Kim Daha Özgür, Kim Daha Özgün? Kadınlık Nereye Evriliyor?
Bir kadının özgür olduğunu nasıl anlarız? Kendi parasını kazanmasından mı, istediği gibi giyinmesinden mi, yalnız yaşayabilmesinden mi, yaşına rağmen genç görünmeye çalışmamasından mı, ilişkilerini kendi seçmesinden mi, anne olmayı ya da olmamayı tercih etmesinden mi? Peki bütün bunları yapabilen bir kadın gerçekten özgür müdür? Yoksa özgürlük dediğimiz şeyin kendisi bile zaman zaman bize öğretilmiş başka bir role dönüşebilir mi?
Kadınlık son yıllarda çok büyük bir dönüşümden geçiyor.
Bir zamanlar kadından beklenen; güzel olmak, genç görünmek, iyi bir eş olmak, iyi bir anne olmak, zarif olmak, fedakâr olmak, arzu edilir olmak ve bütün bunları mümkün olduğunca sessiz bir şekilde yapmakken, bugün başka bir kadınlık anlatısıyla karşı karşıyayız. Artık güçlü olmalıyız, kendi paramızı kazanmalıyız, kendi ayaklarımızın üzerinde durmalıyız, bedenimizi sahiplenmeliyiz, yaşlanmaktan korkmamalıyız, kimseye hesap vermemeliyiz, kendi hayatımızı kendimiz yaratmalıyız. Bunların her biri kıymetli dönüşümler. Ama burada başka bir soru başlıyor: Ya “özgür kadın” olmak da yeni bir performansa dönüşürse?
Belki de bugün kadınların önündeki en ilginç soru artık “Nasıl bir kadın olmalıyım?” değil. Asıl soru “Bütün bu seçimlerin içinde gerçekten ben ne istiyorum?” Çünkü özgürlük ile özgünlük aynı şey değil. Özgürlük sana seçenekleri açabilir; özgünlük ise o seçeneklerin hangisinin gerçekten sana ait olduğunu ayırt edebilme kapasitesidir.
Bunu bugün popüler kültürde kadınların dönüşümünde de çok net görebiliyoruz.
Örneğin Sydney Sweeney üzerinden beden, güzellik ve kadın imajı üzerine yürüyen tartışmalar bize çok tanıdık bir şeyi gösteriyor: Kadının bedeni hâlâ herkesin konuştuğu bir alan. Bir kadın bedenini görünür kıldığında da, gizlediğinde de, estetik yaptırdığında da, yaptırmadığında da bir yorumla karşılaşabiliyor. Buradaki asıl mesele belki de “Kadın bedenini nasıl kullanmalı?” sorusundan çok daha farklı bir yere taşınmalı: “Kadın kendi bedeniyle ilgili kararın sahibi olabilir mi?” Özgünlük tam da burada başlıyor. Çünkü mesele belirli bir beden görüntüsünü savunmak değil; bedenin üzerinden başkalarının beklentileriyle değil, kendi seçiminle ilişki kurabilmek.
Jennifer Lopez'in yıllar içinde sürekli farklı kimliklerin içinden geçmesi de başka bir dönüşümü temsil ediyor.
Şarkıcı, oyuncu, dansçı, girişimci, anne, sahne sanatçısı, moda ve güzellik dünyasının figürü... Bir kadının hayatının yalnızca tek bir kimlikle tanımlanmak zorunda olmadığını gösteren örneklerden biri olarak okunabilir. Fakat burada da ilginç bir soru var: Sürekli yeniden yaratılmak gerçekten özgünlük müdür, yoksa bazen yeniden yaratılma ihtiyacının kendisi de bir beklenti haline gelebilir mi? Belki de özgünlük, her seferinde yeni bir “versiyon” yaratmak değil; bütün versiyonların altında değişmeyen o özü fark edebilmektir.
Pamela Anderson'ın son yıllardaki dönüşümü ise bambaşka bir yerden dikkat çekiyor.
Yıllarca yoğun makyaj, sarı saç, seks sembolü imajı ve popüler kültürün belirli bir kadınlık estetiğiyle anılan Anderson, daha sonra makyajsız görünmeyi ve yaş almayı daha görünür biçimde sahiplenmeye başladı. Kendi ifadelerinde bunun başkalarını memnun etmekten çok kendisiyle ilgili bir tercih olduğunu anlatıyor. Bu dönüşümün ilginç tarafı, “güzel olmak”tan vazgeçmekten ziyade güzelliğin tanımını yeniden kendisinin yapması. Belki de özgürlük tam olarak burada başka bir anlam kazanıyor: Artık senden beklenen görüntüyü üretmek zorunda hissetmediğinde, yüzünle ve bedeninle ilişkin değişmeye başlıyor.
Demi Moore'un yaş alma üzerine son yıllardaki yaklaşımı da benzer bir başka pencere açıyor.
Hollywood'un kadın bedenine ve yaşına ilişkin güçlü beklentilerinin ortasında Moore, yaş almayı yalnızca “genç görünmeye devam etmek” üzerinden değil; bedenini, sağlığını, merakını ve hayatının yeni dönemlerini keşfetmek üzerinden konuşuyor. Burada da mesele yalnızca yaşlanmaya karşı çıkmamak değil. Belki daha derin soru şu: Yaş aldıkça kendimizi daha az mı sevmeliyiz, yoksa kendimizi tanımlama biçimimizi mi değiştirmeliyiz? Bir kadının 30'unda, 40'ında, 50'sinde ya da 60'ında aynı kişi olmak zorunda olmaması; fakat her yeni dönemde kendisini başkalarının beklentileriyle değil, kendi içsel gerçekliğiyle yeniden tanımlayabilmesi önemli bir dönüşüm.
