Hayal Gücünün İflası: Bir Şehri İleri Taşıyan Şey Aslında Nedir?
Bir şehir düşünün: yıllar geçer, vitrinler değişir ama ruhu yerinde sayar. Tren hattı elli yıl önceki gibidir, en gösterişli binanın cephesi solmuş, en iyi restoranı hala aynı üç yemeği ısıtıp sunar. Bu şehir neden hep aynı kalır? Neden gelişimin kapısını çalan her yeniliğe 'hayır, burada olmaz' diye direnir?
Cevap sanıldığı kadar basit değil.
Kimi şehirler coğrafyasına yenilir: sanayi kuşağının dışında kalmıştır, limanı sığdır, demiryolu uğramaz. Kimi şehirler ise kendi kibrine yenilir: 'Biz böyle güzeliz' der, ama o güzellik zamana takılıp kalmış bir fotoğraf gibidir. İşte asıl sorun bu fotoğrafa âşık olan zihniyettir. Belediye başkanları vizyonunu 'bir heykel diktik, bir park yaptık' ile sınırlar. Esnafı 'yeter ki dükkanım açık kalsın' der. Sanayicisi ithalata endekslidir, Ar-Ge nedir bilmez. Üniversitesi varsa eğer, o da şehirden kopuk bir kule gibi yükselir ne öğrencisi sokakta ne fikri pazarda.
Peki bu şehirde yaşayanlar nasıl mutlu kalabiliyor? İşte burası daha karmaşık. Bir kısmı mutlu değil, sadece uyuşmuştur. Alışmıştır trafiğin aynı saatte tıkanmasına, aynı kahvenin aynı tatsızlıkta sunulmasına. 'Değişim' onlara göre bir tehdittir; çünkü değişim sadece binaları değil, alışkanlıkları, komşuluk ilişkilerini, hatta mahalle baskısını sarsar. Mutlulukları, yeniliğin getireceği kaygıyı duymamaktır. Bir başka kesim ise bilinçli olarak durağanlığı tercih eder: 'Sakin şehir' unvanı alırlar, organik pazarlar kurarlar, el sanatlarını överler. Oysa burada bir yanılgı vardır: Sakinlik ile durgunluk aynı şey değildir. Sakin şehir, zamanı yavaşlatır ama durdurmaz; durgun şehir ise takvimi yırtıp atmıştır.
Ve işte tam burada asıl mesele kendini gösterir:
Kimse 24 saat boyunca vızıldayan, on iki ayı turist telaşıyla geçen bir metropol hayali kurmuyor. İstenen o değil. İstenen, şehrin bir nabzı olması; sabah kahvesini yudumlayan esnafla, öğlen çarşıda alışveriş yapanlarla, akşam sahilde yürüyen ailelerle, yılın belirli zamanlarında açan festivallerle – yani kendine özgü bir ritmiyle – hissedilen bir canlılık. Nefes alan şehir, binaları değil, ara sokaklarında yürüyen insanın yüzündeki ifadeyi değiştirir. O şehrin sakini, sabah uyandığında şehrin de uyandığını hisseder; gece yatağa yattığında şehrin de usulca dinlendiğini bilir. Oysa durgun şehirde nefes tutulmuş gibidir: Her şey yerli yerinde ama hiçbir şey yerinden kıpırdamaz. Ve en acısı, orada yaşayanlar artık bu nefes darlığını fark etmez olmuştur.
Bir şehri ileri kılan şey nedir peki? Müzeler mi, gurme restoranları mı, plajları mı? Bunlar vitrindir. Olmazsa olmazdır ama tek başına yetmez. Vitrini parlayıp da içi boş olan şehirler gördük: turizm patlar, yazın dolar, kışın hayalet şehre döner. Arkeolojik zenginlik taştan ibarettir, onu canlandıracak anlatı yoksa. Deniz kumsaldan ibarettir, arkasında bir kültür üretimi yoksa.
Asıl itici güç, o şehirde yaşayanların kendini yenileme cesaretidir ve bunu yaparken de şehrin ruhunu kaybetmemeyi bilmektir. Üniversitesinin ileri eğitim düzeyi değil, üniversite ile şehir arasındaki sinapsların kuvvetli olmasıdır. Sanayisinin büyüklüğü değil, sanayinin bugünü değil yarını düşünebilmesidir. İş dünyasının statükoculuğu, en büyük zehirdir. 'Hep böyle geldi, böyle gider' diyen bir tüccar, o şehrin damarlarına pıhtı koyar.
Bir türlü büyümeyen şehrin derdi aslında şudur:
Kaybedecek bir şeyi olmayanlar değil, kazanacak bir şeyi olduğunu hayal edemeyenler vardır orada. Hayal gücünün iflasıdır bu. Projeler yapılır ama projeler hayalden değil, dosyadan ibarettir. Gençler ya gider ya da gideceği günü bekler. Kalanlar ise kendi kendine yeten bir ataletin içinde mutlu olmayı öğrenir. Ama bu mutluluk, bir bataklığın durgun suyunun güzelliğine benzer: Sakin görünür ama dibinde çürüme vardır.
O halde soru şu: Yaşadığımız şehir mi sorunlu, yoksa şehrin sakinlerinin aşırı sakinliği mi? İkisi de. Şehir, insanının aynasıdır; insan da şehrinin. Biri değişmeden diğeri değişmez. Ve işte en kaygı verici olan: Ne zaman bir delikanlı çıkıp 'Bu şehir değişmeli' dese, ona gülenlerin sayısı, alkışlayanlardan fazlaysa, o şehir sadece bugünü değil, yarını da ıskalamış demektir. Belki de en büyük gelişme, insanların 'hep aynı kalmak' ile 'huzurlu kalmak' arasındaki farkı görmesiyle başlar. Görene kadar da aynı kahveler aynı tatsızlıkta içilmeye, aynı tren aynı saatte gecikmeye devam edecektir.
Oysa istenen o kadar zor değil: Şehir durmasın ama koşmasın da yürüsün, zaman zaman dursun bir çınar gölgesinde soluklansın, sonra yine yürüsün. Ve en önemlisi, bu yürüyüşü içindeki herkes hissetsin. Çünkü nefes almayan şehir, ölü şehirdir.
Ve ölü şehirde ne kadar kalabalık olursanız olun, yalnızlık başka hiçbir yerde olmadığı kadar derindir.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
