Müdürlerin Olmadığı Bir Şirket Ütopyası: 16 Maddeyle Hiyerarşinin Baş Düşmanı ‘Holakrasi’

-

Öyle bir şirket düşünün ki içeride hiçbir müdür yok. Şef yok, senior - junior yok. Süpervizör, koordinatör, ve başka hiçbir süslü ünvan yok. Çünkü ortada bir örgüt şeması yok. 

Olmaz öyle şey gibinize geliyorsa, sizleri yöneticilerden tamamen arınmış bir "yönetim" sistemiyle tanıştıralım; holakrasi.

1. Müdürler, onların müdürleri, onların ve onların müdürleri. Peki müdürsüz bir iş yaşamı mümkün mü?

2007 yılında yazılımcı Brian Robertson tarafından geliştirilip isimlendiren bu sistem, özellikle ABD ve Avrupa’da son birkaç yıldır gündemde olan tartışılan ve hatta uygulamaya geçirilen yepyeni bir yönetim biçimi.

2. Holakrasi tam olarak nedir?

Normal koşullarda, bir kurumda düzen ve birlikteliğin sağlanması yöneticilerin görevidir; yani hiyerarşik bir sistem işler. Holakrasi ise, çalışanların özerkliği prensibi üzerine kuruludur. Yani insanlara görev veren yöneticiler yerine, özerkliği belirleyen kurallar bulunur. 

Bu sisteme göre, kimsenin dağıtmasına ihtiyaç duyulmaksızın tüm çalışanlar görevlerini ve bu görevin izin verdiği yetkilerini bilir; tayin ederler.

3. Yani holakrasi, iş yaşamı ve hatta tüm dünyanın yönetiminin temel taşı olan o heybetli kavramı çökertiyor: Hiyerarşi

Bu sistemde çalışanların tümü kendi kararlarını kendileri verebilme hakkına ve dahi yetkisine sahip. 

Elbette kişilerin yetkilerini tanımlayan bir takım kurallar var; (aksi halde kaostan kaçamayız), ve bu kurallar çerçevesinde herkes kendi görevini ve sorumluluklarını biliyor.

4. Kurallar var; ama şu yok: Ünvanlar.

İşte holakrasinin hiyerarşiye kafa tuttuğu nokta tam da burası.

5. Kararları ve kuralları kişiler değil, takımlar belirliyor.

Diyelim kimin hangi maaşı alacağını ve zam oranlarına dair kararları vermekten sorumlu olan bir takım oluyor; ve bu takımın başında onay almaları gereken bir yönetici bulunmuyor. 

Aynı şekilde, diğerlerinden hiçbir ayrıcalığı olmayan bir "lider halka" takımı var ve bu takımın tek görevi, sistemin düzgün işlediğinden emin olmak.

6. "Bu imkansız bir sistem" diyorsanız eğer hemen söyleyelim; bugün dünyada holakrasi sistemiyle yönetilen 300’den fazla şirket var.

Holacracy.org'un verileri bu yönde. Örneğin Amazon’un 2009’da satın aldığı Zappos bunlardan sadece bir tanesi.

7. Zappos bu sisteme geçtiğinde ne mi olmuş?

Şirketteki çalışan sayısı Ocak 2016 itibariyle %18 azalmış ve tam 260 kişi işten ayrılmış. Ve ayrılanların çoğu, artık bir unvana sahip olmayan müdürlerden oluşuyor...

8. Sistemi deneyip, yapamayıp vazgeçenler de var.

Örneğin blog sitesi Medium, holakrasiyi deneyip vazgeçen şirketlerden bir tanesi. 
Yetkililer geçtiğimiz Mart ayında yaptıkları açıklamada, 2012’den itibaren kullandıkları sistemden vazgeçişlerini şöyle açıklıyor:

"Sistemi artık kullanmıyor oluşumuz holakrasi işe yaramadığı için değil. Yalnızca, artık çalışanların birbiriyle olan iletişimlerini engellemeye başlamıştı.”

9. Holakrasinin şimdiki iş dünyasındaki öncüsü ise elbette Y kuşağı.

Ast-üst ilişkilerine karşı direnç gösteren Y kuşağının iş hayatındaki etkinliğinin giderek arttığı dikkate alındığında bu pek de şaşırtıcı değil. Sistem Y kuşağı tarafında daha çok işe adanmışlıkla beraber, herhangi bir yönetimsel baskı olmadığından yaratıcılığı da geliştiren bir avantaja sahip.

10. Holakrasiyi denemeyi en çok tercih eden şirketler ise yeni kurulmuş girişimler (start-up'lar) oluyor.

Ki bu da çok kabul edilebilir; çünkü hiyerarşik yapılanması kemikleşmiş şirketlerde hiyerarşiyi yok eden bir sisteme geçiş elbette uzun, zor ve sancılı olacaktır. Start-up'lar bu anlamda avantajlı. Y kuşağının girişimcilik sevdası ve git gide daha çok start-up'ın faaliyete geçiyor olması da holakrasiyi kullanan şirketlerdeki sayıca artışta önemli bir etken.