Miley Cyrus'un son yıllardaki söylemlerinde ise başka bir kavram öne çıkıyor: kendi kimliğini ve sanatsal ifadesini sahiplenmek.
Onun hikâyesi bize özellikle genç yaşta herkesin önünde bir kimliğe dönüşmenin ne demek olduğunu düşündürüyor. Çocuk yaşta oluşturulan bir imajın içine sıkışmak ve sonra o imajdan çıkıp kendi sesini aramak, aslında hepimizin daha küçük ölçekte yaşadığı bir sürecin büyütülmüş hali olabilir. Hepimiz bir noktada bize verilmiş bir kimlikle yaşamaya başlıyoruz. Ailenin çocuğu, başarılı öğrenci, güzel kız, uslu kadın, güçlü kadın, iyi anne, iyi eş, kariyer kadını, özgür kadın... Sonra bir gün bütün bu tanımların arasında kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: “Bunların hangisi gerçekten benim?” Cyrus'un son dönem anlatılarında da kimliğini kendi deneyimi ve sanatsal ifadesi üzerinden yeniden kurma teması görülüyor.
Florence Pugh'un bedenine ve kıyafetlerine yönelik kamuoyu yorumları karşısındaki tavrı da bu tartışmanın başka bir yüzünü gösteriyor.
Bir kadının nasıl giyindiği, bedeninin hangi kısmını gösterdiği ya da göstermediği hâlâ toplumun yorum alanına girebiliyor. Pugh'un bu tartışmalarda bedenine ilişkin kararların kendisine ait olduğunu vurgulaması, bize önemli bir ayrımı hatırlatıyor: Özgürlük, herkesin senin seçimini beğenmesi değildir. Özgürlük, seçiminin bedelini ve anlamını sahiplenebilme alanıdır.
Ve belki de bütün bu kadın hikâyelerini yan yana koyduğumuzda çok daha büyük bir dönüşüm görüyoruz. Kadınlık artık tek bir kalıba sığmıyor. Makyaj yapan da, yapmayan da; estetik yaptıran da, yaptırmayan da; evlenen de, evlenmeyen de; anne olan da, olmayan da; kariyer yapan da, hayatını başka bir ritimde yaşayan da kendi seçimlerini yapabiliyor. Fakat burada özgünlük açısından çok daha zor bir soru ortaya çıkıyor: “Ben bunu gerçekten istediğim için mi seçiyorum, yoksa seçebildiğimi göstermek için mi?”
Çünkü bazen eski rollerden kaçarken yeni roller yaratıyoruz. “Güçlü kadın” olmak, “bağımsız kadın” olmak, “cool kadın” olmak, “doğal kadın” olmak, “yaşını kabullenen kadın” olmak, “bedenini sahiplenen kadın” olmak bile zamanla yeni bir kimlik paketine dönüşebiliyor. Oysa özgünlük herhangi bir yeni kadınlık tanımına sığınmak değildir. Özgünlük, tanımların hepsine gerektiğinde bakıp “Bu gerçekten bana mı ait?” diyebilmektir.
İşte burada özgürlük ile özgünlük arasındaki fark çok daha görünür hale geliyor.
Özgürlük “İstediğimi yapabilirim” diyebilir. Özgünlük ise “Neden bunu istediğimi biliyor muyum?” diye sorar.
Özgürlük seçeneklerin çoğalmasıdır. Özgünlük ise seçeneklerin içinden kendi gerçeğini ayırt edebilme kapasitesidir. Özgürlük sana kapıları açabilir. Özgünlük, hangi kapının senin olduğunu fark etmektir.
Belki de kadınların bugün evrildiği asıl yer tam olarak burasıdır. Artık yalnızca özgür olmak istemiyoruz. Kendi hayatımızın içinde kendimize yabancılaşmadan yaşamak istiyoruz. Başkalarının bizim için yazdığı senaryodan çıkarken bu kez “özgür kadın” olmanın senaryosuna da hapsolmak istemiyoruz. Çünkü insanın kendisine ulaşması, başka bir kimlik edinmesiyle değil; kendisine ait olmayan kimlikleri yavaş yavaş bırakmasıyla başlayabilir.
Ve ÖZGÜNCE'nin çıkış noktası da tam olarak burası.
ÖZGÜNCE sana yeni bir kadın kimliği vermek için kurulmuş bir alan değil. Sana “Böyle olmalısın” demek için de değil. Tam tersine, yıllar boyunca üzerine giydiğin kimliklere, rollere, beklentilere, savunmalara, başarı tanımlarına, ilişki biçimlerine, beden algılarına ve sana ait olduğunu sandığın kodlara bakabilmek için bir alan.
Çünkü belki de mesele kendimizi yeniden yaratmak değil. Önce kendimiz sandığımız şeylerin ne kadarının gerçekten bize ait olduğunu görmek.
Ailenin öğrettiği, toplumun onayladığı, ilişkilerin şekillendirdiği, korkuların güçlendirdiği, başarıların beslediği, yaraların görünür kıldığı bütün o katmanların altında nasıl bir “ben” var?
Belki de asıl özgürleşme, “Ben kim olmalıyım?” sorusundan çıkıp “Ben sandığım kişi kim?” sorusuna geçebildiğimiz anda başlıyor.
Ve sonunda soru çok daha sade bir yere geliyor:
Bütün bu kimliklerden, rollerden, beklentilerden ve sana öğretilen tanımlardan bağımsız olarak SEN KİMSİN?
Çünkü özgürlük sana seçenekleri açabilir.
Özgünlük, hangi seçimin gerçekten sana ait olduğunu bilmektir.
Ve belki de kadınlığın yeni evresi tam olarak burada başlıyor:
Özgürlükten Özgünlüğe.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
