Kazananın Laneti Nedir? Bir Açık Artırmayı Kazanmak Neden Her Zaman İyi Haber Değildir?
Bir müzayedede ya da internetteki açık artırmada son teklifi verip ürünü kaptığında ilk his zafer olur. Ama bazen birkaç gün sonra 'Acaba fazla mı ödedim?' sorusu belirir. Ekonomistler bu durumun tesadüf olmadığını, belirli koşullarda neredeyse sistematik olarak ortaya çıktığını söylüyor.
1. İsmini petrol mühendisleri koydu
Kavram ilk kez 1971'de Capen, Clapp ve Campbell adlı üç petrol mühendisinin makalesiyle tanındı. Açık deniz petrol sahalarının ihalelerini kazanan şirketlerin, beklediklerinden düşük getiri elde ettiğini fark ettiler ve buna 'kazananın laneti' dediler.
2. Laneti doğuran şey: Değerin belirsizliği
Petrol sahasının altında ne kadar petrol olduğunu kimse kesin bilmez; herkes bir tahminde bulunur. Bir şeyin değeri herkes için aşağı yukarı aynı ama kimse tarafından tam bilinmiyorsa, ekonomistler buna 'ortak değer' durumu der ve lanet en çok burada ortaya çıkar.
3. Kazanan genellikle en iyimser tahmini yapandır
Diyelim ki on kişi aynı şeyin değerini tahmin ediyor ve tahminlerin ortalaması gerçeğe yakın. Açık artırmayı genellikle en yüksek tahmini yapan kişi kazanır. Yani kazanmak, 'Benim tahminim diğer herkesinkinden yüksekti' demektir ve bu da büyük ihtimalle gerçek değerin üzerinde olduğun anlamına gelir.
4. Bozuk para kavanozu deneyi
Araştırmacılar Bazerman ve Samuelson, 1983 tarihli çalışmalarında öğrencilerden içinde bozuk para olan bir kavanoz için teklif vermelerini istedi. Ortalama tahmin kavanozun gerçek değerinin altında kalsa bile, kazanan teklifler ortalamada gerçek değerin üzerine çıktı. Yani kazananlar ödülü almış ama çoğu zaman zarara girmişti.
5. Rakip sayısı arttıkça risk büyür
Ne kadar çok kişi teklif verirse, içlerinden birinin değeri fazlasıyla abartmış olma ihtimali o kadar artar. Bu yüzden kalabalık açık artırmalarda kazanan teklif, ürünün gerçek değerinden daha da uzaklaşabilir.
6. Her kazanan zarar etmez
Kazananın laneti bir kural değil, bir eğilim. Teklif verenler belirsizliği hesaba katıp tekliflerini biraz aşağı çektiğinde ya da ürünün değerini iyi bildiğinde lanet ortadan kalkabilir. Pek çok kişi açık artırmadan memnun ayrılır.
7. Değeri sana özel olan ürünlerde durum farklı
Büyükannenin evindeki bir tabloya benzediği için bir resme teklif veriyorsan, ürünün değeri senin için kişisel ve sen bunu biliyorsun. Bu tür 'özel değer' açık artırmalarında kazananın laneti çok daha zayıftır; çünkü bilmediğin bir şeyi tahmin etmiyorsun.
8. Heyecan da hesabı şaşırtabilir
Açık artırmanın rekabet ortamı, ürünü almaktan çok 'kazanmak' isteğini tetikleyebilir. Son saniyelerde gelen teklifler insanı önceden koyduğu sınırın üzerine çıkmaya itebilir. Önceden bir üst sınır belirleyip ona sadık kalmak bu yüzden işe yarar.
9. Laneti spor transferlerinde ve şirket satın almalarında da görürüz
Bir sporcu için kulüpler arasında yaşanan rekabet ya da bir şirketi satın almak için yarışan alıcılar da aynı mantığa tabidir.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!


Yorum Yazın