11. Yine de uzmanların görüşleri farklılıklar göstermekte.

Silikon Vadisi girişimcilerinden Steve Blank, sistemin aslında hiyerarşiyi yok etmediğini, sadece gizlediğini savunmuş. Manchester Üniversitesi’nden Profesör Cary Cooper ise, küçük şirketlerde kullanılabileceğini, ancak yine de yönetim pozisyonlarından kurtulmanın zor olduğunu söylemiş. New York Üniversitesi’nden Profesör Anna Lecher ise daha olumlu. Holakrasinin gelecek 10 yıl içinde pek çok şirket tarafından uygulamaya alınacağını savunuyor.

12. Özet olması açısından, sistemin artı ve eksilerini bir toparlayalım:

Artıları:

  • Herkesin sesini duyurma, fikirlerini söyleme hakkı ve artan yaratıcılık seviyesi

  • Kimin, neyle görevlendirildiği konusunda son derece spesifik olması

  • Yönetici olmadığından, işlerin onaylanma süresinin kısalması ve daha hızlı yürümesi.

Eksileri:

  • Sisteme geçişte adaptasyon zorluğu.

  • Mevcut sistemde alt seviye çalışanları mutlu ederken üst seviye çalışanları mutsuz etmesi.

  • Yöneticisiz oldukları halde, yine de her takımın kaçınılmaz olarak kendi liderini yaratacağına dair şüphelerin olması.

13. Peki holakrasi Türkiye'de tutar mı?

Bunu bilebilmek için çok fazla parametreyi göz önüne almak gerekiyor. Şirketlerin faaliyet alanı, yapısı, çalışan sayısı ve benzeri birçok nokta söz konusu. Böyle bir geçişte işe alımdan eğitime, performans değerlendirmesine kadar tüm İK süreçlerinin yeniden yapılandırması gerekli.

14. Yine de biraz genelleyecek olursak, Türk toplumu yetkiyi sevse de sorumluluk almayı aynı ölçüde sevmez :)

Bilhassa işler ters gittiğinde, sorumluluk alacak bir "üst" aranır. Bu da genel çalışma alışkanlıklarımız düşünüldüğünde holakrasiyle pek bağdaşmıyor.

15. Ülkece yaşadığımız bir başka sıkıntı ise, genel olarak iş yaşamındaki güven problemi.

Ortalama üzerinden düşünürsek, Türkiye'de patronlar yöneticilere, yöneticiler çalışanlara, çalışanlarsa her iki gruba çok fazla güvenmiyor; bu anlamda kuşkucu ve tetikte bir çalışma alışkanlığımız olduğunu söyleyebiliriz. 

Ayrıca holakrasinin hayata geçirilebilmesi için her şeyden önce, kendi başına karar verip bunun sorumluluğunu alabilen çalışanlara ihtiyacımız var.

16. Özetleyecek olursak,

Barındırdığı çelişki ve soru işaretlerine rağmen her ne kadar hayli ilginç ve layığıyla uygulanabilirse efektif bir sistem gibi dursa da, Türkiye'de o kadar da çabuk yaygınlaşması pek olası görünmüyor 🙂

Siz ne düşünüyorsunuz?

Harika bir sistemmiş, keşke yaygınlaşsa!
Sistem güzel ama bizim ülkede hayatta çalışmaz...
Aklıma yatmadı çünkü bence uzun vadede sürdürülebilir değil.
Kardeşim yıllarca bekledim terfi için, siz benimle dalga mı geçiyorsunuz?

Bu Haber ile İlgili Linkler

BU İÇERİĞE EMOJİYLE TEPKİ VER!
Helal olsun!
Hoş değil!
Yerim!
Çok acı...
Yok artık!
Çok iyi!
Kızgın!

ONEDİO ÜYELERİ NE DİYOR?

Yorum Yazın
harley-quinn

Saçma bir sistem çok detaylı bir şey yazamıcam şuan ama cidden saçma.

_badok_

Halokrasi, Eniştokrasi, sonuçta bireyler değil belki ama takımlar (özelikle maaşları dağıtan, yetkileri belirleyen takımlar) müdürlüklerini kısa zamanda ilan ederler...

oguzalptekinn

Baskın insan karakteri olanlar, doğuştan lider ruhlu insanlar ve yönetilme karakterine sahip insanlar her zaman olacaktır. Bu sebeple grupların içinde yapay liderler ortaya çıkacağını düşünüyorum.

omercetin

Bu zaten ileride kaçınılmaz olacak. İnsanlık sanayi devrimiyle beraber önce klasik yöntemle yönetildi sonra 1950lerde neo klasik yönteme ardından da 90larla beraber modern yönetim tarzına geçti. İlk yöntemde tek motivasyon paraydı 2. de ise insan daha ön plandaydı ama yeterince değil şimdi ise günümüz yönetimlerinde tüm şirketler koçluk,motivasyon eğitimleri veriyor. Sıradaki yönetim tarzı öğrenen organizasyon yani kendi içinde ünvansız liderler yaratan müdür yönetici gibi kavramlar olmadan kollektif bir şekilde işleyişi sağlayan sistem. Şu an buna en çok kızan tabi ki de patronlar müdürsüz olmaz diyorlar ama yarın en çok onlar benimseyecek çünkü en çok parayı onlara veriyorlar...

Gizli Kullanıcı

kaan kayabalı müdürlerden sıkıldı galiba onedio müdürü iş elden gidiyo lan

FACEBOOK YORUMLARI

Başlıklar

2016Amerika Birleşik DevletleriTercihzam
Görüş Bildir