Büyük Köpekler Neden Daha Hızlı Yaşlanıyor? Cevap Genlerde Saklıymış
Evde iri bir köpek besleyenlerin en çok üzüldüğü gerçeklerden biri, can dostlarının küçük ırklara göre çok daha kısa yaşaması. Arizona Eyalet Üniversitesi'nden bilim insanları bu farkın izini köpeklerin DNA'sında sürdü. Science dergisinde yayımlanan çalışma, büyük köpeklerde yaşlanmanın hücre düzeyinde daha hızlı ilerlediğini gösteriyor. Erkek köpekler için ise bambaşka bir ipucu ortaya çıktı.
Kaynak: Live Science
Memelilerde büyük olan uzun yaşar, köpeklerde ise tam tersi
Doğada genel kural basit: Vücut büyüdükçe ömür de uzar. Bir fare ortalama iki yıl yaşarken bazı balina türleri 200 yıla yaklaşabiliyor. Köpeklerde ise bu denge tersine dönüyor.
Danua ve İrlanda kurt köpeği gibi dev ırklar çoğu zaman 10 yaşını göremezken Chihuahua gibi küçük ırklar bunun neredeyse iki katı kadar yaşayabiliyor. Veteriner hekimlerin uzun zamandır bildiği bu tablonun arkasındaki biyolojik neden ise bugüne kadar netlik kazanmamıştı.
Bilim insanları köpeklerin biyolojik yaşını ölçen bir saat geliştirdi
Bu soruya yanıt arayan ekip, ABD'de on binlerce köpeği yıllardır izleyen Köpek Yaşlanma Projesi'nin (Dog Aging Project) verilerinden yararlandı. Science dergisinde yayımlanan çalışmada yaklaşık 900 köpekten alınan 1.640 kan örneği incelendi. Araştırmacılar, DNA'nın üzerine tutunan ve hangi genin ne zaman çalışacağını belirleyen küçük kimyasal işaretlere, yani metil gruplarına odaklandı. Bu işaretler yaş ilerledikçe belirli bir düzende değiştiği için bir tür biyolojik saat gibi okunabiliyor.
Ekibin geliştirdiği 'epigenetik saat', bir köpeğin yaşını ortalama 10 aylık bir hata payıyla tahmin edebiliyor. Saati gerçek yaşından ileride çıkan köpeklerin sonraki iki yıl içinde ölme ihtimalinin daha yüksek olduğu da görüldü. Dikkat çeken bir başka ayrıntı ise moleküler yaşlanmanın en hızlı köpeklerin hayatının ilk yıllarında ilerlemesi.
İri ırklarda 'zıplayan genler'in frenleri daha hızlı boşalıyor
Büyük ve küçük köpekler arasındaki fark en net 'zıplayan genler' olarak bilinen DNA parçalarında görüldü. Bilim dünyasında transpozon adı verilen bu parçalar genom içinde yer değiştirebiliyor ve yerleştikleri noktada diğer genlerin işleyişini bozabiliyor. Normal şartlarda metil grupları bu parçaları olduğu yere sabitleyerek bir fren görevi görüyor.
Araştırmaya göre iri köpeklerde bu frenler yaşla birlikte çok daha hızlı boşalıyor. En çok etkilenen grup LINE1 adı verilen aile oldu: Bu bölgelerin yüzde 40'tan fazlası yaşlandıkça metil işaretlerini kaybediyor. Dev ırklar ise LINE1 bölgelerinde her yıl küçük ırklardan yaklaşık yüzde 35 daha fazla işaret yitiriyor. Kontrolden çıkan zıplayan genlerin vücutta iltihabı artırabildiği biliniyor; iltihap da yaşlanmayı hızlandıran temel süreçlerden biri.
Erkek köpeklerde farkın izi X kromozomunda çıktı
Çalışmanın ikinci önemli bulgusu cinsiyetle ilgili. Erkek köpekler de dişilere göre moleküler düzeyde daha hızlı yaşlanıyor. Üstelik bu fark, erken yaşta kısırlaştırılan erkeklerde bile ortadan kalkmıyor.
Erkeklerdeki değişimlerin büyük kısmı X kromozomunda yoğunlaşıyor. Erkeklerde tek bir X kromozomu bulunurken dişilerde iki tane var. Çalışmanın yazarlarından Brianah McCoy, Nature'a yaptığı açıklamada dişilerdeki ikinci X kromozomunun bu değişimlere karşı bir tampon görevi görebileceğini söyledi. Ancak bu şimdilik kanıtlanmış bir mekanizma değil, daha fazla araştırılması gereken bir olasılık.
Bulgular insanın yaşlanmasına dair de ipucu verebilir
Araştırmacılar sonuçları temkinle yorumluyor. Çalışma, metil kaybı ile hızlı yaşlanma arasında güçlü bir bağ olduğunu gösterse de neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. Ekipten Blaise Mariner, bu değişimlerin yaşlanmaya mı yol açtığının yoksa zıplayan genleri mi daha aktif hale getirdiğinin henüz bilinmediğini vurguluyor. Köpek sahiplerinin kullanabileceği bir test ya da tedavi de şimdilik yok.
Yine de bulgular geleceğe dair umut veriyor. Köpekler insanlarla aynı evi, benzer çevreyi ve çoğu zaman benzer sağlık hizmetini paylaştığı için yaşlanma araştırmalarında güçlü bir model kabul ediliyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Noah Snyder-Mackler, zıplayan genlerin memelilerde yaşlanmanın temel parçalarından biri olabileceğini düşünüyor. Ona göre bu genleri hedef alan yöntemler ileride insanlarda sağlıklı geçen yılları uzatmanın da yolunu açabilir.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Bu içerikler de ilginizi çekebilir:
Yorum Yazın