40 Yıl Önce Doğadan Silinmişti: Hayvanat Bahçelerinden Kurtarılan Salyangozlar Adaya Geri Döndü
Fransız Polinezyası'ndaki Moorea Adası'nın minik ağaç salyangozu Partula tohiveana, 1980'lerde istilacı yırtıcılar yüzünden doğadan tamamen silindi. Türün son bireyleri hayvanat bahçelerinde yıllarca üretildi, ardından yeniden adaya bırakıldı. Eylül 2024'te araştırmacılar doğada doğmuş 4 yetişkin ve 13 yavru salyangoz buldu. Bu, doğada yok olmuş kabul edilen bir omurgasız türünün koordineli çalışmalarla yeniden doğaya yerleştirilmesinin ilk örneği oldu. Tür 2025'te IUCN listesinde 'Doğada Soyu Tükenmiş' kategorisinden 'Kritik Tehlike Altında' kategorisine alındı.
Detaylar 👇
Yalnızca 1-2 santimetrelik Partula tohiveana, Moorea'nın ormanlarından 40 yıl önce silinmişti.
Partula tohiveana, yalnızca Moorea Adası'nın yüksek vadi kesimlerinde yaşayan, kabuğu en fazla 13,7 milimetreye ulaşan bir ağaç salyangozu. Türün başına gelenler, iyi niyetle yapılan bir müdahalenin nasıl ters tepebileceğinin de örneği oldu.
1980'lerde dev Afrika kara salyangozlarını kontrol altına almak için adaya getirilen pembe kurt salyangozu, bunun yerine yerli Partula salyangozlarını avlamaya başladı. 1990'larda ise Yeni Gine yassı solucanı geldi ve kalan popülasyonlara son darbeyi vurdu. Araştırma makalesine göre vahşi popülasyonlar 1982-1995 arasında yok edildi.
Hayvanat bahçeleri türün Nuh'un gemisi oldu
Doğadaki sayılar çökerken kalan salyangozlar 1990'larda uçakla hayvanat bahçelerine taşındı. Aralarında Londra, Edinburgh, St. Louis ve Detroit hayvanat bahçelerinin bulunduğu kurumlar türü üretmeyi sürdürdü. Çalışmayı, Londra Zooloji Derneği (ZSL) tarafından koordine edilen Partulid Küresel Tür Yönetimi Programı yürüttü; programa 20'den fazla uluslararası hayvanat bahçesi, koruma kuruluşu ve Fransız Polinezyası kurumları destek verdi.
Tür, 1988'de yalnızca dört bireye kadar düşen çok dar bir genetik darboğazdan geçti. Buna rağmen salyangozlar esaret altında iyi uyum sağladı: yılda yaklaşık 16 yavru üretiyor ve 6-12 ayda olgunlaşıyor.
Fotoğraf: Stephen Craven / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 (Programı koordine eden Londra Zooloji Derneği'nin binası, temsilî görsel).
Salyangozlar, Moorea'daki Afareaito vadisinde seçilen alanlara bırakıldı.
Salıverme çalışmaları 2010'ların ortasında, Afareaito vadisinde başladı ve yıllık bırakışlarla 2024'e kadar sürdü. Bırakılan salyangozlar 1-2 santimetre boyunda olduğu için geceleri takip edilebilsinler diye üzerlerine morötesi ışığı yansıtan boya noktaları sürüldü.
Salyangozlar yer üzerindeki yırtıcılardan kaçınabilsinler diye mümkün olduğunca yerli pandanus bitkilerinin (Freycinetia demissa) ve sık bitki örtüsünün üzerine yerleştirildi.
Eylül 2024'te doğada işaretsiz 4 yetişkin ve 13 yavru salyangoz bulundu.
Araştırmacılar 2018'de doğada doğmuş tek tük yetişkinlere rastlamıştı. Asıl dönüm noktası ise Eylül 2024'teki taramada geldi: ekip işaretsiz, yani hayvanat bahçesinden gelmediği anlaşılan 4 yetişkin ve 13 yavru salyangoz buldu.
Bu, bırakılan salyangozların doğada başarıyla ürediğini gösterdi. Çalışma, doğada soyu tükenmiş bir omurgasız türün koordineli koruma çalışmalarıyla yeniden doğaya yerleştirilmesinin ilk örneği olarak kayda geçti.
Doğada doğan salyangozların sayısı 2016-2024 arasında kayıt altına alındı.
Ekip, 2016'dan 2024'e kadar yaptığı taramalarda hem yaşayan bireyleri hem de ölü kabukları saydı. Grafik, doğada doğmuş salyangozların zaman içindeki sayısını gösteriyor.
IUCN statüsü yükseldi ama çalışma henüz bitmedi
2025'te Partula tohiveana, IUCN Kırmızı Listesi'nde 'Doğada Soyu Tükenmiş' kategorisinden 'Kritik Tehlike Altında' kategorisine alındı. Çalışmanın başında Justin Gerlach bulunuyor; sonuçlar Oryx dergisinde yayımlandı. Gerlach, benzer çabalarla doğada soyu tükenmiş sayılan diğer salyangoz türlerinin ve başka canlıların da kurtarılabileceği umudunu dile getiriyor. ZSL'den Paul Pearce-Kelly ise bu başarının hem kültürel hem bilimsel değerine dikkat çekiyor; Partula salyangozları yüzyılı aşkın süredir evrim süreçlerini anlamak için çalışılıyor ve yüzlerce tehlike altındaki ada türü için model oluşturuyor.
Araştırmacılar yine de ihtiyatlı: doğada doğmuş birkaç yetişkin tek başına yaşayabilir bir popülasyon anlamına gelmiyor, bu yalnızca tam kurtuluşa giden yolun ilk adımı. Yırtıcı yassı solucanlar hâlâ salıverilen salyangozları avlıyor, vadide kurt salyangozları varlığını sürdürüyor ve yoğun bitki örtüsü yüzünden salyangozların salıverme alanının ötesine yayılıp yayılmadığı bilinmiyor. Küçük popülasyon büyüklüğü de türü kırılgan tutuyor.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın