettiği otomatik tapınak kapılarında ateşin ısıttığı havanın oluşturduğu basınçtan yararlanılıyordu. Isınan hava, suyu başka bir kaba itiyor; kabın ağırlığı da makaralar ve diğer mekanik parçalar aracılığıyla kapıların hareket etmesini sağlıyordu.
Ancak bu düzeneğin gerçekten inşa edilip edilmediği kesin değil. Araştırmacılar, Heron'un bazı düzenekleri gerçekten çalıştırmak için mi, yoksa mekanik prensipleri göstermek için mi tasarladığının her zaman anlaşılamadığını belirtiyor.
Heron'un bir başka dikkat çekici düzeneği ise içindeki şarap azaldıkça yeniden dolan bir kadehti. Gizli bir boru ve hazne sistemi sayesinde sıvı seviyesi düştüğünde kadehe yeniden şarap aktarılıyordu.
İlk Buhar Makinesi de Onun Eseri
Heron'un aeolipil adlı düzeneği, bilinen ilk buhar makinesi olarak kabul ediliyor. Rüzgarla çalışan bir org, yangın söndürmede kullanılan bir pompa ve yaklaşık 10 dakika süren tamamen mekanik bir tiyatro oyunu da onun tasarımları arasında. Bu oyundaki gök gürültüsü sesi, gizli bir davulun üzerine metal toplar düşürülerek veriliyordu.
İlk Otomatın Mucidi İskenderiyeli Heron Kimdir?
İskenderiyeli Heron, Mısır'ın Roma yönetiminde olduğu dönemde yaşamış bir matematikçi ve mühendis. Büyük olasılıkla M.S. 1. ya da 2. yüzyılda yaşadığı düşünülüyor.
Bazı yazılarının ders notlarını andırması nedeniyle, İskenderiye Kütüphanesi'nin de içinde bulunduğu Mouseion'da ders verdiği tahmin ediliyor.
Eserleri Günümüze Ulaştı
Heron'un hava, buhar ve su basıncıyla çalışan makineleri anlattığı Pneumatika, otomatik düzenekleri anlattığı Automata, ağır yükleri kaldırma yöntemlerini içeren ve yalnızca Arapça çevirisiyle günümüze ulaşan Mekanika ile alan ve hacim hesaplarını anlattığı Metrika en bilinen eserleri.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi Çekebilir
Antikythera Mekanizması: Antik Yunan'ın 2000 Yıllık Analog Bilgisayarı
Ağız Gargarası Aslında Bunun İçin Üretilmedi: Asıl Amacı Bambaşkaydı
Yorum Yazın