Çevresel Dönüşümde İşçileri Açıkta Bırakmayan Kavram: Adil Geçiş
İklim kriziyle mücadele etmek için enerji sistemlerini dönüştürmek gerekiyor. Fakat bu dönüşüm kömür santrallerini kapatmak ya da yenilenebilir enerjiye geçmekten çok daha fazlası anlamına geliyor. O santrallerde çalışan insanların, ailelerinin ve o sektörle geçinen şehirlerin geleceği de en az çevre kadar önemli. İşte tam bu noktada devreye adil geçiş kavramı giriyor. Amaç, iklim hedeflerine ulaşırken hiç kimsenin işini, gelirini ya da geleceğini geride bırakmamak. Şimdi detayların tek tek üzerinden geçeceğiz!
Adil geçiş ne anlama geliyor?
Adil geçiş, düşük karbonlu ekonomiye geçerken çalışanların ve yerel halkın mağdur olmamasını hedefleyen bir yaklaşım. Zira kömür gibi fosil yakıtlardan çıkış, binlerce kişinin geçim kaynağını da doğrudan etkiliyor. Eğer bu süreç plansız yürütülürse işsizlik, göç ve ekonomik sorunlar kaçınılmaz hale gelebiliyor. Tam da bu nedenle eğitim programları, yeni istihdam alanları ve sosyal destek mekanizmaları birlikte planlanıyor. Böylece hem iklim değişikliğiyle mücadele ediliyor hem de enerji dönüşümü toplum için daha adil ve sürdürülebilir hale geliyor.
Kömürden çıkmak tek başına bir şey ifade etmiyor, bunun yanında yeni iş alanlarının oluşturulması gerekiyor.
Kömür santrallerini kapatmak sera gazı emisyonlarını azaltmak açısından önemli bir adım olsa da süreç burada sona ermiyor. Santrallerde çalışan insanların yeni sektörlerde iş bulabilmesi için mesleki eğitim ve yeniden beceri kazandırma programları gerekiyor. Özellikle güneş ve rüzgar enerjisi, enerji depolama teknolojileri ve elektrik altyapısı gibi alanlar yeni istihdam fırsatları sunuyor. Böylece enerji dönüşümü ekonomiye de katkı sağlayabiliyor. Adil geçiş, çevreyi korurken insanların geleceğini de güvence altına alan bu planlamayı ifade etmekte.
İspanya adil geçiş enstitüsü kurarak madencileri ve yerel ekonomiyi geleceğin yeşil işlerine başarıyla hazırladı.
İspanya kömürden çıkış sürecini dünyada örnek gösterilen planlı ve fon destekli bir modele dönüştürmeyi başardı. Asturias bölgesindeki kömür madenleri aniden kapılara kilit vurmak yerine sendikalar ve işçilerle yapılan toplu sözleşmelerle aşamalı olarak kapatıldı. Kurulan Adil Geçiş Enstitüsü sayesinde kapatılan maden bölgelerine doğrudan kamu fonları aktarılarak yeşil yatırımlar çekildi. Maden çalışanları erken emeklilik hakkı kazandı veya yenilenebilir enerji sektöründe çalışmak üzere yeniden eğitildi. İspanya'nın yaptığı bu başarılı küresel uygulama doğru planlama yapıldığında iklim eyleminin çalışanların hayat standardını koruyabileceğini kanıtlar nitelikte.
Türkiye'de Ermenek örneğinde görüldüğü gibi plansız maden kapanmaları işçileri ve bölge halkını derin sıkıntıya soktu.
Türkiye geçmişte yaşanan maden faciaları ve sonrasındaki aniden duran üretim süreçleriyle plansız çıkışın acı sonuçlarıyla yüzleşti. Karaman Ermenek bölgesinde kömür madenlerinin hazırlıksız biçimde kapanması yerel ekonomide ve iş gücünde büyük sarsıntılara yol açtı. Öte yandan araştırmalar kömürlü termik santrallerin yol açtığı hava kirliliğinin 1965 yılından bu yana yaklaşık 200 bin erken ölüme sebep olduğunu gösteriyor. Hem halk sağlığını ve doğayı koruyup hem de bölgedeki işçileri ekonomik çöküşten kurtaracak bölgesel kalkınma planları uygulanmadı. Yaşanan bu acı tecrübeler kömürden çıkışın ani krizler yerine kapsayıcı devlet politikalarıyla yönetilmesi gerektiğini fazlasıyla ortaya koyuyor.
