Anadolu'nun İlk Umumi Tuvaleti Müze Oldu: Sık Dişini Helası
Tokat'ta halk arasında 'Sık Dişini Helası' diye bilinen tarihi yapı, Anadolu'nun ilk müstakil umumi tuvaleti olarak anılıyor. İHA'nın haberine göre 15. yüzyıla tarihlenen yapı, bugün müze olarak hizmet veriyor. Ziyaretçiler burada yüzyıllar önce suyun nasıl kullanıldığını ve atık suyun nasıl uzaklaştırıldığını yakından görebiliyor.
Müze, 19 Kasım Dünya Tuvalet Günü'yle birlikte yeniden gündeme geldi.
Adı, önündeki uzun sıradan geliyor
Yapı, Tokat'ın tarihi ticaret merkezlerinden Sulusokak Çarşısı'nda bulunuyor. Türk-İslam mimarisinde tuvaletler genellikle cami avlularında, medreselerde ve hanlarda yer alıyordu. Tokat Belediyesi Müzeler Koordinatörü ve sanat tarihçisi Mesut Güneş'e göre Sık Dişini Helası'nı ayıran özellik, umumi tuvalet olarak müstakil, yani başlı başına bir yapı şeklinde inşa edilmiş olması.
Yapının ilginç adı ise yoğunluğundan geliyor. Eski Tokat Belediye Başkanı Eyüp Eroğlu'nun 2022'deki açıklamasına göre çarşıdaki kalabalık nedeniyle insanlar tuvalet için uzun süre sıra beklemek zorunda kalıyordu. Sırası gelene kadar 'dişini sıkmak' zorunda kalanlar sayesinde yapı bu adla anılır olmuş.
Cam zeminin altında yüzyıllık su kanalları
Uzun yıllar depo olarak kullanılan ve harap hale gelen yapı, Tokat Belediyesi'nin yaklaşık 3 yıl süren restorasyonuyla yeniden ayağa kaldırıldı. Eroğlu'nun aktardığına göre çalışmalar sırasında yapının altyapısında Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait bir kanalizasyon hattı, o döneme ait hela taşları ve musluklar ortaya çıktı.
Zemindeki tarihi su kanalları korunarak üzerleri temperli camla kaplandı. Böylece ziyaretçiler, temiz suyun yapıya nasıl getirildiğini ve atık suyun nasıl tahliye edildiğini ayaklarının altında görebiliyor. Taş duvarları, tuğla kemerleri ve kubbesiyle yapının kendisi de müzenin en dikkat çeken parçalarından biri.
İbrikten berber koltuğuna: Müzede neler var?
Müzede tarihi tuvalet bölümlerinin yanı sıra hamam tası, ibrik ve ustura gibi gündelik kullanım eşyaları, taş hela örnekleri ve eski bir berber koltuğu sergileniyor. Yani müze yalnızca tuvaletleri değil, geçmişin temizlik alışkanlıklarını da anlatıyor.
Ziyaretçilerin en çok ilgisini çeken konu ise temiz su ile atık suyun nasıl ayrıldığı. Müzeyi gezenlerden İsmail Zengin, İHA'ya yaptığı açıklamada 'Tuvalet kültürünün, adabının çok geçmişe dayandığını görmüş oldum' dedi. Bir başka ziyaretçi Mustafa Berat Ergin de 19 Kasım'ın Dünya Tuvalet Günü olduğunu bu müze sayesinde öğrendiğini anlattı.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!





Yorum Yazın