Yeşil ekonomik dönüşüm Türkiye ekonomisini büyüterek yüz binlerce yeni iş imkanı yaratma potansiyeline sahip.
Karbonsuzlaşma adımları sanılanın aksine ekonomik kayıp değil hatta tam aksine büyük bir kalkınma fırsatı sunuyor. Uluslararası Çalışma Örgütü ILO verilerine göre Türkiye kömür yerine yenilenebilir enerjiye yatırım yaparsa 2030 yılına kadar 300 binden fazla yeni iş yaratabilir. Bunun yanında temiz enerji yatırımları ülke gayri safi yurt içi hasılasını yılda 8 milyar dolar ekstra artırma gücüne de sahip. TÜSİAD ve İstanbul Politikalar Merkezi İPM tarafından hazırlanan raporlar da net sıfır emisyon hedefinin ulusal refahı yükselteceğini teyit ediyor. Bu dönüşüm, fosil yakıtlarda dışa bağımlılığı azaltarak enerji maliyetlerini düşürecek, yeni yeşil sektörlerde yüz binlerce istihdam yaratacak ve Avrupa pazarına ihracatımızda karşılaşacağımız olası sınırda karbon vergilerinden kurtulmamızı sağlayarak ekonomik refahımızı doğrudan artıracaktır.
Sanayi ve demir çelik gibi ağır sektörler yeşil teknolojiyle dönüşerek küresel pazarda gücünü korumaya devam ediyor.
Sanayi üretimi emisyonların büyük bir kısmından sorumlu olup özellikle demir çelik sektörü Türkiye emisyonlarının %10unu oluşturuyor. Avrupa Birliği Sınırda Karbon Düzenlemesi gibi mekanizmalar yüksek karbonlu üretim yapan şirketlere ciddi mali yükler getiriyor. Tam da bu sebeple elektrikli ark ocakları kullanımı ve yeşil hidrojen teknolojileri gibi çevreci üretim tekniklerine geçiş kaçınılmaz hale geliyor. İnşaat sektöründe ise binaların Neredeyse Sıfır Enerjili Bina standartlarına dönüştürülmesi malzeme bazlı karbon salınımını sıfırlama imkanı sunuyor. Ağır sanayimizi yeşil teknolojiyle yenilemek her açıdan çok ama çok önemli.
Güneş panellerini tarımla buluşturan yenilikçi çözümler aynı anda gıda ve enerji üretimini koruyor.
İklim krizinin getirdiği ani aşırı sıcaklar, dolu ve kuraklık tarımsal rekoltede ciddi kayıplara sebep oluyor. Tarım-GES olarak bilinen uygulamalar aynı arazi üzerinde hem tarım yapılmasını hem de güneşten elektrik üretilmesini sağlıyor. Solar3GW projesi gibi örneklerde görüldüğü üzere güneş panelleri ürünleri aşırı hava olaylarından koruyan bir kalkan görevi üstleniyor. Çiftçiler bir yandan toprağını işleyip ürününü alırken diğer yandan şebekeye elektrik satarak ek gelir elde ediyor.
Ulusal adil geçiş fonu kurulması Türkiye'nin temiz ve adil geleceğe ulaşmasındaki en önemli adımlardan biri.
Türkiye 2053 net sıfır emisyon hedefine ulaşmak için tüm sektörleri kapsayan kararlı ve planlı adımlar atmak durumunda. Uzmanlar bölgesel kalkınmayı ve çalışanların dönüşümünü desteklemek amacıyla acil olarak bir Ulusal Adil Geçiş Fonu kurulmasını öneriyor. Dünya Bankası araştırmaları iklim dayanıklılığına yatırılan her 1 doların 4 dolar ekonomik fayda sağladığını istatistiksel olarak gösteriyor. Türkiye'nin dönem başkanlığını yürüteceği ve 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında ülkemizde düzenlenecek olan COP31 iklim zirvesi, Türkiye'nin işçi odaklı yeşil dönüşüm liderliğini sergilemesi için harika bir fırsat. Çalışanları merkeze alan adil politikalar ve güçlü finansman mekanizmalarıyla hem doğamızı hem de geleceğimizi başarıyla inşa edebiliriz.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın